00

به نام خداوند جان و خرد
مجله آموزش پرستاري
فصلنامه علمي – پژوهشي انجمن علمي پرستاري ايران
دوره دوم – شماره 2 (پياپي 4) – تابستان 1392

صاحب امتياز: انجمن علمي پرستاري ايران
مدير مسؤول و سردبير: دكتر فاطمه الحاني
مدي ر اجرايي: دكتر مجتبي ويسمرادي
شماره پروانه انتشار وزارت ارشاد اسلامي: 4823/94 مورخ 20/2/91
شماره استاندارد بينالمللي: 2322-3812
شماره بين المللي نشريه الكترونيكي: 4428-2322 e-ISSN

شوراي نويسندگان (به ترتيب حروف الفبا):
دكتر محمد اسماعيلپور بندبني، استاديار دانشكده پرستاري و پيراپزشكي گيلان
دكتر فاطمه الحاني، دانشيار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر منير انوشه، دانشيار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر زهره پارسا يكتا، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر حميد پيروي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر محمدعلي چراغي، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر محمدعلي حسيني، استاديار دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي
دكتر سيده فاطمه حق دوست اسكويي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر محمدرضا حيدري، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه شاهد
دكتر ناهيد دهقان نيري، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر ناهيد رژه، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه شاهد
دكتر سادات سيدباقر مداح، استاديار دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي
دكتر نعيمه سيدفاطمي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر آذر طل، دكتراي آموزش بهداشت و ارتقاي سلامت دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر عباس عبادي، استاديار دانشكده پرستاري دانشگاه علوم پزشكي بقيهاﷲ
دكتر عباس عباس زاده، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
دكتر شهرزاد غياثونديان، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر علي فخرموحدي، استاديار دانشكده پرستاري و پيراپزشكي سمنان
دكتر مسعود فلاحي خشكناب، دانشيار دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي
دكتر انوشيروان كاظم نژاد، استاد گروه آمار زيستي دانشگاه تربيت مدرس
دكتر عيسي محمدي، دانشيار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر ندا مهرداد، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر حسن ناويپور، استاديار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر عليرضا نيكبخت نصرآبادي، استاد دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر مجتبي ويسمرادي، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر مجيده هروي، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه شاهد
دكتر فريده يغمايي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي

ويراستار انگليسي: دكتر مجتبي ويس مرادي
ويراستار فارسي: دكتر فاطمه الحاني
حروفچيني و صفحه آرايي: فرشته حيدري
طراح جلد: اصغر سوراني
ناشر: انجمن علمي پرستاري ايران
نشاني: تهران – ميدان توحيد – دانشكده پرستاري و مامايي تهران
كدپستي: 1419733171، صندوق پستي: 398/14195، تلفن و نمابر: 66592535
e-mail: info@jne.ir , Website: http://jne.ir

آموزش پرستاري دوره 2 شماره 2 (پياپي 4) تابستان 1392، 47 -39

تأثير مداخله آموزشي مبتني بر مدل اعتقاد بهداشتي بر تداوم رفتار شيردهي

آذر طل، فرشته مجلسي، داود شجاعي زاده ، سيما اسماعيلي شهميرزادي، محمود محمودي مجدآبادي، منور مراديان

چكيده

مقدمه: تغذيه با شير مادر به لحاظ فوايد فيزيولوژيكي و رواني براي مادر و كودك بهترين غذاي شيرخوار شـناخته شـدهاست. با عنايت به اين موضوع كه مطالعات محدودي در زمينه به كارگيري مدل اعتقاد بهداشتي در تداوم رفتـار شـيردهي انجـامشده است، اين مطالعه با هدف سنجش تأثير مداخله آموزشي مبتني بر مدل اعتقاد بهداشتي بر تداوم رفتار شـ يردهي در مـ ادران باردار سه ماهه سوم مراجعه كننده به مراكز بهداشتي درماني دانشگاه علوم پزشكي تهران در سال 1391 طراحي و اجرا گرديد.
روش: اين پژوهش يك مطالعه نيمه تجربي با مداخله آموزشي از نوع قبل و بعد برروي 266 زن باردار بود كه نمونه هـ ا بـهصورت تخصيص تصادفي به دو گروه 133 نفره مداخله و مقايسه تقسيم شدند. سپس در طي سه مرحله (قبل از مداخلـه، بلافاصـلهبعد از مداخله و سه ماه بعد از مداخله) مورد ارزيابي قرار گرفتند. ابزار گردآوري اطلاعات پرسشنامه دو بخشي اطلاعات دموگرافيـكو ابزار سنجش رفتار شيردهي براساس سازه هاي تئوري اعتقاد بهداشتي شامل سازه هاي حساسيت درك شده (8 سؤال)، شدت درك شده (6 سؤال)، منافع درك شده (10 سؤال)، موانع درك شده (13 سؤال)، راهنما براي عمـل (5 سـؤال )، خودك ارآمـدي (6 سـؤال)، رفتار شيردهي (7 سؤال) بود. تجزيه و تحليل داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS v.11.5 و به كارگيري آزمون انـداز ه گ يـري هـاي تكراري، تي تست مستقل انجام گرفت. سطح معناداري در اين مطالعه 05/0 در نظر گرفته شد.
يافته ها: نتايج نشان داد كه اختلاف آماري معناداري در مرحله پس آزمون اول (بلافاصله بعـد از زايمـان) بـين دو گـروهمداخله و مقايسـه از نظـر سـازه هـ اي ح ساسـيت درك شـده (001/0<p)، شـدت درك شـده (004/0=p) و موانـع درك شـده (002/0=p) و راهنما براي عمل (02/0=p) وجود داشت. در مرحله پسآزمون دوم (3 ماه بعد از زايمان) ارتباط آماري معنـ اداري بين دو گروه مداخله و مقايسه از نظر سازه هاي منافع درك شده (04/0=p)، موانع درك شده (002/0=p)، راهنمـا بـراي عمـل (001/0<p) و رفتار شيردهي (02/0=p) مشاهده شد. نتايج تحليل سازه هاي مدل اعتقاد بهداشتي با اسـتفاده از الگـوي تحليـلآزمون اندازه گيري هاي تكراري در گروه مداخله نشان داد كه ميزان تمام سازه هاي مدل اعتقاد بهداشتي قبـل و پـس از مداخلـهآموزشي از لحاظ آماري معنادار بود (001/0<p).
نتيجه گيري: نتايج مطالعه نشان داد مداخله آموزشي مبتني بر مدل اعتقاد بهداشتي در تداوم رفتـار شـيردهي مـي توانـدمؤثر باشد. در اين راستا، رفع نواقص موجود در زمينه سياست گزاري سلامت از طريق افزايش آموزش عمومي به صورت راهنمـابراي عمل در راستاي فرآيند شيردهي و برنامه ريزي تغذيه اي بـا شـير مـادر و برنامـ ه هـ اي پـايش آن، جلـب توجـه عمـوم بـه خطمشي ها و برنامه هاي تغذيه با شير مادر، برگزاري كلاسهاي آموزشي مبتني بر موانع و فوايد تغذيه با شير مادر مـيتوانـد دربهبود ترويج تغذيه انحصاري با شير مادر مؤثر واقع گردد.

