00

به نام خداوند جان و خرد
مجله آموزش پرستاري
فصلنامه علمي – پژوهشي انجمن علم ي پرستار ي ايران
دوره اول – شماره 2 – زمستان 1391

صاحب امتياز: انجمن علم ي پرستار ي ايران
مدير مسؤول و سردبير: دكتر فاطمه الحاني
مدي ر اجرايي: دكتر مجتبي ويس مرادي
شماره پروانه انتشار وزارت ارشاد اسلامي: 4823/94 مورخ 20/2/91

شوراي نويسندگان (به ترتيب حروف الفبا):
دكتر محمد اسماعيل پور بندبني، استاديار دانشكده پرستاري و پيراپزشكي گيلان
دكتر فاطمه الحاني، دانشيار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:39 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:39 +0330 on Wednesday October 11th 2017

دكتر منير انوشه، دانشيار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر زهره پارسا يكتا، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر حميد پيروي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر محمدعلي چراغي، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر محمدعلي حسيني، استاديار دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي
دكتر سيده فاطمه حق دوست اسكويي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر محمدرضا حيدري، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه شاهد
دكتر ناهيد دهقان نيري، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر ناهيد رژه، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه شاهد
دكتر سادات سيدباقر مداح، استاديار دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي
دكتر نعيمه سيدفاطمي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر آذر طل، دكتراي آموزش بهداشت و ارتقاي سلامت دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر عباس عبادي، استاديار دانشكده پرستاري دانشگاه علوم پزشكي بقيهاﷲ
دكتر عباس عباسزاده، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
دكتر شهرزاد غياثونديان، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر علي فخرموحدي، استاديار دانشكده پرستاري و پيراپزشكي سمنان
دكتر مسعود فلاحي خشكناب، دانشيار دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي
دكتر انوشيروان كاظم نژاد، استاد گروه آمار زيستي دانشگاه تربيت مدرس
دكتر عيسي محمدي، دانشيار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر ندا مهرداد، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر حسن ناوي پور، استاديار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر عليرضا نيكبخت نصرآبادي، استاد دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر مجتبي ويسمرادي، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر مجيده هروي، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه شاهد
دكتر فريده يغمايي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي

ويراستار انگليسي: دكتر مجتبي ويس مرادي
ويراستار فارسي: دكتر فاطمه الحاني
حروفچيني و صفحه آرايي: فرشته حيدري
طراح جلد: اصغر سوراني
ناشر: انجمن علم ي پرستار ي ايران
مشاوران علمي اين شماره (به ترتيب حروف الفبا):
دكتر فروزان آتشزاده شوريده دكتر فرشته آيين حسين ابراهيمي دكتر محمد اسماعيلپور بندبني اكرم پرنده دكتر فاطمه جعفرآقايي دكتر محمدرضا حيدري دكتر ناهيد رژه دكتر مريم رسولي محمدعلي سليماني دكتر رضا ضيغمي دكتر آذر طل دكتر سامره عبدلي پوران فراهاني دكتر انوشيروان كاظمنژاد محمد مجلي سيد سعيد نجفي دكتر مجتبي ويسمرادي دكتر مجيده هروي دكتر فريده يغمايي
نشاني: تهران – ميدان توحيد – دانشكده پرستاري و ماما يي تهران
كدپستي: 1419733171، صندوق پستي: 398/14195، تلفن و نمابر: 66592535
e-mail: info@jne.ir , Website: http://jne.ir

آموزش پرستاري دوره 1 شماره 2 زمستان 1391، 8-1 بررسي بستر و زمينه آموزش مراقبت فرهنگي در ايران

محمدرضا حيدري، منيره انوشه، تقي آزادارمكي، عيسي محمدي

چكيده

مقدمه: نگذراندن آموزش هاي آكادميك در مورد مراقبت فرهنگي و لحاظ نكردن اين موضوع در دوره هـاي بـازآموزي وآموزش مداوم ، موجب برخورد پرستاران با نيازهاي فرهنگي بيماران براساس تجربيات شخصي ميشـود . بـا توجـه بـه ناشـناختهبودن چگونگ ي اجرا ي اين اقدامات فرهنگي، شناسا يي عوامل مؤثر بر آموزش مراقبت فرهنگـي در جهـت افـزايش توانمنـدي و كارآمدي پرستاران در ارايه مراقبت لازم ميباشد.
روش: در اين مطالعه كيفي، 23 پرستار باليني داراي تجربه كافي كار كردن با بيماران مختلف، كه تمايل به مـشاركت و توانايي ارايه تجارب داشتند، با روش نمونهگيري مبتني بر هدف انتخاب شدند. بعد از توضيح در مورد چگونگي انجـام تحق يـ ق و اخذ موافقت؛ اقدام به انجام مصاحبه نيمه ساختارمند شد. مصاحبهها ضبط و پس از گوش كـ ردن اقـدام بـه پيـ اده كـ ردن آنهـا گرديد. دادهها ي گردآوري شده با روش تحليل كيفي مورد تجزيه و تحليل قرار گرفتند.
1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:39 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:39 +0330 on Wednesday October 11th 2017

