May-June 2017, Volume 6, Issue 2 DOI: 10.21859/jne-06025 Emotional Intelligence of Nursing Students in Different
Educational Levels

Maryam Bagheri 1, Marzieh Hasanpour 2,*, Fatemeh Ghaedi Heidari 1, Akbar Hasanzadeh 3

PhD Candidate, Department of Nursing, Nursing and Midwifery Care Research Center, Faculty of
Nursing and Midwifery, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran
PhD, Department of Newborn Intensive Care and Pediatric Nursing, Faculty of Nursing and
Midwifery, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran
MSc, Department of Statistics and Epidemiology, Faculty of Health, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran
* Corresponding author: Marzieh Hasanpour, PhD, Department of Newborn Intensive Care and Pediatric Nursing, Faculty of Nursing and Midwifery, Tehran University of Medical Sciences, Tehran,
Iran. E-mail: m-hasanpour@sina.tums.ac.ir

Received: 15 Feb 2016 Accepted: 17 Jul 2017
Abstract
Introduction: Emotional intelligence (EI) has an important potential role in nursing education and is necessary for personal mental health and professional practice. The aim of this study was to assess and compare the emotional intelligence of nursing students and its relation with some demographic characteristics in educational levels of the undergraduate, MSc and PhD in Isfahan University of Medical Sciences.
Methods: This was a descriptive cross-sectional study. The study population included 169 nursing students who were selected using proportionate stratification. Data were collected by a questionnaire that consisted of two parts: demographic characteristics and “BarOn EQ-i” questionnaire which included 90 questions and 15 subscales. Data analysis was conducted using description statistics tests (mean, frequency, standard deviation) and inferential statistical tests (Spearman’s correlation, Pearson’s correlation, t-test, ANOVA and LSD) with SPSS 16.
Results: The students’ mean score of emotional intelligence was 336.53 ± 33.08. There were significant correlations between emotional intelligence score with married status (P = 0.02, t = 2.21) and educational term (P = 0.05, r = 0.15) and there was significant differences between the score of emotional intelligence in educational levels of undergraduate, MSc and PhD in nursing students (P < 0.05) as well as in its subscales of empathy, responsibility, reality testing, stress tolerance and optimism (P < 0.05).
Conclusions: Considering that emotional intelligence is important for high quality care, the necessity of fostering this scope is clear. Therefore, appropriate education corresponding to grade should be effective in promoting the care systems and improving the services provided. Keywords: Emotional Intelligence; Nursing Student; Educational Levels

© 2017 Iranian Nursing Scientific Association (INA)
نشریه آموزش پرستاری مقاله پژوهشی

خرداد و تیر 6931، دوره 1، شماره 2 06025-DOI: 10.21859/jne هوش هیجانی دانشجویان پرستاری در مقاطع مختلف تحصیلی

مریم باقری 1، مرضیه حسن پور 2،*، فاطمه قائدی حیدری 1، اکبر حسن زاده 3

دانشجوی دکترای تخصصی، گروه پرستاری، مرکز تحقیقات مراقبتهای پرستاری و مامایی، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران
دکترای تخصصی، گروه مراقبت ویژه نوزادان و پرستاری کودکان، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران
کارشناسی ارشدگروه آمار و اپیدمیولوژی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران
* نویسنده مسئول: مرضیه حسن پور، دکترای تخصصی، گروه مراقبت ویژه نوزادان و پرستاری کودکان، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران. ایمیل: m-hasanpour@sina.tums.ac.ir

