اکولوژی کاربردی/ سال اول / شماره دوم / پاييز و زمستان ۱۳۹۱

مقايسه غلظت فلزات سنگين در رسوبات رويشگاههاي حرا بيدخون، بساتين و ملگنزه

علي داوري، نعمت اﷲ خراساني و افشين دانه کار*

(تاريخ دريافت: ۳/۵/۱۳۹۱ ؛ تاريخ پذيرش: ۳/۱۰/۱۳۹۱)

چكيده
723900819912

در نتيجه روند افزايشي صنعتي شدن مناطق ساحلي گرمسيري و نيمه گرمـسيري، نگرانـي هـا در رابطـه بـا آثـار فعاليـت هـاي انـساني بـر اکوسيستم هاي مانگرو افزايش يافته است . در اين مطالعه، از رسوبات سطحي (صفر تا ۱۰ سانتي متر) سه رويشگاه مانگرو استان بوشهر واقـع در بخش شمالي خليج فارس در مجاورت فعاليت هاي توسعه نفت و گاز پارس جنوبي به منظور آنا ليز فلزات سـنگين در بهـار سـال ۱۳۸۸ نمونه برداري شد . دامنه غلظت فلزات سنگين به ترتيب براي آلومينيوم (Al)، آهن (Fe)، كادميوم (Cd)، مس (Cu)، نيکل (Ni)، سـرب (Pb)، واناديوم (V) و روي (Zn) برابر با؛ ۸۹/۱۴۵۱۱، ۷۲/۳۰۷۳۶، ۷۲/۱، ۰۴/۴۶، ۱۴/۶۴، ۸/۹۴، ۳۳/۳۱۱ و ۴۶/۱۸۱ ميک روگرم بر گرم تعيين شـد . دامنه غلظت تمام فلزات از استانداردهاي اوليه رسوبات دريايي چين و اداره حفاظت محيط زيست آمريکا بالاتر بود . ولي در بيـشتر مـوارد اين مقادير در حد مناسب استاندارد ثانويه استانداردهاي فوق بود . در ميان سه رويشگاه مانگرو در استان بوشهر، رويـشگ اه هـاي بـساتين و بيدخون از مقادير بالاتر کادميوم، مس ، نيکل، سرب و روي برخوردار بودند و آلوده به فلزات سنگين ارزيابي شدند . بـا توجـه بـه ايـنکـه بيدخون نزديکترين رويشگاه مانگرو به مجتمع نفت و گاز پارس جنوبي مي باشد و رويشگاه بـساتين در مجـاورت آن واقـع شـده اسـت، اختلال جريان آب در رويشگاه بساتين بهدليل احداث نادرست پل روي ورودي آب خـور بـساتين موجـب افـزايش ميـزان آلـودگي ايـن رويشگاه شده است.

