March-April 2017, Volume 6, Issue 1 DOI: 10.21859/jne-06018 The Effect of Cognitive-Behavioral Stress Management
Training on Perceived Stress in Females with
Hypertension

Ahmad Adavi 1, Reza Fathi Marghmalaki 2,*, Yaghoob Madmoli 3

MA, Department of Clinical Psychology, Consultation Center, Dezful University of Medical Sciences, Dezful, Iran
MA, Department of Clinical Psychology, Health Bureau of Masjed Soleyman, Ahvaz Jundishapur University of Medical Sciences, Ahvaz, Iran
MSc, Student Research Committee, Ahvaz Jundishapur University of Medical Sciences, Ahvaz, Iran
* Corresponding author: Reza Fathi Marghmalaki, MA, Department of Clinical Psychology, Health Bureau of Masjed Soleyman, Ahvaz Jundishapur University of Medical Sciences, Ahvaz, Iran. Email: m_fathi1143@yahoo.com

Received: xx Accepted: xx
914400353568

Abstract
Introduction: Hypertension is a serious disease, yet unlike most diseases, hypertension has no symptoms and outer manifestation. Due to the long period of treatment, after a while most patients stop medication consumption and prefer to use non-pharmacological methods for their treatment. This study aimed at investigating the effect of cognitive-behavioral stress management training on perceived stress in females with hypertension.
Methods: This quasi-experimental study was done on 40 females with high blood pressure aged between 30 and 45 years, allocated to experimental and control groups, with pretest-posttest phase and follow-up. Stress management training was performed with in 10 60-minute sessions (twice a week) in the experimental group. The assessment tool was perceived stress PSS, which is a standard questionnaire. The research was performed in 4 states including pre-test, training, stress management, post-test, and follow-up.
Results: Between the experimental and control groups there was a no statistically significant difference in terms of age, marital status and occupation (P > 0.05). The results showed a significant difference between the scores of perceived stress in the pre-test, post-test and follow-up (P < 0.002). Conclusions: It can be concluded that stress management training may be used as a model for intervention, to reduce perceived stress in females with hypertension and nurses considering the positive effects of stress management on the control of blood pressure, behavioral style and quality care.
Keywords: Cognitive-Behavioral Stress Management, Perceived Stress, Hypertension, Women

© 2017 Iranian Nursing Scientific Association (INA)
نشریه آموزش پرستاری مقاله پژوهشی

فروردین و اردیبهشت 6931، دوره 1، شماره 6 06018-DOI: 10.21859/jne تاثیرآموزش مدیریت استرس به شیوه شناختی رفتاری بر استرس ادراک شده زنان
مبتلا به پرفشاری خون

احمد اداوی 1، رضا فتحی مرغملکی 2،*، یعقوب مدملی 3

کارشناس، گروه مشاوره، مرکز مشاوره دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی دزفول، دزفول، ایران
کارشناس، گروه مشاوره، مرکز بهداشت شهرستان مسجدسلیمان، دانشگاه علوم پزشکی اهواز، اهواز، ایران
دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه پرستاری داخلی جراحی، کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، اهواز ،ایران
* نویسنده مسئول: رضا فتحی مرغملکی، کارشناس، گروه مشاوره، مرکز بهداشت شهرستان مسجدسلیمان، دانشگاه علوم پزشکی اهواز، اهواز، ایران. ایمیل:

تاریخ دریافت مقاله: x تاریخ پذیرش مقاله: x
چکیده
مقدمه: فشار خون بالا بیماری خطرناکی است. اما برخلاف بیشتر بیماریها بیماری فشار خون نشانه و نمود بیرونی ندارد. به علت طولانی بودن دورۀ درمان این بیماری، اغلب بیماران پس از مدتی، مصرف دارو را ترک کرده و ترجیح می دهند از روش های غیردارویی برای درمان خود استفاده کنند. هدف این پژوهش، بررسی تأثیر مدیریت استرس، به شیوه شناختی- رفتاری، بر استرس ادراک شده در زنان مبتلا به فشار خون میباشد.
روش کار: این پژوهش نیمه تجربی بر روی 04 زن مبتلا به فشار خون با دامنه سنی بین 34 تا 06 سال در دو گروه آزمایش و گواه ،با پیش آزمون-پس آزمون با مرحله پیگیری انجام شد. آموزش مدیریت استرس در 14 جلسهی 54 دقیقه ایی )هفته ایی دو جلسه( به گروه آزمایش ارائه شد. ابزار سنجش، پرسشنامه استاندارد )استرس ادراک شده PSS( بود. پژوهش در چهار مرحلهی پیش آزمون ،آموزش گروهی مدیریت استرس، پس آزمون و پیگیری، انجام گرفت.
یافتهها: بین دو گروه آزمایش و گواه از لحاظ، سن، وضعیت تأهل و شغل تفاوت آماری معنی داری مشاهده نشد) 46/4 < P(. نتایج، تفاوت معناداری را بین نمرات استرس ادراک شده در مراحل پیش آزمون، پس آزمون و پیگیری نشان داد) 442/4 > P(.
نتیجه گیری: با توجه به یافتهها میتوان نتیجه گرفت که آموزش مدیریت استرس میتواند به عنوان الگویی مداخله ایی، برای کاهش استرس ادراک شده در بینش زنان مبتلا به فشار خون، استفاده گردد. و در این میان پرستاران، با اطلاع از اثر گذاری مثبت مدیریت استرس برکنترل فشار خون، سبک رفتاری و نوع مراقبت معنی دارتر و با کیفیتتری را به افراد فشار خونی ارائه خواهند کرد.
کلیدواژهها: مدیریت استرس به شیوه شناختی-رفتاری، استرس ادراک شده، پرفشاری خون، زنان
تمامی حقوق نشر برای انجمن علمی پرستاری ایران محفوظ است.

