نشریه آموزش پرستاری مقاله پژوهشی

فروردین و اردیبهشت 6931، دوره 1، شماره 6 06014-DOI: 10.21859/jne تأثیر استراتژی نقشه مفهومی بر پیشرفت تحصیلی و یادگیری معنیدار خواندن و درک مطلب زبان انگلیسی در دانش آموزان

منصوره کلهر 1،*، گلنار مهران 2

دکتری، گروه روانشناسی تربیتی، مرکز مشاوره آموزشوپرورش شهریار، تهران، ایران
دانشیار، دانشگاه الزهراء )س(، تهران، ایران
* نویسنده مسئول: منصوره کلهر، دکتری، گروه روانشناسی تربیتی، مرکز مشاوره آموزشوپرورش شهریار، تهران، ایران. ایمیل:

تاریخ دریافت مقاله: 40/40/1330 تاریخ پذیرش مقاله: 42/41/1331
چکیده
مقدمه: نقشه مفهومی ابزاری ترسیمی برای سازماندهی و ارائه دانش است. این مطالعه باهدف تعیین تأثیر استراتژی نقشه مفهومی بر پیشرفت تحصیلی و یادگیری معنیدار خواندن و درک مطلب زبان انگلیسی در دانش آموزان انجام گرفت.
روش کار: این پژوهش یک طرح شبه آزمایشی پیشآزمون و پسآزمون با گروه کنترل است. نمونه شامل 11 دانشآموز دختر پایه سوم دبیرستان شهر کرج بود که به روش نمونهگیری هدفمند انتخاب شدند و بهصورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل قرار گرفتند. ابزار پژوهش برای سنجش یادگیری معنیدار و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان یک آزمون پیشرفت تحصیلی محقق ساخته بود. سؤالهای آزمون بر اساس طبقهبندی حوزه شناختی بلوم) Bloom( تهیه شدند. از سؤالهای نقشه مفهومی و سؤالهای سطوح )تحلیل، ترکیب و ارزیابی( برای سنجش یادگیری معنیدار استفاده شد. دادهها با استفاده از آزمون t مستقل و با نرمافزار SPSS نسخه
0/11 تحلیل شدند.
یافتهها: نتایج تجزیهوتحلیل دادهها نشان داد استراتژی نقشه مفهومی باعث افزایش یادگیری درس زبان انگلیسی )421/4= P( و یادگیری معنیدار خواندن و درک مطلب انگلیسی )4441/4 = P( در دانش آموزان گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل شده است.
نتیجه گیری: نتایج پژوهش تأثیر مثبت نقشه مفهومی بر پیشرفت و یادگیری معنادار خواندن و درک مطلب انگلیسی دانش آموزان را نشان داد. توصیه میشود دانش آموزان با بهکارگیری نقشه مفهومی موجب عمیقتر شدن یادگیری و پیشرفت تحصیلی خود شوند و مجریان، مربیان حوزه آموزش از نقشه مفهومی بهعنوان استراتژی تدریس، تکلیف یادگیری و ابزار ارزشیابی در آموزش استفاده کنند.
کلیدواژهها: نقشه مفهومی، یادگیری معنیدار، پیشرفت تحصیلی
تمامی حقوق نشر برای انجمن علمی پرستاری ایران محفوظ است.

مقدمه
یادگیری و پیشرفت تحصیلی همواره موردتوجه نظامهای آموزشی بوده است. برونر) Brunner( معتقد است نظریات آموزشی باید جوابگوی این سؤال باشند که چگونه میتوان بهتر و بیشتر آموخت. در این راستا روانشناسان تربیتی جهت یادگیری بهتر استراتژیهای یادگیری را مطرح کردهاند. این استراتژیها شیوههای یادگیری و مطالعه صحیح را به فراگیران میآموزند. پارک) park( استراتژیهای یادگیری را بهعنوان فعالیتهای ذهنی که مردم هنگام مطالعه به کار میگیرند تا آنها را در اکتساب، سازماندهی و ذخیرهسازی دانش کمک نماید تعریف کرده است )1(. این راهبردها شامل شناسایی اطلاعات مهم، یادداشتبرداری ،خلاصه کردن، سازماندهی و یادگیری معنیدار هستند )2, 3(. یکی از
33
1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:20 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:20 +0330 on Wednesday October 11th 2017

1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:20 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:20 +0330 on Wednesday October 11th 2017