واژه هاي كليدي : استان بوشهر، فلزات سنگين، آلودگي رسوبات، منطقه انرژي پارس جنوبي

۱۵
مقدمه
آلودگي محيط زيست به فلزات سنگين تبـديل بـه يـک مـشکلجهاني شده اسـت (١٧). بـه دليـل سـميت، تجزيـه ناپـذيري و تجمعپذيري يکي از جديتـرين آلاينـده هـا در محـيط طبيعـيمي باشند. بهطوري که فلزات سنگين از منابع طبيعي و مـصنوعيبه پيکره و بافت هاي موجودات منتقل و انباشت مـي شـوند کـهانباشت در بافتها و بدن جانداران از خطر سـميت آن مهـم تـراست (١٦). در سال هاي اخير به دليـل رشـد بـا شـتاب توسـعه،مقادير زيادي از فلزات سنگين به محيط هاي طبيعـي وارد شـدهاست. اکوسيستم هاي آبي به دليل اين که از قابليت هاي بالاتري ازنظر توسعه برخوردارند، در معرض خطرات جديتري از فلزات سنگين قراردارند . از طرفي ديگر ريـزشهـاي جـوي و جـاريشدن رواناب ها به سمت دريا مقادير زيـادي از فلـزات سـنگينتوليد شده در اکوسيـستم هـاي خـشکي را کـه از فعاليـ تهـايانساني و يا طبيعي ناشي مـيشـود بـه اکوسيـستم هـاي دريـاييمي رساند. وقتي که فلزات وارد اکوسيستمهاي دريايي مي شـوند،بيشتر آنها ته نشين مي شود و با رسوبات، مواد آلـي، اکـسيدهايآهن و منگنز، سولفيدها و رسها ترکيب مي شوند (٢٨). بنابراين رسوبات دريايي به عنوان جذب کننده فلـزات سـنگين محـسوبشده و يکي از شاخص هاي ارزيابي ميزان آثار انساني را در ايـناکوسيستم ها فراهم مي آورند (١٤).
واژه مانگرو اشاره به گونه درختي يا درختچهاي بردبـار بـهشوري دارد که در سـواحل پناهگـاهي و مـصبهـا در منـاطقگرمسيري و نيمه گرمسيري رشـد مـي کنـد. مانگروهـا بـه دليـلحضور در پهنههاي بين جزر و مدي، شديدﹰا با اكوسيـستم هـايدريايي و خشكي بالا دست رابطه متقابل دارند و از ايـن طريـقبه تقويت يـك مجموعـه حيـات جـانوري و گيـاهي متنـوع درمنـاطق سـاحلي – دريـايي، آب هـاي لـب شـور تـا شـيرين و گونههاي خـشكي زي كمـك مـي كننـد (۲۱). مانگروهـا دارايبيوماس غني مي باشند کـه نـسبت بـه سـاير جوامـع گيـاهي ازجهات مختلف پربارتر هستند. بنابراين، بـه عنـوان منبـع غـذاييمهمي در محدوده استقرار خود محـسوب مـي شـوند . رسـوبات۱۶
رويشگاه، غني از مواد آلي و بهطور متناوب از آب اشباع اسـتکه به علت کمبود اکـسيژن و تجزيـه بـيهـوازي بـوي سـولفيدمي دهد. درصورتي کـه رونـد بـيهـ وازي در رسـوبات سـواحلمانگرو به دليل افزايش بـيش از حـد مـواد آلـي (اغلـب در اثـرآلاينده ها) ادامه يابد، سولفيد متصاعد شده با آب تـشکيل اسـيدسولفوريک (4H2SO) مي دهد که با اسيدي شدن محيط اثر منفيمستقيم بر آبزيان دارد (۲۰).
مانگرو حامي جانوران زيادي از آبزيان، پرندگان، پستانداران و حشرات است (۲۱). هم چنين داراي دامنـه ای از عملكردهـاياكولوژيك مهم مانند تثبيت فيزيكـي خـط سـاحلي و رسـوبات(۱۳)، ايجاد زيستگاه هاي جانوري دريايي و خـشكي زي، ورودمواد غذايي به سيستم ساحلي، قابليت هـايي بـراي كـشاورزي وارزش هـاي علمـي اسـت. شناسـايي فرآينـدهاي مركـزي ايـن اكوسيستم و حمايت از آنها موجب تداوم عملكردهـاي مـانگرومي شود. پراكنش ۳۰ درصد از گونه هاي ماهيان تجـاري وابـستهبه مانگرو است و اين آبزيان حداقل يك مرحله از زندگي خـودرا در اين منطقه سپري ميكنند (۲۲). توليد ساليانه ماهي از ايـنزيـستگاه در سـال ۲۰۰۲، سـي ميليـون تـن بـوده اسـت (۱۲).