كليد واژه ها: مدل اعتقاد بهداشتي، مراكز بهداشتي درماني، مداخله آموزشي، رفتار شيردهي

تاريخ دريافت: 8/3/1392 تاريخ پذيرش: 26/5/1392
مقدمه

حمايت از تغذيه بـا شـير مـادر از نيازهـاي حيـاتيبهداشت عمومي است. افزايش شروع و طول مدت تغذيـهبا شير مادر و كاهش نابرابري ها از مجموعه اهـداف مـردمسالم 2010 مي باشد، افزايش تغذيه با شير مـادر از اهـدافمرك ز كنت رل و پيش گيري از بيمـار ي ه ا اسـت (3-1). مراقبت هاي بهداشتي مؤثر تنهـا متكـي بـر مهـارت هـ اي پزشكي فردي نمي باشد، بلكه بايـد بهتـرين اطلاعـات درمــورد اثربخشــي مــداخلات بــراي پزشــكان، بيمــاران و سياست گزاران در دسترس باشد. ايـن رويكـرد بـه عنـوان
»پزشكي مبتني بر شواهد« شناخته شده است (3).
سازمان جهاني بهداشت تغذيـ ه انحصـار ي بـا شـير مادر را در شش ماه نخست پس از تولد و همراه با غذاهاي كمكي تا پايان دو سالگي و بيشتر توصيه نموده اسـت (4). تغذيه با شير مادر از شيرخوار در مقابل بيماري هـايي نظيـ ر عفون ت هـاي دس تگاه تنفس ي، آلـرژي، گاس تروآنتريت، سوءتغذيه محافظت مي نمايد. به علاوه در طـولان ي مـدتخطر ابتلا به ديابت، سرطان تخمدان، سرطان پستان را در مادران كاهش داده و توانايي آنـان را بـراي سـازگاري بـاايفاي نقش مادري افزايش مي دهد. از طرف ديگر، هزينـهمراقبت هاي بهداشتي را بيش از سه هـزار م يليـ ون دلار در هر سال در آمريك ا ك اهش مي دهد (5).
برخي تحقيقات انجام شده در ايران نشان داده است كه علي رغم اجراي برنامه ترويج تغذيه با شير مـادر، هنـوز دانش كافي در خصوص تغذيه با شير مادر وجـود نـدارد و تنه ا 23% م ادران ش يرده در كش ور ت ا ش ش م اهگي،
شيرخوارشان از تغذيه انحصـاري بـا شـير مـادر بهـره منـدمي شوند (6و7).
بنابراين مداخلاتي كه بتواند از تغذيه بـا شـير مـادرحمايت نمايند و ميزان تغذيه با شير مادر را افـزا يش دهـدحايز اهميت است. مداخلات مبتني بر تئوري هاي آمـوزشبهداشت و ارتقاي سلامت در زمينـه تغذ يـ ه بـا شـير مـادر اشاره مي شود به مداخلاتي كه اطلاعات حقيقي و تكنيكي درباره تغذيه با شير مادر براي گـروه هـاي هـدف و يـ ژه در بيمارستان ها، مراكز بهداشتي درمـاني و يـ ا جامعـه فـراهممي كند و اين گونه مداخلات بر پايه تخصص هاي حرفـه اي قرار گرفته است و ادراكات و توانايي هاي زنان را در ارتباط با تغذيه با شير مادر افزاي ش مي دهد (8).
در ايران مطالعات اندكي با اسـتفاده از تئـوري هـ ا و مدل هاي آموزش بهداشت در حوزه تغذيه انحصاري با شير مادر صورت گرفته است در صورتي كه استفاده صـح يح از مدل ها و تئوري هاي آموزش بهداشت اثربخشي برنامه هاي آموزش سلامت را بهبود مي بخشد (10-8).
مــدل اعتقــاد بهداشــت ي بــه عنــوان يــك مــدل پيش بيني كننده ارزشمند در رابطـه بـا رفتارهـاي سـلامتي استفاده مي شود. ايـن مـدل بـه عنـوان چـارچوب نظـريپژوهش فرض مي نماي د كه اقدامات بهداشتي به وقوع سـ ه دسته از عوامل وابسته است كه در راستاي ترويج تغذيه بـ ا شير مادر توجه به نكات زير غيرقابل اجتناب مي نمايد. اول، لازم است انگي زه كافي براي انجـام يـك رفتـار بهداشـتي مناسـب وجـود داشـته باشـد، كـه در ايـن مطالعـه تـدوام شيردهي به عنوان رفتار بهداشتي براي مادر و نوزاد مدنظر مي باشد. در اين راستا، افزايش وزن گيري شير خوار مي تواند انگيــزه اي بــراي تــداوم شــيردهي باشــد و بــه افــزايش خودكارآمدي و باور بـه توانـايي انجـام و تـداوم شـيردهيمادران براي كنترل شـرا يط جديـ د و مراقبـت از نـوزادشمنجر شود. دوم، مادران بايد اعتقـاد داشـته باشـند كـ ه در مقابل يك مشكل بهداشتي آسيب پذيرند و اين مسـ أله را به عنوان يك تهديد تلقي كنند، مادر بايد آموزش ببينـد وخطرات عدم تغذيه با شـ ير مـادر را بـرا ي فرزنـدش در ك نمايد كه اين امر در راستاي سازه تهديد درك شـده تلقـيشده و سوم آنان بايد باور داشـته باشـند كـ ه توصـ يه هـاي بهداشتي در كاهش تهديد درك شده در يك سـطح قابـلقبول از موانع درك شده در راستاي عدم تـدوام شـيردهيمفيد خواهد بود و اين زماني است كه منافع تغذيه بـا شـير مادر را براي نوزاد و خودش درك نمايد (13-11). مطالعـهحاضر با هدف سنجش تأثير مداخلـه آموزشـي مبتنـي بـر مدل اعتقاد بهداشتي بر تداوم رفتـار شـيردهي در مـادرانباردار سه ماهه سـوم مراجعـه كننـده بـه مرا كـز بهداشـتي درماني دانشگاه علوم پزشكي تهران طراحي و اجرا گرديد.