يافتهها: با تحل يل مقا يسهاي داده ها، طبق ههاي آموزش ناكافي آكادميك و آموزش ناكافي بازآموزي در صـدر متغي رهـاي مؤثر بر زمينه آموزش مراقبت فرهنگي قرار گرفت. اين طبقات دو گانه هر كدام چند طبقه فرعي را در برگرفته اند.
نتيجهگيري: اكثر مشاركت كنندگان در اين مطالعه معتقد بودند كه در برنامهريزي درسي، چگـونگي مراقبـت از بيمـارانداراي فرهنگهاي مختلف، بخش مخفي آموزش دوره كارشناسي پرستار ي است و مراقبت فرهنگي در برنامهريزي درسـي كـمرنگ بوده و به طور رسمي به آن پرداخته نميشود. چگونگي برقراري ارتباط با سـاير فرهنـگهـا براسـاس تجربـه مـي باشـد ويادگيري در محي ط كار صورت مي گيرد.

كليد واژه ها: آموزش پرستاري، مراقبت فرهنگي، تحقي ق كيفي

تاريخ دريافت: 1/8/1391 تاريخ پذيرش: 14/11/1391

1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:39 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:39 +0330 on Wednesday October 11th 2017

مقدمه

مراقبــت كــردن جــوهره علــم پرســتاري اســت وپرستاري نوين مبتني بر مراقبت هـاي كـ املاً تخصـصي وپيچيده بوده و مستلزم مـسلح شـدن بـه دانـش نظـري ومهارتهاي عملي كارآمد است (1و2). بررسي برنامـه هـاي پرستاري دنيا، بـر آمـوزش مراقبـت كـلنگـر و توجـه بـهنيازهاي زيستي، رواني و معنوي مددجو و لحاظ كردن ابعادمختلف آموزش شايستگي فرهنگـي در آمـوزش حرفـهاي تأكيد دارند (3و4) از ضرور يات مراقبت كـل نگـر توجـه بـهفرهنگ بيماران است چرا كه باورها و ادراكات فرهنگي برروي فرآينــد مراقبــت تــأثير مــيگذارنــد (5). Wittig حيطههاي فرهنگي را شامل باورهـاي معنـوي و مـذهبي، سلامتي، عوامل خطر از جمله عـادات غـذايي و همچنـين خود آگاهي مي دانـد (6) وCalvillo و همكـاران اظهـارميدارند كه براي ارايه يك مراقبت خوب و مؤثر، پرستارانبايد نسبت بـه باورهـاي سـلامتي و بيمـاري بيمـار، تـأثير مذهب بر تصميمگيريهاي مراقبت ي، زبان، ارزشها و سايرعوامل فرهنگي و اجتماعي و اقتصادي مـؤثر بـر سـلامت،حساسيت داشته باشند (7).
فرآيند پو يـا و فعـال آمـوزش تحـت تـأثير عوامـل فرهنگــي و اجتمــاعي گونــاگون بــوده؛ پركــردن فاصــله فرهنگـي ب ين بيم ار و مراقب تكنن ده، از ض رورته اي آموزشي است و تأكيد بر شايستگي فرهنگي از اجزاء اصلي برنامه آموزش پرستاري م يباشد (4،8و9). بـراي ا يـن كـ ه پرستاران بتوانند براي كار در يك جامعه متنـوع فرهنگـي، آمادگي بهتر ي پيدا كننـد، با يـد آمـوزش آنـان مبتنـي بـرفرهنــگ باشــد (10) و از ايــن رو وارد كــردن محتــواي فرهنگي به برنامههاي درسي پرستار ي امري پذيرفته شدهاست (11) و از راهبردهاي متنوع آموزشـي بـراي تـسهيل يادگيري مفاه يم فرهنگي استفاده ميشود (12). مطالعـاتنشان دهنده توجه روزافزون نسبت بـه وارد كـردن عناصـرصلاحيت فرهنگ ي به برنامه درسي و افزايش نياز پرستارانبه آموزش مباحث فرهنگي ميباشد و هدف آن اسـت كـ ه دانشجو با كسب توان شايستگ ي فرهنگي بتوانـد در جهـتارتقاء سلامت و پ يـشگيري از بي مـاري در فـرد، خـانواده وجامعه، تعامل لازم را پيدا كند و اطلاعات ضروري در موردوضعيت فرهنگ ي، اجتماع ي و قوميتي ب يمار را كـسب كنـد
(15-13) دور ههاي آموزش تنـوع فرهنگـي موجـب ارايـ ه
٢
مناسب مراقبت فرهنگي شـده و بيمـاران نيـز بـا خـدماتپرستاري ارا يه شده آسان تر سـازگاري پيـدا مـيكننـد و ازدرمان به كار رفته بهره بيشتري ميگيرند (16).