به طوركلي عملكردهاي مانگرو عبارت اند از : توليـد آب، غـذا ومنابع زيستي ديگر، توليد مواد خام براي صنايع، توليد سوخت وانــرژي، نگهــداري از تنــوع زيــستي، منطقــه پرورشــگاهي، عملكردهاي تنظيمي و پالايـشي، جلـوگيري از فرسـايش خـطساحلي در اثر طوفان و امواج، كاهش سيل و اثـرات سـيلاب وزمينه براي فعاليت هاي علمي و آموزشي (۳ و۱۳).
جنگل هاي مانگرو استان بوشـهر از جملـه منـاطق حـساساکولوژيک مي باشند که با تهديـدات بـسيار بـالايي ماننـد ورودآلاينده هـاي صـنعتي، پـساب و پـسماندهاي خـانگي روبـه رومي باشند. رويشگاه هاي بساتين و بيدخون در محدوده پارک ملي س احلي دري ايي نايبن د ق رار دارن د . گ زارشه ايي از نف وذ آلاينده هاي نفتي و صنعتي ناشي از فعاليـتهـاي پيرامـون آنهـاحکايت دارد . مطالعات بسيار اندکي در جنگل هاي ما نگرو استانبوشهر به انجام رسيده اما مطالعات چندي در رسـوبات دريـاييخليج فارس انجام شده است. ظهيري (۷) به بررسـي غلظـت ومنشأيابي فلزات سنگين در رسوبات بخش مرکزي خليج فارسپرداخت. نتايج تجزيه و تحليل هاي آماري نشان داد که آلـودگينفتي در منطقـه وجـود دارد و غلظـت فلـزات سـرب، کبالـت،کادميوم و واناديوم را تحـت تـأثير قـرار داده اسـت. در نهايـتمنشاء فلزات سنگين بـه دو دسـته زمـين منـشأ و انـسان منـشأتقسيم بندي شد . وجود واناديوم، کادميوم، کبالـت کـه شـاخصآلودگي به مواد نفتي هستند با درصد بـالا در بخـش غيرزمينـي،بيان كننده آلودگي رسوبات به مواد غيرنفتي در منطقه بود. زارع مايوان و همکاران (۴) به اندازه گيري هيـدروکربن هـاي نفتـي وفلزات سـنگين نيکـل و وانـاديوم در اکوسيـستمهـاي تـالابي وسواحل جنوبي ايران پرداختند و منـشأ نفـت موجـود در خـاکتالاب شادگان را به کويت نسبت دادنـد. روييليـان و همکـاران(۲۳) طي ارزيابي آلودگي فلـزات سـنگين در رسـوبات خلـيجکوانژو در چين دريافتند که ميانگين غلطتهاي فلزات بـالاتر ازاستاندار اوليه و در کادميوم بالاتر از استاندارد ثانويه رسوبهاي دريايي در چين است. از نتايج ديگر ايـن تحقيـق انـدک بـودنآلودگي در مناطق ماسهاي و شني نسبت بـه منـاطق رسـي بـود.
هم چنين مناطقي که ميزان کربن آلي کمتـري داشـتند نيـز دارايفلــزات ســنگين کمتــري بودنــد . ايــن پــژوهش بــا اهــداف :
۱) اندازه گيري فلزات سنگين رسـوبات سـطحي سـه رويـشگاهمانگرو استان بوشهر و مقايسه رويشگاه ها از اين نظر ۲) ارزيابي ميزان فلزات سنگين در رسوبات سـطحي جنگـل هـاي مـانگرواستان بوشهر با مقايسه برخي استانداردهاي جهـاني و ۳) ارايـ ه اطلاعات به روز از وضعيت فلزات سنگين جنگل مانگرو استانبوشهر جهت نظارت پيوسته و مديريت اين اکوسيستم حـساسانجام شد.

