94183-25243

نشریه آموزش پرستاری مقاله پژوهشی
خرداد و تیر 6931، دوره 1، شماره 2 06026-DOI: 10.21859/jne تأثیر آموزش الگوی شادکامی فوردایس بر نستوهی و سازگاری زناشویی زوجین
نابارور

مسعود خاکپور 1،*، حمید نجات 2، فریبا کریمیان 3، معصومه مهرآفرید 4، سیما مرتضوی 5، تکتم چناری 3

4 استادیار، گروه مشاوره و روانشناسی، واحد قوچان، دانشگاه آزاد اسلامی، قوچان، ایران
استادیار، گروه مشاوره و روانشناسی، واحد قوچان، دانشگاه آزاد اسلامی، قوچان، ایران
دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه مشاوره و روانشناسی، واحد قوچان، دانشگاه آزاد اسلامی، قوچان، ایران
1 کارشناس ارشد، سازمان آموزش و پرورش خراسان رضوی، قوچان، ایران
5 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه روانشناسی بالینی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران
* نویسنده مسئول: مسعود خاکپور ،استادیار مشاوره، گروه مشاوره و روانشناسی، واحد قوچان، دانشگاه آزاد اسلامی، قوچان،
M.khakpour54@gmail.com :ایران. ایمیل

تاریخ دریافت مقاله: 26/44/4331 تاریخ پذیرش مقاله: 26/41/4336
چکیده
مقدمه: زوجین نابارور با مشکلات روانشناختی متعدد روبرو هستند. این پژوهش شبه آزمایشی با هدف تأثیر آموزش الگوی شادکامی فوردایس بر نستوهی و سازگاری زناشویی زوجین نابارور انجام شد.
روش کار: جامعه آماری شامل زوجین فرهنگی نابارور قوچان و فاروج سال 4331 بود که با نمونه گیری داوطلبانه ،24 زوج) 14 نفر( به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش )44 زوج( و کنترل) 44 زوج( قرار گرفتند. زوجین گروه آزمایش، 41 جلسه گروهی )34 دقیقه( مداخله آموزشی شادکامی فوردایس را دریافت کردند. ابزارها شامل مقیاس زمینه یابی دیدگاه های شخصی و مقیاس سازگاری زناشویی اسپانیر بود.
یافتهها: نتایج تحلیل واریانس اندازه گیری های مکرر و اثر تعاملی عامل زمان آزمون و گروه به طور جداگانه بر هر کدام از متغیرهای وابسته )نستوهی و سازگاری زناشویی( معنادار بود )44/4P < (. همچنین، اثر عامل گروه و اثر زمان آزمون به طور جداگانه بر هر کدام از متغیرهای وابسته معنادار می باشد )44/4P < (. بنابراین، می توان گفت که آموزش الگوی شادکامی فوردایس بر نستوهی و سازگاری زناشویی به طور معنی داری اثربخش بوده است. تفاوت میانگین پیش آزمون و پس آزمون در اندازه گیری هر دو متغیر وابسته معنادار بود )44/4P < ( و این معناداری به نفع پس آزمون بود. تفاوت میانگین پس آزمون و آزمون پیگیری در هیچ کدام از متغیرهای وابسته معنادار نبود )45/4P > (، ولی تفاوت میانگین پیش آزمون و آزمون پیگیری در هر دو متغیر وابسته معنادار بود )44/4P < (.
نتیجه گیری: از آنجا که آموزش الگوی شادکامی فوردایس بر نستوهی و سازگاری زناشویی دارای اثر پایدار بود، اجرای این روش را در بهبود زندگی زوجین نابارور در مراکز پرستاری ناباروری پیشنهاد می کنیم.
کلیدواژهها: شادکامی، فوردایس، نستوهی، سازگاری، زوج، نابارور
تمامی حقوق نشر برای انجمن علمی پرستاری ایران محفوظ است.