مراقبت فرهنگ ي در سال 1966 وارد برنامـه درسـيپرستاري مقاطع پايين و مقاطع تكميلي گرديـد و در سـال1917، اولين راهنما ي برنامـه درسـي منتـشر شـد (4و17) هــدف اصــل ي آن كمــك بــه توســعه نگــرش و بيــنش دانشجويان در خصوص فرهنگها و قوميتها و مقا يـ سه وتحليل فرهن گ هـاي مختلـف بـه عنـوان وسـيلهاي بـراي توسعه مراقبت پرستاري عموم ي است (18و19). با توجه بهضرورتي كه برا ي رويكردهاي آموزش ي نوآورانه وجـود داردبا ايـ ن حـال چنـين تـلاشهـايي در جوامـع شـرقي و دربرنامه هاي آموزشي هدفگيري نشده است به طـوري كـ ه Tortumluoglu و همكاران در مـورد برنامـه آمـوزشپرستاري تر كيه ذ كر م يكنند كـ ه هـيچ دوره تخصـصي دراين مورد وجود ندارد (16و20). در ايران نيز هر چند اولـين مدرسـه پرسـتاري توسـط يـك گـروه مـذهب ي آمريكـايي تأسيس گرد يد اما برنامههاي درس ي پرستار ي نشاندهنـدهحـداقل توجـه بـه موضـوعات فرهنگـي اسـت (21و22) و مي توان گفت كه ارا يه مراقبتهاي فرهنگي مسألهاي است كه دانشجو يان ما از طريق برنامه هاي درس ي مستتر، بـا آنآش نا م ي ش وند. در هم ين زمين ه ص الحي و همك اران مي گويند اعتقـادات، فرهنـگ و شخـصيت افـراد در درك آن ها از برنامه درسي مستتر مـؤثر اسـت و مـواردي چـون ارزشهاي اخلاقي، ارزشها، عقا يـد و رفتـار ، فرهنـگ ، و فرهنگ حرفهاي در برنامه درسي مستتر ياد گرفته مي شود (23) وHughes وHood بيان م يدارنـ د كـ ه كمتـر از
15% دانــشجويان پرســتاري دوره پرســتاري فرهنگــي را گذارنده و داراي تجـارب كمـي در عرصـههـاي فرهنگـي مي باشند (24).
1268732239263

Downloaded from jne.ir at 10:39 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:39 +0330 on Wednesday October 11th 2017

پرستاري فرهنگ ي دانش ي است كـ ه پرسـتار را قـادرمي كند تا در فرهنگهاي بس يار متنوع ي كه روزانه با آن هـ ا سر و كار دارد مراقبت پرسـتاري را بـه رو ش هـاي خـاصفرهنگي فراهم كند. پرستاران به عنوان بخش عظي مـي از منابع نيروي انساني سيستم سـلامت، در ارتقـاي سـلامت افراد جامعه، نقش مهمي را ايفا ميكنند و يكي از راه هـاي ارايه خدمات سلامت مطلوب ترب يـت پرسـتاران آزمـوده و شايسته است و اين مستلزم وارد كردن محتـواي فر هنگـي به برنام ههاي درس ي پرستار ي است . با توجـه بـه ايـن كـهپرستاران در برنامهريزي مراقبت پرسـتار ي بايـد اطلاعـاتضروري در مورد وضـعيت فرهنگـي، اجتمـاعي و قـوميتي بيمار را به عنوان بخشي از حرفه پرستاري داشـته باشـند وبا توجـه بـه اهميـ ت در ك تجـارب پرسـتاران از باورهـا وارزشهاي فرهنگ ي بيمـاران بـه عنـوان پـيش نيـ از ارا يـ ه مطلوب مراقبت مبتني بر فرهنگ و با توجـه بـه مطالعـاتمحدود در نقش مراقبتي پرستاران و فقدان تحقيقـاتي كـهبه صورت اختصاصي به بررسي مفهـوم مراقبـت فرهنگـي پرداخته باشند، و با توجه به اين كـه تحقيـق كيفـي بـرايموقعيتي مناسب است كه دانـش مـا در مـورد آن محـدوداست پژوهشگران بر آن شدند تا تحقيقي مبتني بر رويكرد كيفي به اين سؤال پاسخ دهند كه بستر آموزش پرسـتار ي مبتني بر فرهنگ براساس تجارب پرستاران باليني چگونـهاست؟ انتظار م يرود از ايـ ن طر يـ ق بتـوان چـارچوب هـاي نظري راهگشا يي را درباره الگوي مطلـوب در ا يـن زم ينـهارايه داده و راه را براي حل مـسأله در ايـ ن بخـش همـواركرد.