روش مطالعه

مطالعه حاضر يك مداخله آموزشي نيمه تجربي دو گروهي از نوع قبل و بعد بود كه به منظور بررسـي تـأثير مداخله آموزشي مبتني بر مدل اعتقاد بهداشتي بر تـداومرفتار شيردهي مادران باردار سه ماهه سوم مراجعه كننـدهبه مراكز بهداشتي درماني دانشگاه علوم پزشـكي تهـراندر سال 1391 انجام گرديد. شركت كنندگان از بين زنـانباردار سه ماهه سوم بـارداري مراجعـه كننـده بـه مرا كـز بهداشتي درماني تابعـه دانشـگاه علـوم پزشـكي تهـرانانتخاب شدند كه شامل 266 زن باردار مراجعه كننـده بـهمراكز بهداشتي درماني بود. با توجه بـه مطالعـات اوليـه،كمتـرين اخـتلاف در ميـانگين نمـرات پـس از آمـوزش مربوط به موانع درك شده بود كـه ايـن مقـدار حـدود 6 نمره برآورد گرديد، از طرفي انحراف معيـار نمـره موانـعدرك شده بيشترين مقدار را دارا بوده و حـدود 17 نمـرهبود (14و15)، لذا نمونه اي برابر 120 نفر براي هر گـروهبا اطمينان 95% و قـدرت آزمـون برابـر 80% جوابگـوي بررسي مي باشـد، از آنجـايي كـه ممكـن اسـت در طـيمطالعه تعدادي از نمونه ها به دلايل مختلف حذف گردند، با برآورد 10% ريزش، حجم نمونه مطالعه به 133 نفر در هر گروه افـزايش يافـت. نمونـه هـ اي شـركت كننـده درپيش آزمون، به صورت تخصيص تصادفي (Random
Allocation) به دو گروه 133 نفره مداخله و مقايسـه تقسيم شدند. همچنـين بـه منظـور جلـوگيري از تبـادلاطلاعات مابين گروه مداخله و گروه مقايسه، نمونه گيري به صورت تصادفي بر پايه مراكز بوده به گونـ ه اي كـه ازهر مركز بهداشتي درماني، تنها يك گـروه مداخلـه و يـاكنترل انتخاب گرديد. در مجـوع 4 مركـز بـراي مطالعـهانتخاب شد كه 2 مركز در گـروه مداخلـه و دو مركـز درگروه مقايسه به منظـور جلـوگيري از آلـودگي اطلاعـاتانتخاب گرديد.
قـرار داشـتن مـادر در سـه ماهـه سـوم بـارداري،ح املگي نوب ت اول، تمايـل ب ه همك اري ب ه عن وانمعيارهاي ورود به مطالعه و حـاملگي چنـدقلويي، مـواردمنع شيردهي، سابقه اختلالات رواني و مصرف داروهـا ي روان گردان به عنوان معيارهاي خروج از مطالعـه در نظـرگرفته شد. ابزار گردآوري اطلاعات پرسشنامه دو بخشـياطلاعات دموگرافيك (شامل 8 سـؤال ) و ابـزار سـنجشرفتار شيردهي براساس سازه هاي تئوري اعتقاد بهداشتي بود. پرسشنامه اعتقاد بهداشتي شامل سازه هاي حساسيت درك شده (8 سؤال)، شدت درك شده (6 سؤال)، منـافعدرك ش ده (10 س ؤال)، موان ع درك ش ده (13س ؤال)،
راهنما براي عمـل (5 سـؤال )، خودك ارآمـدي (6 سـؤال)، رفتار شيردهي (7 سؤال) بود. نحوه امتيازدهي ايـن ابـزارب دين صورت بود كه هر سـؤال از كـاملا موافـق (5) تـاكاملاً مخالف (1) و براي سؤالات دو گزينًه اي بلي (1) و خير (0) نمره دهي شد. به منظـور سـنجش اعتبـار ابـزارگردآوري اطلاعات از روش اعتبـار محتـوا اسـتفاده شـد. بدين صورت كه پرسشنامه زير نظر اساتيد بهداشت مادر و كودك، متخصصين آموزش بهداشت و ارتقاي سلامت و با مطالعه كتب فارسي، لاتين و پا يـان نامـه هـاي مـرتبط تدوين گرديد (16). از طرف ديگر بـراي بررسـي روايـيصوري، ابزار به 20 نفر از زنان باردار سه ماهه سوم داده شد كه