مقدمه
14

آرزوی داشتن فرزند برای اغلب زوجین، یکی از اساسی ترین نیازها و به عنوان محرک روانی در زندگی آنان است و ناباروری می تواند به عنوان یکی از تجربیات تلخ و استرس زای زندگی مشترک زوجین باشد .ناباروری )Infertility( را می توان، ناتوانی در بارداری پس از گذشت یک سال از مقاربت منظم و بدون استفاده از روش های پیشگیری از بارداری تعریف نمود )4(. ناباروری از این جهت می تواند مورد توجه قرار گیرد که 44 تا 45 درصد از جمعیت جهان با چالش ناباروری روبروهستند و به دنبال درمان برای باروری و تحقق بخشیدن به رویاهایخود هستند به طوری که در ایالات متحده، از هر 444 نوزاد متولد شده، یک کودک از طریق روش های تولید مثل کمکی متولد می شود.
این در حالی است که آمار ناباروری در ایران حدود 22 درصد تخمین زده می شود )2, 3(. ناباروری می تواند تأثیر زیادی بر زندگی زوجین و بهزیستی آن ایفا کند )1(. مشکلات روانشناختی متعددی در پی ناباروری در سطوح شناختی و هیجانی برای زوجین به وجود می آیند )5-7(. عوارض ناشی از ناباروری زوجین را می توان در اختلالات خواب ،ناکامی های شغلی، اختلال در روابط زناشویی، روابط اجتماعی و حساسیت نسبت به هرگونه محرک محیطی مربوط به تولیدمثل و بچه دار شدن در زوجین نابارور، مشاهده نمود )8(. ناباروری بحران اصلی در زندگی زوجین و عامل اصلی استرس زا برای آنها می باشد )5( و می تواند به یک بحران زیستی، روانی، اجتماعی تبدیل شود که سلامت روانی زوجهای نابارور را تهدید می کند .از طرفی دیگر، نحوه سازگاری زوجین با ناباروری از اهمیتی ویژه برخوردار است. سازگاری زوجین با ناباروری، تحت تاثیر عوامل شخصی، ارتباطی و اجتماعی قرار دارد.
12