استراتژیهای جدید یادگیری مبتنی بر تئوری یادگیری معنیدار آزوبل Ausubel)( نقشه مفهومی است که جهت مقابله با یادگیری غیر معنیدار و یافتن روشی بهتر در ارائه درک مفهومی مطرح گردید )0(. ازنظر آزوبل یادگیری معنیدار یعنی ربط دادن مطالب جدید به مطالب قبلاً آموختهشده در ساخت شناختی فرد. نقشه مفهومی ترکیبی از نظریههای رویکرد سازنده گرایی )0( بهویژه نظریه پیاژه) Piaget(، نظریه یادگیری اکتشافی برونر و نظریه یادگیری اکتشافی هدایتشده ویگوتسکی) Vygotsky( است. ایده اصلی نظریه سازندگی ساخت دانش است که از طریق اضافه کردن و ترکیب اطلاعات جدید با ساختارهای موجود و سازگار کردن فهم با تجربیات جدید صورت میگیرد )1(. اگرچه نقشههای مفهومی بهعنوان ابزار آموزشی قدرتمند بهطور گسترده و موفقیتآمیزی درزمینه های مختلف آموزش بهکاررفتهاند )7(، پژوهشها نشان میدهد که بیشترین استفاده در حوزه فنی و علوم بوده است و در حوزه علوم انسانی مانند آموزش زبان دوم توجه کمتری شده است. در نظام آموزشی ایران باوجوداینکه از پایه هفتم تا پایان دبیرستان درس زبان انگلیسی تدریس میشود، دانشآموزان به مقدار کمی از شیوههای یادگیری معنیدار استفاده میکنند و نتایج امتحانات آموزشگاهها، امتحانات نهایی، آزمون سرا سری دانشگاهها سطح پایین یادگیری زبان انگلیسی و توانایی بسیار کم کاربرد زبان انگلیسی را نشان میدهد. باوجوداینکه نظریهها و تجربیات پژوهشی از نقشه مفهومی بهعنوان یک شیوه مؤثر بر یادگیری معنادار حمایت میکنند، گامهای مؤثری جهت بهکارگیری این شیوه یاددهی– یادگیری در کلاسهای درس برداشته نشده است. هدف این پژوهش تعیین تأثیر نقشه مفهومی بر پیشرفت تحصیلی و یادگیری معنادار خواندن و درک مطلب زبان انگلیسی )بهعنوان زبان خارجی( در دانش آموزان سال سوم دبیرستان است. بر این اساس فرضیههای پژوهش عبارتاند از:
ساخت نقشه مفهومی در پیشرفت تحصیلی درس زبان انگلیسی دانشآموزان تأثیر دارد.
ساخت نقشه مفهومی در یادگیری معنیدار خواندن و درک مطلب زبان انگلیسی دانشآموزان تأثیر دارد.
نقشه مفهومی
نقشه مفهومی ابزاری گرافیکی برای سازماندهی و نمایش دانش هست که در آن مفاهیم داخل دایره یا مستطیل قرار دارند و ارتباط میان مفاهیم یا گزارهها بهوسیله خطوط پیوندی و عبارتهای پیوندی که دو مفهوم را به هم وصل میکند نشان داده میشود. عبارتهای پیوندی روی خطها نوع ارتباط میان دو مفهوم را مشخص میکند، گزارهها شامل دو یا چند مفهوم هستند که با یک کلمه به هم متصل و یک جمله معنادار را شکل میدهند )8(. نقشههای مفهومی میتوانند بهعنوان استراتژی یادگیری )3, 14(، استراتژی تدریس )11( و ابزار ارزشیابی )8, 12( بهکار روند. Roth و Roychoudhury تأکید کردند که نقشههای مفهومی در یادگیری مفاهیم علمی به دانشآموزان کمک میکنند و یادگیری معنیدار را در آنها ترغیب مینمایند. این تأثیر مثبت نقشههای مفهومی بر یادگیری معنیدار به دلیل این است که اولاّ نقشههای مفهومی به فراگیر کمک میکنند تا از فرآیندهای شناختی خودآگاه شود و بتواند آنها را کنترل کند. ثانیاً به فراگیران کمک میکنند تا یک چارچوب شناختی منسجم از موضوع را پرورش دهند )13(. یکی از شیوههای اصلی استفاده از نقشههای مفهومی ،ساخت نقشه توسط فراگیران است. در فرایند ساخت نقشه مفهومی فراگیر مطالب جدید را به مفاهیم آشنا در ساخت شناختیاش اضافه کرده و با ترکیب مفاهیم، ایجاد پیوند میان مفاهیم و سازماندهی سلسله مراتبی، آن را در قالب یک طرح گرافیکی نشان میدهد. نقشه مفهومی ابزاری قدرتمند در تسهیل یادگیری معنیدار است )0, 10( و به دلیل ارائه الگو و چارچوب برای ساخت و سازماندهی دانش نهتنها باعث بهکارگیری دانش در موقعیتهای جدید بلکه سبب نگهداری طولانیمدت دانش میشود )10(. ترسیم نقشه مفهومی بهعنوان