ميزان درك افراد از سؤالات بررسي شد و مشكلي وجود نداشت. براي پايـايي پرسشـنامه از روش آزمـون – آزمـــون مجـــدد (test-retest) اســـتفاده گرديـــد، بدين صورت كه براي تعيين پايايي، پرسشنامه در اختيـ ار 30 نفر از زنان باردار مراجعه كننـده بـه مراكـز بهداشـتيدرماني تابعه دانشگاه علوم پزشكي تهران قرار داده شد و ضريب همبستگي اين ابزار 84/0بـراي ابـزار كلـي و در مقياس هاي حساسيت درك شده 85/0، شدت درك شده 91/0، منافع درك شده 88/0، موانـع در ك شـده 79/0، راهنما براي عمل 8/0، خودكارآمدي 83/0، تداوم رفتـارشيردهي 85/0 محاسبه گرديد. لازم به يادآوري است كه افراد شركت كننده در مطالعه پايلوت جهت بررسي روايي صوري و پايايي ابزار از مطالعه اصلي به دليل جلـوگيرياز تورش يادگيري خارج شدند. در ابتداي اجراي مطالعـهيك جلسه توجيهي جداگانه براي هر دو گروه ( مداخلـه و مقايسه) برگزار شد و توضيحاتي در مورد هدف از اجراي اين پژ وهش داده شد و پس از انجام آزمون اوليه (pre-test) نمونه هاي مورد مطالعه به طور تخصيص تصادفي در دو گروه مداخله و مقايسـه قـرار گرفتنـد، بـه منظـور شروع مداخله آموزشي، اطلاعات ورودي افراد و نيازهاي آموزشي آنان براساس چـارچوب مـدل اعتقـاد بهداشـتيتعيين گرديد و سپس مداخله آموزشـ ي طراحـي شـده در طول يك ماه به صورت چهـار جلسـه (هـر جلسـه يـك ساعت) براي گروه آزمـون برگـزار گرديـد. ايـن مطالعـهيادآور تلفني هم داشت به اين نحو كـه بـه افـراد گـروهمداخله در طول زمان پيگيري آن، هـر هفتـه بـا مـادرانتماس تلفني برقرار مي گرديد و به سؤالات آن ها مـرتبطبا تداوم شيردهي پاسخ داده مي شد كه اين امـر در رفـعمشكلات احتمالي مادران در رفتار شيردهي و عدم ريزش نمونه هـا در طـول مطالعـه هـم كمـك نمـود. محتـواي آموزشي جهت تشكيل جلسـات آموزشـي، بـا توجـه بـهاجزاي تشكيل دهنده مدل اعتقاد بهداشـت ي در خصـوصتغذيه با شير مادر طراحي و تدوين گرديـد و بـه منظـورتسهيل در درك مطالب، رسانه هاي آموزشي از قبيل فيلم آموزشي، پمفلت، جزوه آموزشي بـه كـ ار بـرده شـد و بـاتأكيد بر اجزاي مدل اعتقاد بهداشتي در خصوص تغذيـ ه با شير مادر آموزش داده شد. بلافاصله و همچنين سه ماه پس از زايمان مجدداً به منظور انجام آزمون پس آزمـونپرسشنامه توسط دو گـروه م داخلـه و مقايسـه از طريـقحضوري در مراجعه ماهيانـه مـادران تكميـل گرديـد. بـاتوجه به پيگيري پرسشگران و تحت پوشش بودن افـراددر مراكز بهداشتي درماني تابعه دانشگاه در مطالعه ريزش در مراحل پژوهش وجود نداشت. به منظور رعايت موازين اخلاقي در پژوهش، آموزش به گروه مقايسه پس از اتمام مرحله پس آزمون انجام شد و در هر مرحله از مطالعه بـهافراد اطمينان داده شد كه اطلاعـات آن هـا نـزد محقـق محرمانه مي ماند. نتايج به دست آمده در اين سه مرحلـهبا هم مقايسه شد و داده هاي جمع آوري شده با استفاده از ن رم اف زار آم اري SPSS v.11.5 و توس ط آزم ون اندازه گيري هاي تكراري و تي تست مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت. در اين مطالعه سطح معناداري آزمـون 05/0 در نظر گرفته شد.