عواملی مثل کیفیت ارتباط زوجین، باورهای شخصی آنها و حمایت اجتماعی می توانند سطوح سازش زوجین با ناباروری را تحت تاثیر قرار دهند. زوجینی که با یکدیگر ارتباط مناسب و متجانسی دارند، رضایت زناشویی بیشتری دارند )3-44(. سازگار شدن با ناباروری را مجموعه ای از راهکارهای شناختی و رفتاری فرد برای مقابله با بحران ناباروری می توان دانست. باورها و نگرشهای زوجین به عنوان عاملی تعیین کننده در کیفیت رابطه است. نتایج پژوهشهایBesharat )2442( و Hamamci )2445( نشان می دهد که باورهای غیرمنطقی نظیر در مورد اهمیت ارتباط، روشهای موثر حل تعارض، اهمیت خانواده و نقشهای جنسیتی بر کاهش سازگاری زناشویی و نارضایتی زوجین تاثیر می گذارد )42, 43(. زنان برای سازگاری بیشتر از حمایت اجتماعی، فرار و اجتناب، حل مساله برنامه ریزی شده و ارزیابی مثبت استفاده می کنند و افسردگی و اضطراب در زنان شایع تر از مردان است )3(. در مردان ویژگی هایی نظیر از دست دادن اعتماد به خود ،افسردگی، اضطراب، شرم و احساس گناه به وجود می آید )44(. پیامدهای دیگر ناباروری، اختلال در عملکرد و رضایت جنسی است که در مردان بیشتر باعث اختلال نعوظ و زودانزالی و در زنان با مشکلاتی در زمینه برانگیختگی و تجربه ارگاسم همراه است )3(. نستوهی )سخت رویی( که از آن به عنوان ستیزندگی و پایداری نیز می توان تعبیر نمود، از عوامل دیگری است که بر سازگاری زوجین با ناباروری تأثیرگذار است. نستوهی )سخت رویی( یک ویژگی شخصیتی است که بر توانایی و میزان مقاومت فرد در برابر استرس های زندگی اشاره دارد و همچنین به عنوان راهی برای ارتقاء سلامت تلقی می شود. کوباسا )41( افراد دارای خصیصه سخت رویی را مقاوم و سازگار و در عین حال رویدادهای زندگی را از نظر ایشان قابل کنترل و پیش بینی بیان می کند. افراد خوش بین در مواجهه با رویدادهای استرس آمیز از خود ثبات و اطمینان نشان می دهند و تمایل دارند در مورد آینده، احتمالات مثبت را در نظر بگیرند و بیشتر از راهبردهای مقابله ای مسئله مدار برای مواجهه با مشکلات استفاده نمایند. در نتیجه به نظر می رسد که خوش بینی نقش مهمی در سازگاری افراد با موقعیتهای فشارزا ایفا می کند. همچنین Brissette et al, Carver et al , Maddi et al نیز درپژوهشهای جداگانه نتیجه گرفتند که افراد دارای خصیصه سخت رویی، علیرغم پشت سر گذاشتن حوادث تندیدگی زا در زندگی، تسلیم بیماری ها و عوارض منفی آن نمی شوند)3, 45, 46(.
نستوهی، سه مؤلفه تعهد، کنترل و چالش طلبی دارد. مقصود از تعهد آن است که فرد در رویارویی با شرایط دشوار، به جای ترک صحنه، ترجیح دهد حضور خود را در صحنه حفظ کند و به افراد درگیر در آن موقعیت، در برطرف کردن دشواری کمک کند. مقصود از کنترل آن است که فرد به توانایی های خود برای اثرگذاری بر نتایج رویدادها باور داشته باشد. مقصود از چالش طلبی آن است که فرد در رویارویی با چالش ها به جای مقصر قلمداد کردن سرنوشت، در صدد ایجاد فرصت هایی برای رشد خود و دیگران باشد )46(. یکی از نظریه پردازان روان شناسی شادی، Fordyce بود که برنامهای آموزشی تحت عنوان «برنامه افزایش شادی» ارائه کرد که دارای 41 مولفه بود، این برنامه علاوه بر مولفههای شناختی دارای مولفههای رفتاری و اجتماعی نیز بود )47(. کاربرد روش مشاوره گروهی بر اساس الگوی رفتاری شناختی شادمانی فوردایس یکی از روشهای مؤثر در کاهش نگرانیها و افزایش شادمانی و در نهایت معنا در زندگی است. شادمانی، از جمله عواملی است که در سلامت روان و رضایت از زندگی نقش مؤثری را ایفا می کند. زیربنای شادمانی فوردایس این است که اگر شخص بخواهد می تواند همانند افراد شاد، شاد باشد )48(. در پژوهش Lybomirsky و همکاران نشان داده شد که افراد شاد به شرایط و اتفاقات به شیوه مثبت تر و سازگارانه تری پاسخ می دهند و دارای سطح استرس و نگرانی کمتری نسبت به افراد ناشاد هستند با توجه به اینکه شادی امری درونی است و تعبیر و تفسیر حوادث و رویدادها باعث شادی می شود، بنابراین ،برای ایجاد شادی در افراد می توان فرایندهای شناختی و انگیزشی را که باعث ایجاد یا افزایش شادی می شود به افراد آموزش داد )43(. با توجه به اینکه در اغلب پژوهش های موجود به رابطه ناباروری زوجین با کارکردهای روانشناختی یا خانوادگی توجه شده و به اثربخشی مداخلات روانشناختی به ویژه برنامه های شادکامی در زوجین نابارور پرداخته نشده است، پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر آموزش الگوی شادکامی فوردایس بر افزایش نستوهی و سازگاری زناشویی زوجین نابارور انجام گردید و این سئوال پژوهشی مطرح بود که آیا آموزش الگوی شادکامی فوردایس بر نستوهی و سازگاری زناشویی زوجین نابارور تأثیر دارد؟ روش کار
پژوهش حاضر از نوع شبه آزمایشی شامل پیش آزمون و پس آزمون با گروه کنترل است. جامعه آماری پژوهش را تمام زوجین فرهنگی نابارور دو شهر قوچان و فاروج در سال 4331 تشکیل می دادند .از آنجا که اطلاعی از ناباروری زوجین فرهنگی در دست نبود با استفاده از فراخوان ،زوجین نابارور فرهنگی برای شرکت در جلسات آموزشی بصورت داوطلبانه شرکت نمودند. نمونه آماری پژوهش حاضر به این صورت انتخاب شد که پس از فراخوان اولیه به کلیه مدارس شهر و روستا )با اخذ مجوز حضور دلخواه زوجین از آموزش و پرورش و بیان آموزش گروهی برای زوجین فاقد فرزند در اثر ناباروری(، 26 زوج که تشخیص ناباروری دریافت کرده بودند به صورت داوطلبانه با معیار ورود به پژوهش )حداقل 5 و حداکثر 44 سال از ازدواج آنها گذشته باشد،نداشتن فرزند خوانده و دامنه سنی 25 تا 14 سال و عدم حضور درمراحل طلاق و جدایی( جهت شرکت در پژوهش اعلام همکاری نمودند. پس از دعوت اولیه و بیان اهداف پژوهش در نهایت با استفاده از روش نمونه گیری داوطلبانه، 24 زوج )14 نفر( حاضر به همکاری شدند و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش )24 نفر- 44 زوج( و کنترل )24 نفر- 44 زوج( قرار گرفتند. زوجین گروه آزمایش، 41 جلسه گروهی )هر جلسه 34 دقیقه( مداخله آموزشی شادکامی فوردایس را به شرح جلسات زیر دریافت کردند. محتوای آموزشی به طور کامل از روش آموزش شادکامی مایکل فوردایس )47, 48( اقتباس شده و روایی