مقدمه
پاسخ به استرس، یک واکنش فیزیولوژیک درونی است که برای آماده کردن ذهن و بدن برای روبرو شدن با یک تهدید فیزیکی اختصاص داده شده است. استرس ناشی از این تهدید فیزیکی برای اجداد ما روبه رو شدن با یک ببر دندان شمشیری بود و برای شما استرس ناشی از هماهنگ کردن کار و زندگی خانوادگی یا نگرانی درباره پرداخت هزینههاست. بیماریهایی که استرس روی آنها تأثیر میگذارد: واکنشهای آلرژیک، پوست، یبوست مزمن، دردهای مزمن، دیابت، 65
سرگیجه، مشکلات قلبی مانند آنژین صدری یا آریتمی، سوزش سر دل، فشار خون بالا، ناباروری، سندرم روده تحریک پذیر، نشانههای یائسگی مانند گُُرگرفتگی، خستگی مزمن، سندرم پیش از قاعدگی، بی خوابی، همه این موارد استرس روی آنها تأثیر گزار میباشد ]1[. بالا بودن فشار خون عامل خطر زای عمده است. فشارخون” سومین علت مرگ و میر در دنیاست. درکانادا از هر پنج آدم بالغ یک نفر و در آمریکا از هر چهار نفر یک نفر دچار فشار خون بالا هستند. در کانادا حدود 25 درصد از کسانی که فشار خونشان بالاست، خودشان از بالا بودن فشار خونشان بی خبرند. در ایالات متحدهی آمریکا 36 درصد افراد این چنین هستند بر اساس اعلام سازمان جهانی بهداشت ،33 درصد بزرگسالان دنیا به فشار خون بالا مبتلا هستند. سازمان جهانی بهداشت در سال 2411، میزان مرگ ناشی از فشار خون بالا در ایرانیها را 00/33 در یکصدهزار نفر جمعیت اعلام کرد و رتبه 55 دنیا را برای ایران ثبت کرد. بررسی صورت گرفته در نظام مراقبت ایران در سال 04 نیز حاکی از آن است که 6/15 درصد ایرانیهای 16 تا 50 ساله فشار خون بالا دارند .طبق اعلام سازمان جهانی بهداشت در سال 2446، بیماریهای قلبی – عروقی 6/15 میلیون نفر قربانی داشته که 34 درصد کل مرگهای دنیا را شامل میشود و پیش بینی میشود این رقم تا سال 2434 به 23 میلیون نفر افزایش یابد ]2[.
برخلاف بیشتر بیماریها، بیماری فشار خون نشانه و نمود بیرونی ندارد و ممکن است سالها بدون آن که فرد خبر داشته باشد، فشار خونش بالا باشد، به این جهت این بیماری را ))قاتل تنهایی(( نام دادهاند ]3[. یکی از عواملی که نقش پررنگی در افزایش فشار خون افراد مبتلا به پر فشاری خون دارد، استرس است ]0[. استرس حالتی است که در آن ،عاملهای زیست شناختی، روان شناختی و محیطی با هم در تعامل هستند. استرس ادراک شده حالتی است که منعکس کنندهی ارزیابی کلی از اهمیت و سختی چالشهای محیطی و شخصی است. بنابراین ،این عاملهای فردی و محیطی هر دو در ادراک عاملهای استرس زا ،دارای اهمیت است. عاملهای موقعیتی تأثیر گذار، زمینهی موقعیت را فراهم میآورند و عاملهای فردی، عنصرهایی است که فرد نسبت به موقعیت نشان میدهد. چگونگی ادراک این عاملهای محیطی و فردی ،ارزیابی موقعیت را که استرس زا یا غیر استرس زا باشد، فراهم میکند ]6[. درمان شناختی رفتاری مدیریت استرس، به خانواده ایی از درمانهای مدیریت استرس اطلاق میشود که بر رویکرد شناختی رفتاری متمرکز است و از فنون بسیار متنوعی برخوردار است و میتوانند شامل برخی روشهای رفتاری- )آرام سازی، مراقبه، حساسیت زدایی منظم(، یا روشهای شناختی – رفتاری )مثل آموزش مهارتهای مقا بله ایی، آموزش جرأت ورزی، ثبت افکار و بازسازی شناختی، مدیریت زمان و مباحث آموزشی و استدلالی( باشند. این مداخله مرکب از عناصری از قبیل افزایش آگاهی در مورد استرس، آموزش آرام سازی عضلانی، شناسایی افکار ناکارآمد، بازسازی شناختی، آموزش حل مسئله، آموزش مهارتهای ابراز وجود، مدیریت خشم، مدیریت خود و برنامه ریزی فعالیتها میباشد ]5[.
نتایج پژوهش نشان میدهد که مداخلههای شنا ختی-رفتاری مدیریت استرس، بر باورهای خودکارآمدی تأثیر دارد و باعث افزایش آن میشود )خودکارآمدی نقش موثری در کنترل و مدیریت استرس دارد( ]2[. اثرگذاری رویکرد شناختی رفتاری در کاهش اضطراب و استرس در پژوهش زیادی به خوبی نشان داده شده است که از جمله: Koenig ]5[ در پژوهش خود نشان داد که به کار گیری مدیریت استرس به شیوهی شناختی در کاهش افسردگی اثر مثبت و معنی داری دارد .
Davies و همکاران ]8[ در پژوهش خود نشان دادند که رویکرد شناختی رفتاری در کاهش اضطراب و استرس زنان نابارور اثرگذاری مثبت و معنی داری دارد. همچنین House ]0[ در پژوهش خود، تأثیر مثبت استفاده از رویکرد شناختی-رفتاری را در کاهش سطح استرس
65