تاریخ دریافت مقاله: 26/11/1331 تاریخ پذیرش مقاله: 26/41/1336
چکیده
مقدمه: هوش هیجانی نقش بالقوه مهمی در آموزش پرستاری دارد و همچنین برای سلامت روان و عمل حرفهای شخص ضروری است. هدف از این مطالعه بررسی و مقایسه هوش هیجانی دانشجویان پرستاری و ارتباط آن با تعدادی از ویژگیهای دموگرافیک در سه مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترای دانشگاه علوم پزشکی اصفهان میباشد.
روش کار: پژوهش حاضر مطالعهای توصیفی – مقطعی میباشد. شرکت کنندگان 163 دانشجوی پرستاری بودند که به روش نمونه گیری طبقهای انتخاب شدند. اطلاعات با استفاده از پرسشنامهای مشتمل بر 2 بخش؛ ویژگیهای دموگرافیک و ” آزمون هوش هیجانی بار – آن )Bar-on(” که شامل 34 سؤال و 11 زیرمقیاس بود، جمع آوری شد. دادهها با استفاده از نرم افزار SPSS16 در سطح آمار توصیفی )میانگین، انحراف معیار و فراوانی( و در سطح آمار تحلیلی )همبستگی اسپیرمن، همبستگی پیرسون، تی تست و آنالیز واریانس یکطرفه و LSD( تجزیه و تحلیل شد.
یافتهها: میانگین نمره هوش هیجانی دانشجویان 40/33 ± 13/336 بود. ارتباط معنی داری بین نمره هوش هیجانی با متأهل بودن )21/2 = P = 4/42 ،t( و ترم تحصیلی )11/4 = P = 4/41 ،r( وجود داشت. تفاوت معنی داری بین نمره هوش هیجانی در سه مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد و دکترا وجود داشت )41/4 > P(. همچنین در زیر مقیاس های همدلی، مسئولیت پذیری، آزمون واقع گرایی، تحمل فشار روانی، و خوش بینی این تفاوت معنی دار گزار شد )41/4 > P(.
نتیجه گیری: توجه به هوش هیجانی در ارائه مراقبت با کیفیت حائز اهمیت است و ضرورت پرورش این بعد متناسب با مقطع تحصیلی دانشجویان در آموزش پرستاری در ارتقاء سیستم مراقبتی به سوی بهبود ارائه خدمات میتواند مؤثر باشد.
کلیدواژهها: هوش هیجانی، دانشجوی پرستاری، مقطع تحصیلی
تمامی حقوق نشر برای انجمن علمی پرستاری ایران محفوظ است.

مقدمه
هوش هیجانی) EI( بهعنوان عاملی مهم و مؤثر بر عملکرد حرفهای و سلامت روان حرفههای سلامت میباشد )1( کلمه هوش هیجانی اولین بار در سال 1334 توسط Salovey و Mayer به عنوان یک نوع هوش اجتماعی توصیف شد )2(. بهطور نظری، هوش هیجانی با مجموعهای از مهارتهای مرتبط با خود انضباطی، عزم، خود انگیزشی و حساسیت به احساسات دیگران مشخص میشود و BarOn )2446( هوش هیجانی را بهعنوان مهارتهای اجتماعی و عاطفی، آگاهی از درک و احساسات خود، درک ما از دیگران و تعامل با آنها و توانایی پرداختن
33