محتوای آموزشی جلسات
آموزش تأکید بر فعالیت های لذت بخش و جدید، فعالیت های جسمی، دسته جمعی و معنادار جلسه اول: فعالیت
آموزش تأکید بر ارتباط با دوستان جلسه دوم: روابط اجتماعی
آموزش لذت بردن از کار و رضایت شغلی و خلاقیت در کار جلسه سوم: خلاقیت
تدوین و تعدیل اهداف و مقاصد کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت و تکنیک های مدیریت زمان جلسه چهارم: برنامه ریزی
آموزش کارهای لذت بخش و دور کردن افکار منفی جلسه پنجم: دوری از افکار نگران
کننده
آموزش کاهش سطح توقعات و مهار آرزوهای بلندپروازانه جلسه ششم: سطح توقعات پایین
آموزش خوش بینی و تفکر مثبت و تغییر برداشت های منفی به مثبت جلسه هفتم: خوشبینی
آموزش تمرکز بر زمان حال و تلاش برای حداکثر لذت از فعالیت های روزانه جلسه هشتم: توجه به زمان حال
آموزش بررسی نگرش مثبت نسبت به خود و برطرف کردن برداشت نادرست و منفی از خود، آموزش پذیرش خود و برطرف جلسه نهم: پرورش شخصیت
کردن محدودیت ها و یا کنار آمدن با آنها شناخت خود، آموزش و ارتقای مهارت ها و توانایی های برای زندگی مستقل در زندگی سالم
آموزش زندگی فعال اجتماعی و رفتارهایی نظیر خندیدن، سپاسگزاری از دیگران، آغاز گفتگو و مطرح کردن مناسب عقاید جلسه دهم: پرورش شخصیت اجتماعی
آموزش خود بودن )راحت و آرام، بی ریایی، صمیمیت و واقع گرایی، عشق ورزی و دوست یابی( جلسه یازدهم: خود بودن
آموزش اجتناب و از بین بردن احساسات منفی جلسه دوازدهم: از بین بردن احساسات منفی
آموزش افزایش صمیمیت و مهارتهای ارتباطی زوجین جلسه سیزدهم: صمیمیت
آموزش حفظ و افزایش شادی جلسه چهاردهم: اولویت دادن به شادی
جدول 1: محتوای آموزشی جلسات شادکامی فوردایس
محتوایی آن قبلا توسط دو نفر از روانشناسان برجسته کشور )دکترغلامعلی افروز و دکتر علیرضا رجائی( مورد تأیید قرار گرفته است. کلیه جلسات آموزشی توسط نویسنده مسئول مقاله در مرکز مشاوره مهرآفرین قوچان در تابستان و پائیز سال 31 به صورت گروهی آموزش داده شده است .کدهای اخلاقی پژوهش حاضر شامل محرمانه بودن کلیه مراحل پژوهش )کد (، تعهد عدم آسیب زا نبودن پژوهش)کد 41(، دریافت رضایت آگاهانه)کد 4(، آموزش و مداخله جهت گروه کنترل پس از اتمام مداخله برای گروه آزمایش)کد 42(، آزادی جهت شرکت و خروج از پژوهش )کد 8( و بیان اهداف کامل طرح برای آزمودنی ها )کد 44و44(، بود .