روش مطالعه
اين مطالعه از نوع كيفي است كه بـه روش تحليـ ل محتوا انجام شده اسـت. مـشاركتك ننـدگاني كـ ه توانـايي برقراري ارتباط داشته و مايل به شركت در مطالعـه بودنـد پس از كسب موافقت به عنـوان مـشارك تكننـده انتخـاب شدند. روش اصلي براي جمع آوري داده ها، مـصاحبه هـاي عميق نيمه ساختار يافتـه بـود و جر يـان مـصاحبه تـا حـد زيادي متكي بر سؤالاتي بود كه خود بـه خـود در تعامـل مصاحبهگر و مصاحبه شونده پي ش مي آمد (25).
در اين مطالعه بعد از كسب رضايت آگاهانه شفاهي و كتبي از شركت كنندگان و بعد از ا يـنكـ ه مـصاحبه هـاي انفرادي به اتمام رسيد از دو بحث گروهي متمر كز اسـتفادهشد. اين مصاحبه هاي گروه ي با هدف نمونهگيري نظر ي وجهت پـي بـردن بـه نقـاط ابهـام، تـأثير اعتبـار دادههـا وهمچنين پردازش و پالايش طبقات شكل گرفت . به همين منظور بعد از معارفه و صـحبت در مـورد هـدف مـصاحبه،محقق ابتدا بحث را با سؤالات باز آغاز و مشاركتكنندگان را تشو يق ميكرد تا با يكديگر صـحبت كننـد و تجربيـ ات خود را با يكديگر به بحث بگذارند و بـراي روشـني بحـثسؤالات بعد ي مطرح ميشد. در روند مصاحبه ضـمن ا يـن
٣
كه از مشاركتكنندگان خواسته ميشد كه تجارب خـود رابيان نما يند، در خصوص مصاحبه هـاي انفـرادي پ يـشين ودادههاي به دست آمده به بحث و تبادل نظر پرداخته شـد.
كليه مكالمات ضبط و سپس پياده ميگرديد.
نمونهاي از سؤالات مصاحبه به اين صورت بود كـ ه آيا در فعاليت روزمره كاري خود در بخش هاي مختلـف، بـابيماران با فرهنگ هاي مختلف مواجـه شـديد؟ مراقبـت ازاين بيماران را چگونه انجام ميداديد؟ ممكن است موارديرا كه از آنها مراقبت كرديد و چگونگي مراقبت از آنها راب رايم توضـيح دهيـد؟ چـه ع واملي در چگ ونگي ارا ي ه مراقبت هايتان تأثيرگذار بودند؟ آيا در مراقبـت از آنهـا بـامشكلي مواجه بوديد و چگونه آن را مديريت كرديد؟ سپسبراساس پاسخهاي مشاركتكنندگان، سؤالهاي جهتدار و عمقدهنده مصاحبه در راستاي سؤال اصلي پژوهش، ارايهشد.
مدت هر مصاحبه با توجه به شرايط و موقعيت بين 25 تـا 75 دقيقـه بـود. بـا توجـه بـه فرصـت و علا قـه مشارك تكنندگان و نياز به كسب اطلاعات بيشتر ً معمـولا با هر كدام از آن ها يك يا دو جلسه مـصاحبه انجـام شـد.
جمع آوري و تحل يـل داده هـا بـه طـور هـم زمـان صـورتمـي گرفـت. در ا يـن مطالعـه از روش تحل يـل محتـواي قراردادي استفاده شـده اسـت (26). بـه ا يـن صـورت كـ ه هم زمان با جمع آوري داد هها، اطلاعات كسب شده با روشآناليز محتوا ي قراردادي تحليل شد. بلافاصله بعد از ضـبطهر جلسه بحث گـروه متمركـ ز يـا مـصاحبه فـردي، ابتـدا تحليل داده ها با خواندن مكرر متن براي غوطهور شدن در آنها و يافتن يك حس كلي آغاز ميگرديد. سپس متـونسطر به سطر خوانده شده، عبارات مهم مشخص و جوهره آن كدگذاري مي گرديد، سپس كدهاي مشابه ادغام گرديده و دستهبندي اوليه انجام شد، فرآيند كـ اهش دادههـ ا ادامـهيافت تا طبقـات ظهـور يافتنـد بـه ا يـن ترت يـب داد ه هـاي مفهومي و انتزاعي در طبقه اصلي قرار گرفتند.
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:39 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:39 +0330 on Wednesday October 11th 2017