به تقاضاهای هرروز تعریف میکند و بیان میکند که این مهارتها و صلاحیتهای هوش هیجانی برای موفقیت کاری، عملکرد شغلی و رهبری اثربخش ضروری هستند )3(. از دیدگاه کاربردی عدم توجه به احساسات یا کمبود هوش هیجانی باعث میشود که موقعیت بهدرستی کنترل نشود )1, 1(. ازاینرو توجه به جنبههای عاطفی عمل، یک بعد ضروری در عملکرد پرستاری میباشد )1(. به عبارتی در حرفهای مانند پرستاری که افراد میتوانند با تصمیمگیری در مورد مرگ وزندگی بیماران روبرو شوند، آگاهی از عواطف بایستی با تمرکز بیشتری موردتوجه قرار گیرد )1(. در این راستا مطالعه Anne و McQueen پیشنهادکننده آن است که تقاضای مدرن پرستاری بر پایه مهارتهای هوش هیجانی طراحیشده است تا بتواند نیازهای مراقبتی بیماران را برطرف کند و با تیم چند رشتهای هماهنگی عملکرد داشته باشد و لازم است این نیازها در آموزش پرستاری به رسمیت شناخته شود. پرستاران نیازمند ارتباط مناسب با بیماران و درک نیازهای آنها بهمنظور ارائه مراقبت باکیفیت میباشند و توجه به هوش هیجانی در برقراری ارتباطات بین فردی )پرستار– بیمار( ارزشمند است )6(. از سوی دیگر مدیران پرستاری نیز نیازمند مهارتهای رهبری میباشند، چراکه تأثیر مستقیمی بر بیماران، خانوادهها، مراقبت دهندگان، پزشکان و تیم چند رشتهای دارند، بنابراین در این حیطه نیز جایگاه و ارتقاء هوش هیجانی جای توجه دارد )7(. به طوریکه این موضوع اهمیت ویژهای در آموزش حرفهای دانشگاهی به منظور ارتقاء استانداردهای کیفیت مراقبت بالا و ایمن دارد )0( اما یکی از مسائل مهمی که در رابطه بااهمیت هوش هیجانی در پرستاری قابلذکر میباشد، این است که در برنامههای آموزش پرستاری سنتی، پرستاران تشویق میشدند که احساسات خود را مخفینموده و فاصله حرفهای با بیمار را رعایت نمایند، اما در دهههای اخیر این رویه تغییر نموده و پرستاران به سمت حذف این فاصلهها ،گامهای اساسی برداشتهاند و روابط پویا جایگزین روابط رسمی پرستار – بیمار شده است) McQueen به نقل از Williams( )6(. این روابط پویا زمینهساز درک و تفسیر بهتر مشکلات بیمار، پیشبینی نیازهای بیمار و افزایش رضایت شغلی میگردد )3(، اما درعینحال میتواند پرستاران را بیشتر از گذشته در معرض فشارهای روانی و جسمی مراقبت از بیمار قرار دهد )6(. نتایج مطالعه سعید و همکاران) 2411( در تهران نشان میدهد قسمت اعظم پرستاران نیازمند کمک بهمنظور افزایش هوش هیجانی هستند و عدم توجه به آن بر کیفیت مراقبت ارائهشده به بیمار تأثیرگذار است )14(. از سوی دیگر نتایج مطالعه الحمدان و همکاران) 2417( نشان میدهد که ارتباط مثبت معنی داری بین ابعاد هوش هیجانی و عملکرد حرفهای پرستاران وجود دارد که تأیید کننده ارتباط هوش هیجانی و عملکرد بالینی پرستاران نیز به خصوص در بخشهای داخلی جراحی میباشد )11(.
رسالت آموزش عالی بهمنظور پرورش پرستاران باصلاحیت حرفهای موردتوجه است، بهطوریکه استرس شغلی و تعارضات ناشی از آن، از موضوعات مهم پرستاری است و توسعه صلاحیتهای اداره استرس و هوش هیجانی برای پرستاران امری ضروری است. اهمیت توجه به هوش هیجانی در بالین تا آنجاست که مطالعات متعددی به جایگاه و پرورش این بعد در برنامهریزیهای آموزشی دانشگاهی و آموزشهای ضمن خدمت پرداختهاند )6, 12-10( و جای توجه است که با آموزشهای لازم و مقتضی بهصورت مستقیم و غیرمستقیم میتوان قابلیتهای هوش هیجانی را افزایش داد )16, 13(. بهعبارتیدیگر برای تربیت متعالی هر فرد، باید هوش هیجانی نیز همراه باهوش عقلانی تعالی یابد )24(. مطالعه Por و همکاران) 2411( حاکی از آن است که هوش هیجانی بهطور مثبتی ارتباط معنیداری بااحساس خوب بودن ،روشهای مقابله با مشکلات و صلاحیت پرستاری دارد و موجب احساس کنترل و صلاحیت عاطفی در اتخاذ استراتژیهای مقابله با مشکلات در هنگام مواجهه با استرس میگردد )13(. همچنین مطالعه Beauvais نشان میدهد که که در دانشجویان مقاطع کارشناسی و کارشناسی
31
ارشد، عملکرد پرستاری در ابعاد رهبری، مراقبت بحرانی، مشارکتی /آموزشی، ارزشیابی/ طراحی، ارتباطات بین حرفهای و توسعه بین حرفهای با نمره کل هوش هیجانی ارتباط معنیداری دارد )11(. در ایران نیز نتایج مطالعه طهرانی و همکاران) 2412( حاکی از آن است که هوش هیجانی با سلامت روان و پیشرفت تحصیلی در دانشجویان پرستاری همبستگی مثبتی دارد و پیشنهادکننده آن است که در برنامه درسی دانشگاهها به هوش هیجانی و لزوم ارتقاء آن در دانشجویان توجه لازم مبذول شود )21(، همچنین نتایج مطالعه ادیب حاج باقری و همکاران) 2412( نشان میدهد که آشنایی دانشجویان با مفاهیمی مثل هوش هیجانی میتواند باعث سازگاری بهتر آنها با محیط بالینی شود )22( و نتایج مطالعه جنتی و همکاران) 1303( در مازندران حاکی از ارتباط مثبت بین هوش هیجانی و ارتقاء عزت نفس دانشجویان پرستاری میباشد )23(. نظر به اهمیت و جایگاه هوش هیجانی در خدمات پرستاری، مطالعاتی به بررسی عملکرد دانشگاهها در پرورش هوش هیجانی دانشجویان پرستاری پرداختهاند ،در این راستا مطالعات انجام شده در ایران به بررسی ارتباط هوش هیجانی با ویژگیهای دموگرافیک، عزت نفس، موفقیت تحصیلی، سلامت روان و سازگاری با محیط بالینی در دانشجویان کارشناسی پرداختند )21-21( و نتایج مطالعه جنتی و همکاران) 1303( و مطالعه قادری و همکاران) 1331( حاکی از متوسط بودن سطح هوش هیجانی در دانشجویان است و پیشنهاد کننده آن است که در برنامه آموزشی دانشگاه به هوش هیجانی و لزوم ارتقاء آن در دانشجویان توجه لازم به عمل آید )23, 21(، اما تا کنون مطالعهای که به بررسی و مقایسه هوش هیجانی و ابعاد آن در سه مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترای پرستاری بپردازد و ویژگیهای دموگرافیک دراین سه مقطع را مورد توجه قرار دهد انجام نشده است. این درحالیست که شناسایی پیامدهای برنامه آموزش پرستاری و مقایسه سطوح پایینتر تحصیلی با سطوح بالاتر، بخصوص در دورههای کارشناسی ارشد و دکترای پرستاری که فارغ التحصیلان را برای آمادگی در موقعیتهای مدیریتی و رهبری درآینده قرار میدهد نیز جای توجه دارد .ازاینرو مطالعه توصیفی مقطعی حاضر باهدف بررسی وضعیت موجود و مقایسه هوش هیجانی در سه مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترای دانشجویان پرستاری دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان و ارتباط آن با برخی از ویژگیهای دموگرافیک دانشجویان انجام گردید.
روش کار
پژوهش حاضر مطالعهای توصیفی – مقطعی میباشد. پس از کسب اجازه از مسئولین مربوطه، نمونهگیری در دانشکده پرستاری و مامایی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، از میان کلیه دانشجویان مقاطع مختلف کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترای پرستاری ،بهصورت طبقهای انجام شد. معیارهای ورود به پژوهش؛ توانایی جسمی و ذهنی جهت پاسخگویی به سؤالات و معیار خروج؛ عدم مشروط شدن در ترمهای پیشین بود. حجم نمونه با استفاده از فرمول