ابزارهای جمع آوری داده عبارتند از:
پرسشنامه زمینه یابی دیدگاه های شخصی )سخت رویی(
شامل 54 ماده است. هر مورد از یک مقیاس 1 نمره ای )از 4 صحیح نیست تا 1 کاملا صحیح است( تشکیل شده است. نمرات 33 ماده آن به صورت وارونه نمره گذاری می شود و برای هریک از 3 خرده مقیاس، نمره جداگانه ارائه می شود و میانگین غیر وزنی این سه مقیاس به عنوان نمره کل سخت رویی محسوب می شود. نمره ها روی سه سطح تعهئ )46 مورد(، کنترل )47 مورد( و چالش )47 مورد( محاسبه می گردد )24, 24(. این پرسشنامه توسط قربانی )4373( ترجمه و روایی صوری و محتوایی آن محاسبه شده و در موارد لازم، اصلاحات به عمل آمده است که ضریب پایایی هر یک از مؤلفه های تعهد، کنترل و چالش به ترتیب از حداقل ضریب پایایی 74/4، 52/4 و 52/4 برخوردار است و ضریب پایایی کل صفت سخت رویی 75/4 گزارش شده است )22(. در مطالعه حاضر ضریب پایایی خرده مقیاس ها به ترتیب 75/4، 78/4 و 74/4 برخوردار است و ضریب پایایی سخت رویی )کل( 77/4 بود. مقیاس سازگاری زناشویی اسپانیر

جدول 2: میانگین و انحراف استاندارد سخت رویی و سازگاری زناشویی و خرده مقیاس ها در گروه آزمایش و کنترل و در مراحل پیش آزمون، پس آزمون و پیگیری
کنترل )22 = n( آزمایش )22 = n(
پیگیری پس آزمون پیش آزمون پیگیری پس آزمون پیش آزمون
15/43 ± 44/33 15/43 ± 42/44 11/85 ± 44/44 62/43 ± 44/24 64/17 ± 44/47 15/45 ± 44/42 سخت رویی
41/7 ± 1/22 45/1 ± 1/62 41/3 ± 1/35 24/1 ± 1/18 24/3 ± 1/52 45/42 ± 1/15 کنترل
43/4 ± 3/14 43/1 ± 3/54 43/3 ± 3/13 47/8 ± 3/13 47/67± 3/33 43/ 2± 3/56 تعهد
46/3 ± 3/28 46/6 ± 3/37 46/5 ± 3/31 22/5 ± 3/53 22/2 ± 3/56 46/7 ± 3/23 مبارزه طلبی
37/3± 44/17 36/2 ± 44/67 37/5 ± 44/33 434/1 ± 6/77 434/4 ± 6/54 38/1 ± 3/55 سازگاری زناشویی
25/5 ± 2/28 25/7 ± 2/33 25/8 ± 2/34 34/7 ± 4/34 34/3 ± 4/23 26/2 ± 2/22 رضایت
21/3 ± 2/77 21/4 ± 2/78 21/2 ± 2/84 34/4 ± 4/65 23/8 ± 4/54 21/6 ± 2/73 همبستگی
21/1 ± 2/65 25/2 ± 2/74 21/8 ± 2/84 35/8 ± 4/11 35/6 ± 4/13 25/3 ± 2/54 توافق
24/2 ± 2/36 24/7 ± 2/33 24/7 ± 2/34 32/3 ± 4/84 32/1 ± 4/72 24/4 ± 2/48 ابراز محبت
اطلاعات در جدول به صورت انحراف معیار ± میانگین آمده است.

جدول 3: نتایج تحلیل واریانس به شیوه اندازه گیری مکرر در سخت رویی و سازگاری زناشویی در گروه آزمایش، کنترل
عامل گروه و زمان آزمون عامل زمان آزمون عامل گروه
Eta F(2,76) Eta F(2,76) Eta F(1,38)
4/31 22/37 4/53 23/61

6/77 سخت رویی
4/33 24/62 4/18 28/53 6/53 کنترل
4/34 24/57 4/57 23/11 6/75 تعهد
4/27 43/83 4/16 28/43

6/18 مبارزه طلبی
4/16 24/17 4/54 23/51 5/81 سازگاری زناشویی
4/23 47/72 4/18 24/83 5/45 رضایت
4/54 23/17 4/55 28/57 6/24 همبستگی
4/33 43/82 4/51 27/33 6/45 توافق
4/34 48/32 4/13 22/33 4/24 5/15 ابراز محبت



قیمت: تومان


پاسخ دهید