يافتهها

ميانگين سني افراد مورد مطالعه 09/4±85/28 سـالبود. اطلاعات دموگرافيك دو گـروه و بررسـي عـدم وجـود اختلاف آماري معنادار بين سازه ه اي مدل اعتقاد بهداشتي با سطح تحصيلات، شـغل، نمايـه تـوده بـدني، ميـزان درآمـدماهيانه در جدول 1 آمده است (05/0>p) (جدول شماره 1).
متغيـ ر حساسـ يت درك شـ ده در سـ ه مرحلـ ه پيش آزمون، پس آزمون اول و دوم نتايج نشـان داد كـه درگروه مداخله، تحليل آزمون انـدازه گ يـري هـ اي تكـراري از لحاظ آماري معنا دار بود (001/0p). در گروه مقايسه نيـزتحليل آزمون انـدازه گ يـري هـ اي تكـراري نشـان داد كـه اختلاف ميانگين ها از لحاظ آماري معنا دار بود (001/0p) (جدول شماره 2). سازه شـدت درك شـده در سـه مرحلـهپيش آزمون، پس آزمون اول و دوم نتايج نشـان داد كـه درگروه مداخله، تحليل آزمون انـدازه گ يـري هـ اي تكـراري از لحاظ آماري معنادار بود (001/0p).
تحليل آزمون اندازه گيري هـ اي تكـراري در گـروهمقايسه نشان داد كه اختلاف ميانگين ها از لحاظ آمـاريمعنادار نبود (75/0=p) (جدول شـماره 2). متغيـر منـافعدرك شده در سه مرحله پيش آزمـون، پـس آزمـون اول ودوم نتايج نشان داد كه در گروه مداخله و مقايسه، تحليل آزمون اندازه گيري هاي تكراري از لحـاظ آمـاري معنـادار بود (001/0p) (جدول شماره 2). موانـع درك شـده درسه مرحله پيش آزمون، پس آزمون اول و دوم نتايج نشان داد كــه در گــروه مداخلــه و مقايســه، تحليــل آزمــوناندازه گيري هـ اي تكـراري از لحـاظ آمـاري معنـادار بـود (001/0p) (جدول شماره 3). متغير راهنما براي عمـل در سه مرحله پيش آزمون، پـس آزمـون اول و دوم نتـايجنشــان داد كــه در گـ روه مداخلــه، تحليــل آزمــون اندازه گيري هاي تكراري از لحـاظ آمـاري معنـادار اسـت (001/0p) (ج دول ش ماره 3) ام ا در گ ـروه مقايس ه اخــتلاف ميــانگين هــا از لحــاظ آمــاري معنــادار نبــود (32/0=p). متغير خودكارآمدي در سه مرحله پيش آزمون، پس آزمون اول و دوم نتايج نشان داد كه در گروه مداخله و مقايسه، تحليل آزمون اندازه گيري هاي تكراري از لحاظ آماري معنادار است (001/0p) (جـدول شـماره 3). بـ ه علاوه آزمون تي مستقل نشـان داد كـ ه اخـتلاف آمـاري معناداري بين دو گروه مداخله و مقايسه سه مـاه پـس اززايمــان از نظــر ســازه رفتــار شــيردهي وجــود داشــت (02/0=p).
جدول 1- مقايسه خصوصيات دموگرافيك افراد در دو گروه شركت كننده مطالعه تحت پوشش مراكز بهداشتي درماني تهران سال 1391
سطح معناداري گروه مقايسه گروه مداخله متغير
درصد تعداد درصد تعداد 0/32 75/2 100 84/9 113 خانهدار وضعيت اشتغال
21/8 29 6 8 كارمند 3 4 9/1 12 آزاد 0/44 0/7 1 1/5 2 بي سواد سطح تحصيلات
37/6 50 29/3 39 زيرديپلم 51/2 68 54/1 72 ديپلم 10/5 14 15/1 20 دانشگاهي 0/6 27/1 36 41/4 55 كمتر از 500 هزار تومان ميزان درآمدماهيانه خانواده
63/9 85 51/8 69 500 هزار تومان- يك ميليون 9 12 6/8 9 بيش از يك ميليون تومان 0/38 0/8 1 – – كمتر از 18 سال سن
52/6 70 33/1 44 18-26 سال 46/6 62 66/9 89 بيش از 26 سال 0/2 – – – – كمتر از 8/19 نمايه توده بدني (BMI)
22/5 30 25/5 34 19/8-26 33/8 45 32/3 43 26-29 43/7 58 42/2 56 بيش از 29
جدول 2- مقايسه ميانگين و انحراف معيار سازه هاي حساسيت، شدت و منافع درك شده در افراد مورد مطالعه تحت پوشش مراكز بهداشـتي درمـانيتهران سال 1391
سطح معناداري پس آزمون دوم پس آزمون اول پيش آزمون گروه ها متغير
ميانگين وانحراف معيار ميانگين وانحراف معيار ميانگين وانحراف معيار <0/001 69/39±13/79 79/37±17/41 67/19±16/4 مداخله حساسيت درك شده
<0/001 68/67±18/55 70/61±19/52 70/60±19/52 مقايسه – 0/73 <0/001 0/09 سطح معناداري <0/001 65/97±12/71 74/92±16/15 64/34±13/73 مداخله شدت درك شده
0/75 68/05±18/74 68/17±18/34 68/29±18/27 مقايسه – 0/36 0/004 0/04 سطح معناداري <0/001 81/25±10/42 85±13/42 78/21±12/81 مداخله منافع درك شده
<0/001 83/84±9/51 85/12±10/02 85/12±10/02 مقايسه – 0/004 0/065 <0/01 سطح معناداري
جدول 3- مقايسه ميانگين و انحراف معيار سازه هاي موانع درك شده، راهنما براي عمل و خودكارآمدي در افراد مورد مطالعـه تحـت پوشـش مراكـزبهداشتي درماني تهران سال 1391
نتيجه آزمون پس آزمون دوم پس آزمون اول پيش آزمون گروه ها متغير
ميانگين وانحراف معيار ميانگين وانحراف معيار ميانگين وانحراف معيار <0/001 54/08±12/27 69/29±15/73 45/39±9/93 مداخله موانع درك شده
<0/001 59/17±14/46 75/82±18/53 46/65±11/41 مقايسه – 0/002 0/002 0/29 سطح معناداري <0/001 71/57±26/72 61/05±30/43 44/73±30/83 مداخله راهنما براي عمل
0/32 54/02±26/94 53/67±26/6 53/67±26/6 مقايسه – <0/001 0/02 0/03 سطح معناداري <0/001 80/64±9/97 81/82±14/55 32/98±5/21 مداخله خودكارآمدي
<0/001 79/16±12/25 80/04±12/76 33/68±5/1 مقايسه – 0/31 0/16 0/41 سطح معناداري بحث