مواد و روشها محدوده مورد مطالعه
مانگروهاي استان بوشهر از اجتماعات گياهي رويشگاه خليجـياز منطقه رويشي خليج عماني كشور هستند كه در بخشهايي ازمنطقه ساحلي شمال خليج فارس پراكنش دارند. محـدوده مـوردمطالعــه كــه از نظــر موقعيــت جغرافيــايي بــين مختــصاتجغرافي ايي΄۲۰ ˚۵۱ تــا ΄۲۲ ˚۵۵ طــول شــرقي و΄۳۵ ˚۲۶ تــا ΄۸۸ ˚۲۸ عرض شمالي واقـع شـده اسـت در برگيرنـده چهـاررويشگاه عمده از اجتماعات حراست. دو رويشگاه در دو خـوربساتين و بيدخون در خليج ناي بند قرار گرفته است، رويـشگاهبردستان در مجاور شهر دير قرار دارد و رويشگاه مـل گنـزه درپوزه ماشه در مصب رودخانه مند جاي گرفته اسـت. بـه سـببكوچك بودن رويشگاه بردستان، اين مطالعـه در سـه رويـشگاهديگر به انجام رسيد. مساحت ايـن حـوزه ۱۸۵۹۹ كيلومترمربـعاست كه حدود ۱۱۸۷۸ كيلومترمربع آن را منـاطق كوهـستاني و۶۷۲۱ كيلومترمربع را دشتها و كوهپايههـا تـشكيل مـي دهنـد. اراضي جنگل مانگرو در رويشگاههاي بوشهر داراي زمستان هاي پر بارش و تابستانهاي بدون بارش هستند.
ميزان بارش ساليانه در ايستگاه جم کنگان که نزديک تـرينايستگاه به منطقه مورد مطالعه مي باشد، ۲۵۱ ميلـي متـر اسـت.
ميانگين درجه حرارت ماهانه اين محـدوده حـدود ۲۴ درجـهسانتي گراد بهمدت بيش از ۱۵۰ روز در سال است که موجـباستقرار بهينه جنگـل هـا شـده اسـت. درجـه حـرارت صـفر وســرماي در حــد يخبنــدان گــزارش نــشده اســت. تمــام رويـشگاه هـاي مـورد بررسـي از اجتماعـات خـالص نـامنظم درختان حـرا (Avicennia marina) پوشـيده شـده اسـت (۱).
شکل ۱ موقعيت رويشگاه هاي مـانگرو اسـتان بوشـهر را نـشان ميدهد. جنگل هاي مانگرو خليج نايبند حدود ۸۰ هکتار وسعتدارد. هر دو رويشگاه اين خليج (بيدخون و بساتين) در محدوده پارک ملي ساحلي دريايي نايبند قرار دارند. بـيش از ۶۰ درصـددرختان اين رويشگاه داراي پوشش تـاجي متـراكم اسـت. ايـنرويشگاهها در حـال حاضـر كمتـرين فاصـله فيزيكـي از منبـعآلودگي را دارند. رويشگاه مل گنزه حدود ۲۵ هکتار وسعت دارد و از سلامت و شادابي مطلوب برخوردار بوده و تـاكنون از هـرگونه فعاليت توسعه اقتصادي شـهري و صـنعتي بـه دور مانـدهاست. اين رويشگاه جزو منطقه حفاظت شده مند است.
۱۷
نمونه برداري
در سه رويشگاه مـانگرو اسـتان بوشـهر در مجمـوع ۲۲ نمونـهبرداشت شد كه توزيع نمونهها ميـان رويـشگاه هـا متناسـب بـاوسعت هر رويشگاه بود. نقاط نمونهبرداري بـه روش تـصادفيهدفدار انتخاب شد بهطوري که ابتدا روي نقشه رويـشگاه و بـهگونه اي توزيع شد كه بتواند فراهمكننده اطلاعات لازم از انتشارآلاينده ها در بخشهاي مختلف رويشگاه باشد. سپس مختصاتهر نقطه از نقشه به سامانه موقعيت ياب جهاني منتقل و بر رويزمين شناسايي شد. از هر ايستگاه نمونه برداري ۳ نمونه رسـوبسطحي (۰ تا ۱۰ سانتي متر) به وزن حدود ۷۰۰ گـرم بـهوسـيلهکاردک پلاستيکي اسيد شـوره شـده برداشـته شـد. نمونـه هـايرسوب در درون کيسه هاي پلاستيکي پلي اتيلن قرارگرفت و درنهايت تمامي کيسه هاي نمونه رسوب در يخدان قرار داده شد وبه آزمايشگاه خاک شناسي دانشکده منابع طبيعي دانشگاه تهـرانمنتقل شد.
نمونه ها در آزمايشگاه به طور کامل در هواي آزاد و سپس در آون در دماي ۱۰۵ درجه سانتي گراد به مدت ۲۴ ساعت خـشکشدند. نمونه ها پس از خشک شدن به طور کامل در هاون کوبيده شد و از الک ۲ ميليمتر عبور داده شـد. بـراي تهيـه عـصاره ازنمونه ها از دستورالعمل ۵۰۳۰ سازمان حفاظـت محـيط زيـستآمريکا بهره برداري شد . طبق آن اسيد نيتريـک غلـيظ در درجـه۱۸