پژوهـشگران بـا برقـراري تمـاس طـولاني بـ ا مشارك تكنندگان و با محيط پژوهش، ارا يـه اطلاعـات در ارتباط با اهداف طرح به شركت كنندگان بـه جهـت جلـباعتماد آنها در طي مصاحبهها، بررسي مداوم دادهها، ضبط صدا و پ يـاده نمـودن و تحل يـل داده هـا بلافاصـله پـس از مصاحبه و بـازخورد آن بـراي مـصاحبه هـاي بعـدي بـراي افزايش مقبوليت داده ها استفاده نمودند. تأييدپذيري داده ها از طريق بازنگري توسط مـشاركت كننـدگان و نـاظرين و استفاده از نظرات اصـلاح ي آنهـا آزمـون گرد يـد. بـراي بررسي انتقال پذيري مطالعه نتـايج در اخت يـار چنـد تـن از پرستاران كه در تحقيق شركت نداشتند گذاشـته شـد و از آنان خواسته شد كه نتايج را با تجربـه خودشـان مقا يـسه نماينـد. در ايـن پـژوهش كـسب رضـايت آگاهانـه، حفـظ بي نامي، محرمانه مانـدن اطلاعـات و برخـورداري از حـقكنارهگيري از پژوهش در هـر زمـان، از جملـه ملاحظـاتاخلاقي بود كه رعايت گرديد.