اين مطالعه با هـدف تع يـين تـأثير مداخلـه آموزشـي مبتني بر مدل اعتقاد بهداشتي بر تـداوم رفتـار شـيردهي در مادران باردار سه ماهه سوم مراجعهكننده به مراكز بهداشـتي درماني تحت پوشش دانشگاه علوم پزشكي تهـران در سـال1391 انجام گرديد. لازم به توضيح است كه به دليـل عـدمانجام مطالعه اي مطابق با روش شناسي و گـروه هـدف ايـنمطالعه با رويكرد مدل اعتقاد بهداشتي امكان مقايسه نتـايجبه شكل گسترده وجود نداشت كه اين خود به نوعي نوآوري مطالعه حاضـر بـه شـمار مـي رود. نتـايج حاصـل از مداخلـهآموزشي نشان داد كه در مرحله پس آزمون اول و پس آزمون دوم ب ين دو گ روه مداخل ه و مقايس ه از نظ ر س از ه ه اي حساسيت درك شده، شدت درك شده، موانـع درك شـده وراهنما براي عمل ارتباط آماري معناداري وجود داشت. نتايج تحليل سازه هاي مدل اعتقاد بهداشتي در گروه مداخله نشان داد كه ميزان تمام سازه هاي مـدل اعتقـاد بهداشـتي قبـل وپس از مداخله آموزشي از لحاظ آماري معنادار بود. همسو بـايافته هاي حاضر، نتايج مطالعه آقابابايي و همكاران حـا كي از آن بود كه تنها 3% از واحـدها ي پـژوهش قبـل از آمـوزشتغذيه با شير مادر از آگاهي خوب برخوردار بودنـد، در حـالي كه بعد از آموزش اين ميزان به 5/55% افزاي ش يافـت . بـين ميزان آگاهي قبل و بعد از آموزش تفـاوت معنـادار ي وجـودداشت. در زمينه عملكرد 5/30% از واحدهاي پژوهش قبل از آموزش تغذيه با شير مادر از عملكرد خوب برخـوردار بودنـد،بعد از آموزش، اين ميزان به 5/70 % رسيد. به علاوه ميـ زان عملكرد قبل و بعد از آموزش با هم تفاوت داشته است (17).
بنابراين آموزش تغذيه با شير مادر مي تواند وضيعت تغذيه بـاشير مادر را بهبود بخشد.
Mellin و همكاران مطالعـ ه اي نيمـه تجربـي بـهمنظور تعيين تأثير برنامه هاي آموزش تغذيه بـا شـير مـادرانجام دادند. نظرسنجي از مادران و پرستاراني كه با مادران مورد مطالعه تعامل داشـتند، قبـل و 6 مـاه پـس از انجـاممداخله صـورت گرفـت. نمـرات سـطح دانـش، نگـرش و آسودگي برخورد با مسايل مربوط به تغذيـ ه بـا شـير مـادراندازه گيري شد. نتايج نشان داد كه نمرات سطح دانش بـهطور معناداري بهبود يافته بود (18) كه اين نتايج با مطالعه حاضر هم خواني دارد. در مطالعه Caine و همكاران كه با هدف بررسي تأثير آموزش پره ناتال بر تغيير رفتار شيردهي
۴۴
انجام شد، ميزان تغذيه انحصاري با شير مادر در بين افـرادشركت كننده در برنامه هاي آموزش پرناتـال بـيش از افـرادغير شركت كننده در اين برنامه هـ ا بـود و 25% ايـن افـرادشيرخواران خود را با شير مادر تغذيه نمودند (19). مطالعـهآينده نگر Rosen و همكاران بـه منظـور بررسـي اثـراتمختلف پيامدهاي تغذيه با شير مادر با استفاده از سه روش مختلف آموزش پره ناتـال (آمـوزش بـا اسـتفاده از نمـايشويدئويي، آموزش گروهـي، آمـوزش در قالـب گـروه هـ اي حمايتي مادران و برنامه ويزيت هاي هفتگي پس از زايمان) انجام گرديد. نتايج نشان داد كه شيرخواران مادراني كه در كلاس هاي آموزش شيردهي شركت نمودند در مقايسه بـاگروه شاهد بيشتر از شير مادر در 6 مـاه اول پـس از تولـد تغذيه مي شدند اما اختلاف آمـ اري معنـادار ي بـين ميـزانتغذيه با شير مادر و روش هاي آموزشي وجود نداشت (20). نتايج يك مطالعه نظام مند توسط Imdad و همكاران كه با هدف بررسي مطالعات در زمينه مداخلات براي ارزيـابيتداوم رفتار شـيردهي انجـام شـد، نشـان داد كـه دريافـتمشاوره در مورد رفتار شيردهي تأثير چشمگيري بـر پيامـدشيردهي داشت (21). با عنايت بـه ايـن كـه بـه كـارگيري مدل ها و تئوريها در راستاي ايجاد و توسعه مـداخلات درارتقاي سلامت است، مدل اعتقاد بهداشـتي بـراي ارتقـاي رفتارهاي پيشگيري كننده كاربرد دارد و چارچوب تئـوريكيمطالعه حاضر بر ايـ ن امـر اسـتوار بـود كـه از رفتـار قطـع شيردهي پيشگيري و مادران به اتخاذ رفتار تداوم شيردهي ترغيب شوند. اين تئوري هـا و سـازه هـ اي آنهـا در خلـقاستراتژي ها و پيام هاي برنامه آموزشي تجلي مي يابد (22).
در اين مطالعه با توجه بـه ايـن محـدوديت كـه مطالعـاتاختصاصي در مورد تداوم رفتار شـيردهي بـا مـدل اعتقـادبهداشتي به ندرت انجام شده اسـت، ايـن مطالعـه تـلاشنمود تا گامي در شروع مداخلات سلامتي مبتني بر تئوري بردارد. لازم به توضيح است كه در ايـن مطالعـه يافتـه اي غيرقابل انتظار يافت نشد كه قابل توجيه يا تفسير باشد.