و اضطراب نشان داد. همچنین آب نیکی و همکاران ]2[؛ حبیبی و همکاران ]14[؛ شهابادی و همکاران ]11[ و عباسیان و همکاران ]12[، در پژوهشهای خود به اثر گذاری مدیریت استرس به شیوهی شناختی رفتاری در کاهش استرس، اضطراب، افسردگی و افزایش خودکارآمدی اشاره کردهاند. هدفهای برنامه مدیریت استرس به شیوه شناختی- رفتاری، در رابطه با کاهش سطح استرس، شامل جمع آوری اطلاعات برای افراد در مورد منابع استرس، ماهیت پاسخهای استرس در انسان ،انواع راهبردهای مقابلهای که در مواجهه با استرس زاها به کار میروند. آموزش مهارتهای کاهش اضطراب، از قبیل آرمیدگی عضلانی تدریجی و تصویر سازی آرام بخش، تعدیل و اصلاح ارزیابیهای شناختی ناسازگار با استفاده از بازسازی شناختی، ارتقاء مهارتهای حل تعارض بین فردی و ارتباطی از طریق آموزش ابرازگری و مدیریت خشم، افزایش استرس و استفاده از شبکههای حمایت اجتماعی از طریق مهارتهای بین فردی و ارتباطی اصلاح شده میباشند ]13[. با توجه به آنچه گفته شد، به طور منطقی انتظار میرود که مدیریت استرس به شیوهی شناختی-رفتاری در کاهش استرس مؤثر باشد. از این رو آموزش مدیریت استرس به شیوهی شناختی-رقتاری مبنای پژوهش حاضر است و سؤال اصلی این است که آیا مدیریت استرس به شیوهی شناختی-رفتاری، بر استرس ادراک شدهی زنان مبتلا به پر فشاری خون تأثیر گذار است؟ روش کار
این مطالعه نیمه تجربی با رعایت ملاحظات اخلاقی و بیان اهداف پژوهش و کسب رضایت کتبی از بیماران مراجعه کننده به بیمارستان 22 بهمن شهرستان مسجدسلیمان )به دلیل پرفشاری خون( در سال
1302 انجام شد. جامعه این تحقیق را کلیه مراجعه کنندگان زن که به دلیل پرفشاری خون به مرکز بهداشت و بیمارستان 22 بهمن، که بصورت هفتگی به این مراکز مراجعه میکردند به روش در دسترس و متوالی هم از مراجعه کنندگان در طول آن دو هفته و هم از افرادی که قبلاً به بخش قلب بیمارستان 22 بهمن مراجعه کرده بودند استفاده شد و مجموعاً 144 نفر معیار اولیه جهت ورود به مطالعه را داشتند، که بعد از همسانسازی و بررسی سطوح فشار خون بر اساس پرونده پزشکی )فشار خون متوسط و بالا( و مصاحبه اولیه و بر اساس معیارهای ورود و خروج، تعداد 04 نفر انتخاب و به صورت تصادفی به دو گروه آموزش و کنترل تقسیم شدند. معیارهای ورود به مطالعه شامل زنانی که حداقل 2 سال به پرفشاری خون مبتلا باشند، داشتن رضایت خود و شوهر فرد در بدو ورود به مطالعه، دریافت نکردن هیچ گونه آموزش مدیریت استرس قبل از مداخله و نداشتن مشکل خاص جسمی نظیر کمردرد و معیارهای خروج از مطالعه شامل: عدم تمایل جهت ادامه پژوهش و غیبت بیش از یک جلسه بودند. پس از ثبت اطلاعات دموگرافیک اعم از سن، جنس، شغل و وضعیت تأهل و در صورتی که فرد مبتلا به پر فشاری خون تمایل خود را جهت شرکت در پژوهش اعلام میکرد، رضایت نامه کتبی جهت شرکت در پژوهش )گروه آموزش جهت دریافت آموزش مدیریت استرس( از آنها گرفته میشد. سپس بیماران که از نظر سن و وضعیت تأهل و شغل همسان سازی شده بودند به دو گروه آزمایش )24 نفر( و گواه )24 نفر( به صورت تصادفی ساده تقسیم شدند. جهت جمع آوری دادهها از ابزار زیر استفاده شد: پرسشنامه استرس ادراک شده PSS: مقیاس استرس ادراک شده زمانی به کار میآید که بخواهیم بدانیم موقعیتهای زندگی یک فرد تا چه اندازه از نظر خودش استرس زا میباشد ]10[. این سؤالات طرح شدهاند تا پاسخ دهندگان نظر خود را در مورد غیر قابل کنترل بودن، پیش بینی ناپذیر بودن و مشقت بار بودن زندگی خویش بیان کنند. مقیاس استرس ادراک شده، دو خرده مقیاس ادراک منفی از استرس و ادراک مثبت از استرس را میسنجد. مقیاس اصلی شامل 10 سؤال است، سؤالهای این پرسشنامه درباره افکار و احساساتی طرح شدهاند که، یک فرد در طول ماه گذشته داسته است. سؤالهای 0 – 6 – 5 – 5 – 0 – 14- 13 برعکس نمره گذاری میشوند. هیچ = 6، خیلی کم = 0، تاحدیّ =
3، نسبتاً زیاد = 2، خیلی زیاد = 1، و مجموع آنها با جمع نمرات سایر مثالهای سؤالهای مقیاس به حساب میآید. بنابراین حداقل نمره استرس ادراک شده برابر 10 و حدّّاکثر آن 54 میباشد. صفایی و شکری در پژوهش خود ضریب همسانی درونی این مقیاس را 55/4 گزارش کردند ]16[. در تحقیق حاضــر، ضرایب پایایی پرسشنامه استرس

معرفی خود و معرفی اعضا به یکدیگر و توضیحات کوتاهی در مورد مدیریت استرس بر پرخاشگری اضطراب و استرس و تاثیرآن برفشار خون توضیح داده شد. جلسهی اول
اجرای پیش آزمون و درک اهمیت، آگاهی از تاثیرات جسمی و روانی استرس و اهمیت مدیریت و نظارت بر سطوح استرس و ایجاد فهرستی از استرس زاها )تمرینات آرمیدگی.( جلسه دوم
درک ارتباط بین افکار و احساسات و یادگیری فرایند ارزیابی )تمرینات آرمیدگی با تنفس دیافراگمی(



قیمت: تومان


پاسخ دهید