يافتهها
23 پرستار بال يني شاغل در بيمارستانهاي آموزشـي شهر تهران، با حداقل 5 سال سابقه كار، متوسـط سـن 34 سال و 23 سال سابقه كار در بخشهـ اي مختلـفICU ، CCU، جراحي قلب باز، بخش جراحـي اعـصاب، داخلـيقلب، پيوند مغز اسـتخوان كـه تجربـه مراقبـت از بيمـارانمختلف را داشتند در پژوهش مشاركت داشتند. بـا تحل يـ ل مقايسهاي دادهها، طبقههاي آمـوزش نا كـافي آكادم يـك وآموزش نا كافي بازآموزي در صدر متغيرهاي مؤثر بر بستر وزمينه آموزش مراقبت فرهنگي ذ كر م يگردد. ايـ ن طبقـاتدو گانه هركدام چند طبقه فرعي را در برگرفتهاند. در ادامهاين طبقه بندي و بخش هـايي از مـصاحب ه هـايي كـ ه مؤيـ د آن ها است آورده مي شود (جدول شماره 1).
آموزش نا كافي آكادميك: از دغدغههاي مطرح شدهدر مورد مراقبت فرهنگـي نپـرداختن بـه ايـن موضـوع دربرنامـهريـزي درسـي آمـوزش پرسـتاري مـيباشـد. اكثـر مـشاركتكننـدگان در ايـن مطالعـه معتقـد بودنـد كـه در برنامه ريزي درس ي، چگونگي برقـراري ارتبـاط بـا بيمـارانداراي فرهنگ هاي مختلـف، بخـش مخفـي آمـوزش دورهكارشناســي پرســتاري اســت و مراقبــت فرهنگــي در برنامه ريزي درس ي كم رنگ بوده و به طـور رسـمي بـه آنپرداخته نم يشود. آنها معتقدند كـ ه بـا توجـه بـه تفـاوتفرهنگي محل تحصيل پرستار بـا محـل كـار، در مجمـوعمقوله فرهنگ و مراقبت فرهنگي از مباحث الزامي در رشتهپرسـتاري اسـت و خـالي بـودن جـاي ارتبـاط فرهنگـي و پرستاري فرهنگي در پرستاري به چشم ميخورد. پرستاران فقدان آموزش مراقبت فرهنگي به صورت واحـد را متـذكر شده و پيامدهايي همچون كشته شدن كـ ادر پرسـتاري يـ ا
۴
درماني به دليل عدم آشنايي با فرهنگ مردم و پيش آمدنمسايل حاد براي پرستاران به دليل عـدم آمـوزش مـسايل فرهنگي را يادآور م يشوند، بـه طـوري كـ ه پرسـتار بعـد ازبرخوردهاي تأسفبار تازه متوجه فرهنگ بيماران مي شـود.
مشاركتكنندگاني كه علاوه بر بالين سابقه كار در آموزشرا نيز دارند، لحاظ نكردن موضـوعات فرهنگـي در فرآينـدآموزش پرستاري را به دليل نداشـتن تـوان علمـي و عـدمشناخت فرهنگ مردم دانسته و ذكـ ر مـيكننـد كـ ه عـدمتوانمندي دانشجو براي بررسي نياز فرهنگـي بيمـاران بـهعلت نگذراندن دروس مربوطه ميباشد.
پرستار آقا با 24 سال سابقه خدمت كه 20 سـال آندر سي سي يو ميباشد چنين بيان ميكند كه: »اصلاً هيچيبا ما صحبت نكردند … ولي اين چيزايي كه براي فرهنـگاينا باشه ًاصلا تو زمان تحصيل ما بهش اشارهاي نشده بودكه ًمثلا ممكنه مـريض از ت يـپ هـاي شخـصيتي، از نظـرمليتي، از نظر قومي اينا اينجا باشند بعد شـما بايـست چـهكار كنيد اينا رو اصلاً به ما نگفتنـد. اگـر مـثلاً مـيگفتنـدباورش بهتر ميشد ميتونست براي مريضي كه الان ًمـثلاترك زبانه، فارسي زبانه، عرب زبانه از قـوم و مليـتهـايديگه است چگونه باهاشون برخـورد كنيـد چگونـه رفـع ورجوعش كنيد . متأسفانه به ما نگفتند. بعد كه ميآييم اينجابا ي ك سـري مـشكلات اينجـوري مواجـه مـي شـيم و دردرمان مريض هم يه مقدار تأثير ميذاره.«
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:39 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:39 +0330 on Wednesday October 11th 2017

گفتههاي پرستار مرد 46 ساله با 18 سال سابقه كاربه خوب ي بيانگر ا ين معني است : »… بخشي هم مربوط بـهآموزش است اشاره كرديم كه اصـلاً مـا آموزشـي در ايـنزمينه نديدهايم كه بخواهيم اجرا كنيم، فكر ميكنم كه اينبخشي از كوريكولوم مخفي مـا اسـت حـالا ممكـن اسـتبرخي از ما كه مدل هستند توي كوريكولوم پنهان بيايند واز تجارب خودشان صحبت كنند. ولي به شكل رسمي فكركنم در مورد اين موضوع به طور خاص صحبت نمـي شـود … به طور كلي اين كه بيمار بايد مراقبت اختصاصي بگيـرهتوجه به باورها و ارزشها داشته باشيم در همين حد اسـتاين كه چقدر جدي است من فكر ميكنم بـه آن پرداختـه نميشود و الان ديگر نياز است. به خصوص حالا كه بحثتوريسم پزشكي مطرح است من فكر ميكنم ضرورت دارددر دانشكدهها يا كوريكولـومهـاي آموزشـيمـان بـه ايـنموضوع بپردازيم و در واقع تنوع قومي كه وجـود دارد فكـركنم مجبوريم به اين موضوع بپردازيم. تنوع قـومي چـه دردانشجويان چه در بيماران … فكر مي كنم از آن بخشهاي مغفول كوريكولوم ما است كه خيلي كمرنگ است، نه ايـن كه نيست، بگيم نيـست كـه درسـت نيـست، ولـي خيلـيكم رنگ است و به طور رسمي به آن پرداخته نميشود.«
يكي از مشاركتكنندگان كه علاوه بـر آمـوزش دربالين نيز مشغول به كار است، در اين مورد چنين ميگويد:
»ما الان فقط دو واحد روانشناسي براي بچهها داريم و دو واحد به آموزش به بيمار در آموزش بـه بيمـار هـم 2 تـا 4 ساعت همينو ميگيم كه آقا قبل از آموزش لازم است ابتداارتباط برقرار كنيـد. و ايـن خيلـي كـم اسـت و ايـن هنـرپرستاري را نه در تئوري و نه در باليني به پرستارامون يـادنميدهيم و اگر هم كسي انجام داده اسـت تجربـه و هنـرشخصي خودش را به عنوان مربـي، نمونـهاي را در بـالينانجام داده است و دانشجو از او ديـده اسـت و يـاد گرفتـهاست يا دانشجو خودش ذاتاً هنري داشته است و مطالعهاي كرده است و بعداً توانسته است پرستار خوبي بشود و الا مادر اين خصوص نه آموزشي ديدهايم و نه الان داريم بـرايبچه ها ميگذاريم.«
آموزش نا كـافي بـازآموزي: عـدم توجـه بـه آمـوزشچگونگي ارتباط با فرهنگهاي مختلف نه تنها در آموزش هاي دانشگاهي وجود دارد بلكه در دورههاي بـازآموزي نيـ ز مـوردغفلت قرار ميگيرد. پرستاران به دليل سركار داشتن مستقيم با مردم، لزوم آمـوزش پرسـتاران در مـورد فرهنـگ مـردم بـهخصوص لزوم آشنا كردن پرستار با فرهنگ مناطق دوردسـتقبل از اعـزام، و لـزوم گنجانـدن مباحـث جامعـهشناسـي دردوره هاي بازآموزي خواستار هـستند تـا بـدين وسـيله مـردم وفرهنگ آن ها را بشناسند و نحوه برخورد با مشكلات بيمـاراناز قوميتهاي مختلف تسهيل گردد.