30
استراتژی یادگیری با فعالکردن یادگیرنده در فرایند یادگیری، جهت یادگیری را از معلم محوری به شاگرد محوری سوق میدهد، درنتیجه موجب بهبود تواناییها و شایستگیهای تحصیلی )11, 17( و افزایش نمرات دانشآموزان میشود )18(. پژوهشها اثربخشی نقشههای مفهومی را بر یادگیری معنیدار )13-20( یاد داری و بازیابی )20( درک )21( پیشرفت تحصیلی )27, 28( درک مطلب زبان انگلیسی و یادگیری زبان دوم )23-30( نشان دادهاند.
از سال 1371 که نواک) Novak( ایده نقشه مفهومی را مطرح کرد ،آنها بهطور گستردهای در زمینههای گوناگون آموزشی بهکاررفتهاند .پژوهشها تأثیر مثبت نقشههای مفهومی را بر یادگیری معنادار نشان دادهاند )0, 31-38(. اکثر پژوهشهای انجامشده درزمینه علوم و زبان اول بودهاند و درزمینه زبان دوم پژوهشها محدود هستند. سرهنگی و همکاران در پژوهشی با عنوان مقایسه تأثیر آموزش مبتنی بر سخنرانی و نقشه مفهومی بر سطوح یادگیری شناختی دانشجویان پرستاری نتیجه گرفتند که روش نقشه مفهومی برای دستیابی به یادگیری معنادار مؤثرتر از روش سخنرانی است )21(. Moreira و Moreira در پژوهشی از نقشههای مفهومی در کلاسهای زبان خارجی بهعنوان ابزاری برای درک متن کتاب درسی و دستیابی به یادگیری معنادار استفاده کردند. یافتههای پژوهش نشان داد ترسیم نقشه مفهومی متن در یادگیری معنادار دانشجویان مؤثر بود )38(. Liu و همکاران تأثیر ترسیم نقشه مفهومی با کمک کامپیوتر را بر خواندن و درک مطلب انگلیسی بهعنوان )زبان دوم(، در دانشجویان تایوانی موردبررسی قراردادند. یافتههای پژوهش نشان داد استراتژی نقشه مفهومی نهتنها موجب بهبود خواندن و درک مطلب دانشجویان شد بلکه بهکارگیری دیگر استراتژیهای خواندن را نیز ارتقاء داد )32(. Dias در برزیل از نقشههای مفهومی برای ارتقاء خواندن و درک مطلب انگلیسی بهعنوان )زبان دوم( دانشجویان دوره لیسانس استفاده کرد. نتایج پژوهش نشان داد نقشه مفهومی استراتژی مؤثری در بهبود خواندن و درک مطلب است )34(. پژوهش رحمانی و همکاران با عنوان تأثیر آموزش بر مبنای نقشه مفهومی در یادگیری نظری دانشجویان پرستاری نشان داد روش نقشه مفهومی باعث ارتقای یادگیری معنادار دانشجویان پرستاری شد )22(. شایانذکر است اکثر پژوهشها در زمینه نقشه مفهومی توسط پژوهشگران آکادمیک انجامشده نه معلم کلاس و پروژه تحصیلی آنان بوده است. در این پژوهش نقشههای مفهومی در کلاسهای رسمی درس و توسط معلم مورداستفاده قرار گرفت.
روش کار
1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:20 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:20 +0330 on Wednesday October 11th 2017

طرح پژوهش یک طرح شبه آزمایشی پیشآزمون و پسآزمون با گروه کنترل است. استراتژی یادگیری نقشه مفهومی )متغیر مستقل( یادگیری معنادار و پیشرفت تحصیلی )متغیر وابسته( پژوهش در نظر گرفته شدند که از طریق یک آزمون پیشرفت تحصیلی موردسنجش قرار گرفتند. گروه آزمایش با روش نقشه مفهومی و گروه کنترل به شیوه رایج )سخنرانی( آموزش دیدند. برای کنترل عوامل اثرگذار دانشآموزان گروه کنترل و آزمایش ازنظر پایه تحصیلی، رشته تحصیلی، معدل سال قبل، جنس، سن، آموزشگاه محل تحصیل و معلم شرایط یکسانی داشتند. جامعه آماری پژوهش دانش آموزان دختر پایه سوم دبیرستان ،رشته ادبیات و علوم انسانی مدارس ناحیه 3 کرج در سال تحصیلی 1333-1332 است



قیمت: تومان


پاسخ دهید