با سطح اطمینان 31 درصد حداقل 114 نفر تعیین گردید. در کل 163 دانشجوی پرستاری در این مطالعه شرکت داشتند. پس از بیان هدف پژوهش و کسب رضایت آگاهانه از واحدهای پژوهش برای شرکت در مطالعه، در زمان و مکان مناسب، توضیحاتی در مورد بخشهای مختلف
پرسشنامه و روش پاسخگویی به سؤالات ارائه شد و پسازآن پرسشنامهها در اختیار واحدهای پژوهش قرار گرفت و با فراهم کردن فرصت کافی جهت تکمیل پرسشنامهها اطلاعات جمعآوری گردید. ابزار گردآوری دادهها در این پژوهش پرسشنامهای مشتمل بر دو بخش بود؛ بخش اول مربوط به مشخصات دموگرافیک )سن، جنس، وضعیت تأهل ،ترم تحصیلی، مقطع تحصیلی، شهری یا روستایی بودن، محل سکونت دائمی و فعلی، شغل پدر و مادر، مقطع تحصیلی پدر و مادر، رتبه تولد ،وضعیت اقتصادی( و بخش دوم شامل سؤالات آزمون هوش هیجانی میباشد. جهت تعیین وضعیت هوش هیجانی دانشجویان، از آزمون هوش هیجانی بار – آن استفاده شد )21(. این آزمون شامل 34 سؤال است که هوش هیجانی را از طریق 11 مقیاس حل مسئله، شادمانی، استقلال، تحمل فشار روانی، خود شکوفایی، خودآگاهی هیجانی، واقعگرایی، روابط بین فردی، خوشبینی، عزتنفس، کنترل تکانش ،انعطافپذیری، مسؤولیت پذیری، همدلی و خود ابرازی میسنجد. نمره کل هر مقیاس برابر با مجموع نمرات هریک از سؤالات آن مقیاس و نمره کل آزمون برابر با مجموع نمرات 11 مقیاس میباشد. سؤالات بر روی یک طیف 1 درجهای لیکرت و بهصورت زیر نمره دهی شده است: کاملاً موافقم با نمره 1، موافقم با نمره 1، تا حدودی با نمره 3، مخالفم با نمره 2، کاملاً مخالفم با نمره 1 و در تعدادی از سؤالات به علت محتوای منفی، نمره دهی بهصورت معکوس انجامشده است )از کاملاً موافقم با نمره 1 تا کاملاً مخالفم با نمره 1(. حداکثر نمره کل آزمون 114 و حداقل آن 34 و در هر مقیاس نیز حداکثر نمره 34 و حداقل نمره 6 بود. آزمون اولیه هوش هیجانی



قیمت: تومان


پاسخ دهید