جدول 1- طبقه هاي اصلي و فرعي استخراج شده
خانم پرستار 39 ساله با 15 سال سابقه كار مي گويد:
»ولي اين كه، واقعاً به دانشجو بگم باورهاي فرهنگ يش روهم بكش استخراج كن نه شايد به خاطر اين كه دانشجوي من توان اين كار رو نداره يعني ما تـو دروس پرسـتاريمونمتأسفانه شايد جاي اين قضيه يه مقدار خاليـه. زمـاني كـ ه خودمون دانشجو ي كارشناسي بود يم يه درس ي داشت يم بـهنام جامعه شناسي، حالا بماند كه بـه نحـو مناسـب برگـزارنشد، ول ي به نظر من، بايد يه همچين دروس ي باشه و حتييه باز آموزي براي من مربي هم داشته باشـن، بايـد باشـه،يعني خيلي چيزها رو من هم شايد فراموش كردم، من همنميدونم فرهنگ هاي مختلف چه عقايد و باورهايي دارنـدو بالتبع وقتي كه نميدونم من هم رو آموزش به دانشجوم،شايد خيلي خوب نتونم.«
پرستار مرد 42 ساله با سابقه 21 سـال كـ ار بـاليني مي گويد: »و من برخورد چهره به چهره با مردم دارم پـسبالتبع تو آموزش، اين ها با يد كنار هم مـچ بـشه و بـه مـنگفته بشه . من زمان طرحم جايي رفتم كه از نظر قوميتي وفرهنگي زم ين تا آسمان با منطقهاي كه من توش زنـدگي كرده بودم باهاشون برخورد داشتم فرق مي كـرد … كـسي به من نگفته بود من كجا دارم مـيرم. ممكـ ن بـود خي لـي اتفاقات اونجا بيفته. اگر آمـوزش داشـتم لااقـل راجـع بـهفرهنگهاي مختلف … هيچ كس به مـن نگفتـه بـود كـ ه چنين چ يزايي وجود داره و اين عدم آشنايي باعث شـد كـ ه يكي از همكاراي من اونجـا كـ شته… دختـر جـووني كـ ه داده اند به اون شـيخ حـالا مـن جـوون رو بـه اون منطقـهمي فرستند خ يلي اتفاق ها مم كنـه بيفتـه . شـايد هـم بـدوندليل بود . نمي تونم قضاوت كنم سر عدم آموزش فرهنگـي به من بود.«
طبقه هاي اصلي و فرعي استخراج شده طبقه هاي فرعي طبقات اصلي
يادگيري براساس تجربه آموزش ناكافي آكادميك
فرهنگ و سيستم آموزش پرستاري تفاوت فرهنگي محل تحصيل با محل كار عدم ارايه واحد مراقبت فرهنگي پيامدهاي نامطلوب ناآگاهي فرهنگي مواجهه با فرهنگ هاي مختلف آموزش ناكافي بازآموزي
عدم شناخت فرهنگ مردم آموزش به بيمار و خانواده
۵
كمي از پرستاران و ساير متخصصان سلامت داراي تجارب رسمي آموزش ي راجع به عناوين م يـ ان فرهنگـي هـستند وتعـداد پرسـتاراني كـه تجـارب آموزشـي رسـمي در مـورد موض وعات فرهنگـ ي درياف ت كـرده و دارا ي شايـستگي فرهنگــي باشــند، پــا يين اســت (9و32-30). در مطالعــه Wittig نيز بر نياز به دانش در خصوص عوامل فرهنگيتأكيد شده است (6).