نتيجهگيري

نتايج حاصل از مطالعه حاضـر بيـ انگر تـأثير مثبـتمداخله آموزشي مبتني بر مدل اعتقاد بهداشـت ي بـر تـداومرفتار شيردهي در مادران مـي باشـد . كـاربرد مـدل اعتقـادبهداشتي به لحاظ ايجاد تهديد درك شده در مادر، تشـريح
محدوديت هاي پژوهش حاضـر مـي تـوان بـه محـدوديت
تحقيقات در ارتباط با رفتار شيردهي مبتني بـر سـازه هـاي مدل اعتقاد بهداشتي براي مقايسـه بيشـتر نتـايج مطالعـهحاضر و تكميل پرسشنامه ها به شـ يوه خودگزارشـ ي اشـارهنمود.

تشكر و قدرداني

اين مقاله حاصـل طـرح تحقيقـاتي شـماره 16262 مصوب معاونت پژوهشي دانشـگاه علـوم پزشـكي تهـرانمي باشد كه بدين وسيله نويسندگان اين مقاله مراتب تشكر و قدرداني خود را از آن معاونت محترم بـه دليـل حمايـتمالي، از مراكز بهداشتي درماني تابعـه دانشـگاه بـه دليـلدادن مجوز انجـام مطالعـه و از شـركتكننـدگان در ايـنمطالعه اعلام مي دارند. پيامدهاي منفي ناشي از عدم تغذيه انحصاري شيرخوار بـاشير مادر و در مقابل توصيف منافع و سودمندي حاصـل ازتغذيه انحصاري با شير مادر بـه همـراه تأكيـد بـر عوامـلداخلي و خارجي تسهيلكننده رفتـار شـيردهي در ارتقـاي سـلامت مـادر و شـيرخوار تأثيرگـذار مـي باشـد. بنـابراين مي توان آموزش مبتني بر تئوري ها و مـد ل هـ اي آمـوزشبهداشت و ارتقاي سلامت را توصيه نمود. بـ ه عـلاوه رفـعكاستي هاي موجود در زمينه سياست ها و برنامه هاي تغذيـهبا شـيرمادر ، جلـب توجـه عمـوم مـردم بـه سياسـت هـ ا و برنامه هاي تغذيـه بـا شـير مـادر، برگـزاري كـلاسهـايآموزشي ترويج تغذيه با شير مادر در كليه مراكز بهداشتي و درماني، برگزاري كارگاه هاي آموزشـي بـراي كاركنـان بـهمنظور آشنايي با مدل ها و تئوري هاي آمـوزش بهداشـت وارتقاي سلامت ميتواند در راستاي ترويج تغذيه انحصاري با شير مادر و كنتـرل موانـع موجـود مـؤثر واقـع گـردد. از

منابع

– Shealy KR, Li R, Benton-Davis S, Grummer-Strawn LM. The CDC Guide to Breastfeeding Interventions. Atlanta: U.S. Department of Health and Human Services. Centers for Disease Control and Prevention; 2005.
– U.S. Department of Health and Human Services. Healthy People 2010. 2nd ed. 2 vols. Washington, DC: U.S. Government Printing Office, November 2000. (http://www.healthypeople.gov/Publications). 3 – Starr M, Chalmers I. The evolution of The Cochrane Library, 1988-2003. Update Software: Oxford (http://www.update-software.com/ history/clibhist.htm).
– Roig AO, Martinez MR, Garcia JC, Hoyos SP, Navidad GL, Alvarez JC, PujalteMdel M, et al. Factors associated to breastfeeding cessation before 6 months. Revista Latino Americana de Enfermagem. 2010; 18(3): 373-80.
– Darby-Carlberg, Cheryl Lynn. “Attitudes of young adults about breastfeeding and the association of breastfeeding exposure” (2010). UNLV Theses/Dissertations/Professional Papers/Capstones. Paper 195.
– Hatami A, Talebi Toti Z. [Patterns of Breastfeeding in Infants]. Hayat. 2007; 13(2): 71-76. (Persian) 7 – Breast-Feeding. Ministry of Health and Medical Education. 2010. Available at: http://www.behdasht.gov.ir/.
۴۵
– Fairbank L, O’Meara S, Renfrew MJ, Woolridge M, Sowden AJ, Lister-Sharp D. A systematic review to evaluate the effectiveness of interventions to promote the initiation of breastfeeding. Health Technology Assessment. 2000; 4(25): 1-171.
– Sharifirad GHR, Golshiri P, Shahnazi H, Barati M, Hasanzadeh A, Charkazi AR, Moudi M. [The impact of educational program based on basnef model on breastfeeding behavior of pregnant mothers in Arak]. Arak Medical University Journal. 2010; 13(1): 63-70. (Persian)
– Allahverdipur H. [Passing through traditional health education towards theory-oriented health education]. Health Promotion and Education. 2005; 1: 75-79. (Persian)
– Shojaeizadeh D, Saffari M, Ghofranipour F, Heydarnia A, PakpourA. [Health education and promotion, Theories, Models, Methods]. First Edition. Sobhan Publications; 2009. (Persian)
– Shojaeizadeh D. [Models of studying behaviour in health education]. First Edition. Health
Education and Communication Publications; 2000. (Persian)
– Pattee SD. Baby Connection an Evaluation of a Feeding Program. Honors College Theses, 2010.
– Kramer MS, Chalmers B, et al. Promotion of Breastfeeding Intervention Trial (PROBIT). JAMA. 2001; 285(4): 413-20.
– Feachem RG, Koblinsky MA. Interventions for the control of diarrhoeal diseases among young children: promotion of breast-feeding. Bulletin of the World Health Organization. 1984; 62(2): 271-91. 16 – Lorraine J. Predicting Breast-feeding Decisions Among Low-Income African-American WIC Clients in Baltimore, Maryland [dissertation]. The Johns Hopkins University; 1998.
– Aghababaei S, Bakht R, Bahmanzadeh M, Aghamohammadi I. [Effects of Breastfeeding Education among Primiparous Women Referring to Fathemieh Hospital in Hamadan, Iran]. Scientific Journal of Hamadan Nursing and Midwifery Faculty. 2009; 17(12): 41-6. (Persian)
– Mellin PS, Poplawski DT, Gole A, Mass SB. Impact of a Formal Breastfeeding Education Program. The American Journal of Maternal Child Nursing. 2011; 36(2): 82-8.
– Caine VA, Smith M, Beasley Y, Brown HL. The impact of prenatal education on behavioral changes toward breast feeding and smoking cessation in a healthy start population. Journal of National Medical Association. 2012; 104(5-6): 258-64.
– Rosen IM, Krueger MV, Carney LM, Graham JA. Prenatal breastfeeding education and breastfeeding outcomes. The American Journal of Maternal Child Nursing. 2008; 33(5): 315-9.
– Imdad A, Yakoob MY, Bhutta ZA. Effect of breastfeeding promotion interventions on breastfeeding rates, with special focus on developing countries. BMC Public Health. 2011; 11(Suppl3):
S24.
– National Institutes of Health. Theory at a glance: A guide for health promotion practice. U.S.
Department of Health and Human Services 2004.
۴۶
Effect of the educational intervention based on the health belief model on the continuation of breastfeeding behavior

Tol A (Ph.D) – Majlessi F (MD) – Shojaeizadeh D (Ph.D) – Esmaelee Shahmirzadi S (MSc.) – Mahmoudi Majdabadi M (Ph.D) – Moradian M (MSc.).

Introduction: Breastfeeding is featured with well-known physiological and psychological benefits for both the mother and infant. Since a few studies have been conducted on the application of the health belief model in the continuation of breastfeeding behavior, this study was conducted. The aim of this study was to assess the effect of educational interventions implemented based on the health belief model on the continuation of breastfeeding in pregnant women in the third trimester of pregnancy.
Method: This quasi-experimental study using a before and after design was conducted with 266 women chosen using random sampling method. The women were assigned randomly and equally to intervention and control groups. Te participants were observed at three stages (before, immediately after and 3 months after delivery). A multi-dimensional questionnaire was prepared based on theoretical structures of the health belief model to collect data. Data analysis was carried out using descriptive and inferential statistics.
Results: A significant difference was reported at the first post-test stage between the women in the intervention and control group concerning perceived susceptibility (P<0.001), perceive severity (P=0.004), perceived barrier (P=0.002), and cues to action (P=0.002). There were significant differences between the groups in perceived benefit (P=0.04), perceived barrier (P=0.002), and cues to action (P<0.001), breastfeeding behavior (P=0.02) at the second post-test stage. The results of the analysis of the health belief model components using the repeated measurement test in the intervention group showed that the average score of all health belief models components before and after the intervention were significant statistically (P<0.001).
Conclusion: The intervention program based on the model was helpful in the continuation of breastfeeding behaviors. Removal of the present shortcomings in terms of health policies, planning for breastfeeding, focusing on public’s attention to breastfeeding campaigns, and educational programs can promote exclusive breast feeding in the society.

Key words: health belief model, health clinics, educational intervention, breastfeeding behavior

Received: 29 May 2013 Accepted: 17 August 2013

۴٧
00



قیمت: تومان


پاسخ دهید