نتيجهگيري
نگذراندن آموزش هاي آكادم يـك در مـورد مراقبـتفرهنگــي و لحــاظ نكــردن ايــن موضــوع در دورههــاي بازآموزي و آموزش مـداوم، موجـب برخـورد پرسـتاران بـانيازهـاي فرهنگـي بيمـاران براسـاس تجربيـات شخـصي مـي شـود. اكثـر مـشاركت كننـدگان معتقـد بودنـد كـه در برنامه ر يـزي درسـي، چگـونگي مراقبـت از بيمـاران داراي فرهنگهاي مختلف، بخش مخفي آموزش است و مراقبتفرهنگي در برنامهريزي درس ي كـم رنـگ بـوده و بـه طـوررسمي به آن پرداخته نميشود. توجه به آموزش چگـونگيارتباط با فرهنگها فقط براساس تجربه بـوده و يـادگيري خيلي از چيزهايي كه در دوران تحـصيل بـه آنهـا توجـهنميشده است در محي ط كار صورت مي گيرد.

تشكر و قدرداني
بدين وسيله از كليه كساني كه در انجام اين پژوهشما را ياري نمودند تقدير و قدرداني مي شود. بحث
تجزيه و تحليل بيانات مشار كتكنندگان نـشان دادكه پرستاران در سيستمي آموزش ديدهانـد كـ ه بـه پديـ ده مراقبت فرهنگ ي كمتر اشـاره شـده اسـت. از سـوي ديگـرفرهنگ حا كم بر سيستم بيمارستانها نيز به گونهاي اسـتكه دنباله روي سب ك آموزش آكادميك بوده و در دوره هـاي بازآموزي نيز اين پد يـ ده مغفـول بـاقي مـ يمانـد . پرداختـهنشدن به موضوع مراقبت فرهنگي در برنامـه هـاي درسـي آموزش پرستاري يكي از دغدغههـاي مـشاركتكننـدگانب ـود. نتــايج مطالعــه Tortumluoglu و همكــاران در تركيه نيز نشان ميدهـد كـ ه هـيچ دوره تخصـصي بـراي پوشــش دادن مراقبــت فرهنگــ ي ارايــه نمــيشــود (16).
Cuellar و همكاران نيز اظهار مي دارند كه اضافه كردن محتواي صلاحيت فرهنگي به برنامه درسي از چالشهـايدانشكدههاي پرسـتاري مـيباشـد (27). در همـين راسـتامطالعات مختلف نشان ميدهنـد كـه ارايـ ه مراقبـت هـاي مبتني بر فرهنگ مسألهاي است كه از طريق برنامه درسي مستتر، با آن آشنا ميشـوند و آمـوزش پرسـتاري ضـرورتاًپرستاران را براي مواجهه با بيماران ساير فرهنگها آمـادهنمي كند (14،23،28و29). مشاركتكنندگان اذعان داشـتندكه در دوران تحصيل خـود بـا موضـوع مراقبـت فرهنگـيآشنايي پيـدا نكـردهانـد و در دوران كـاري نيـ ز بـه آنهـا آموزش هاي لازم داده نمـيشـود و لـذا بـه صـلاحيت يـ ا شايستگي لازم در خصوص مراقبتهـاي فرهنگـي دسـت
پيدا نكرده اند. نتا يج مطالعات متعدد نشان ميدهد كه تعداد

منابع

– Eriksson K. Understanding the world of the patient, the suffering human being: the new clinical paradigm from nursing to caring. Adv Pract Nurs Q. 1997; 3(1): 8-13.
– Henderson S. Factors impacting on nurses’ transference of theoretical knowledge of holistic care into clinical practice. Nurse Educ Pract. 2002; 2(4): 244-50.
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:39 +0330 on Wednesday October 11th 2017



قیمت: تومان


پاسخ دهید