1700022-2230963

شکل ۱. موقعيت منطقه مورد مطالعه

حرارت ۹۵ درجه در طي دو مرحله به يـک گـرم مـاده خـشکاضافه شد (۳۰). به منظور جداسازي رسوبات حاصل از فرآينـدعصاره گيـري از فيلتـر اسـتفاده شـد. آنـاليز فلـزات در عـصارهنمونه ها به وسيله دسـتگاهICP-AES انجـام شـد. بـراي آزمـونوجود يا عدم وجود تفاوت در بين گـروههـا (رويـشگاه هـا ) از تجزيه واريانس يک طرفه (ANOVA) با اطمينان ۹۵ درصـد دربرنامهSPSS (نسخه ۱۳، ۲۰۰۴) بهره گيري شـد. بـراي مقايـسهبين گروهها از آزمون گروه بندي ميانگين توکي استفاده شد.

نتايج نتايج غلظت فلزات
مشخصات آماري غلظت آلومينيـوم (Al)، آهـن (Fe)، كـادميوم(Cd)، م س (Cu)، نيک ل (Ni)، س رب (Pb)، وان اديوم (V) و روي (Zn) در رسوبات سطحي رويشگاه بيدخون در جـدول ۱ نشان داده شده است. همان طورکه ملاحظـه مـي شـود ميـانگينغلظت فلزات سـنگين مـذکور بـه ترتيـ ب ۱۸۲۸۹، ۳۷۸۹۱۱، ۲، ۵/۴۷، ۵/۶۸، ۲/۹۶، ۹/۲۸۷ و ۲/۲۰۱ ميکرو گـرم بـر گـرم مـادهخـشک رسـوب اسـت. غلظـت آلومينيـوم (Al)، آهـن (Fe)، كادميوم (Cd)، مس (Cu)، نيکل (Ni)، سـرب (Pb)، وانـاديوم(V) و روي (Zn) در رسوبات سـطحي رويـشگاه بـساتين درجدول ۲ نشان داده شده است. همان طورکه ملاحظـه مـي شـود ميانگين غلظـت فلـزات سـنگين مـذکور بـهترتيـب ۷/۱۶۸۹۵، ۵/۳۶۱۱۲، ۹/۱، ۳/۶۴، ۱/۸۲، ۱۳۸، ۲/۳۶۰ و ۵/۲۵۴ ميکروگـرم بر گرم ماده خشک مي باشد. نتايج غلظت آلومينيوم (Al)، آهـن(Fe)، كــادميوم (Cd)، مــس (Cu)، نيکــل (Ni)، ســرب (Pb)، وانــاديوم (V) و روي (Zn) در رســوبات ســطحي رويــشگاهمل گنزه جدول ۳ نشان داده شده است. همـان طورکـه ملاحظـهمي شود ميانگ ين غلظت فلزات سنگين مذکور بـه ترتيـب ۸۳۵۱، ۳۹۲۱۰، ۳/۱، ۷/۲۸، ۳/۳۸، ۵/۴۰، ۲/۳۹۴ و ۶/۶۸ ميکرو گرم برگرم مي باشد.

مقايسه غلظت فلزات سنگين در رويشگاهها غلظــت آلومينيــوم در رســوبات در دامنــه حــداقل ۱۷۹۵ در رويشگاه مل گنزه تـا ۳۰۲۴۰ ميکروگـرم بـر گـرم در رويـشگاهبيدخون قرار گرفت . طبـق نتـايج تجزيـه واريـانس يـک طرفـهاخـتلاف معنـي داري در غلظـت آلومينيـوم در بـين نمونـه هـاي رسوب رويشگاه هاي مانگرو استان بوشهر ديده شد (ANOVA,
جدول ۱. غلظت فلزات سنگين در رسوبات سطحي رويشگاه بيدخون (1- (µg g
Zn V Pb Ni Cu Cd Fe Al نمونه
۲۴۱/۳ ۱۸۰/۳ ۱۰۱/۲ ۵۱/۹ ۴۳/۴ ۱/۹ ۴۴۹۲۰ ۲۰۶۹۰ ۱
۱۸۲/۲ ۲۵۰/۴ ۹۳/۹ ۵۸/۵ ۴۰/۵ ۱/۹ ۴۵۵۵۰ ۲۰۱۹۰ ۲
۱۷۴ ۲۲۳/۷ ۹۲/۵ ۴۳/۸ ۳۷/۵ ۱/۹ ۴۷۹۹۰ ۲۵۳۱۰ ۳
۲۲۸/۶ ۳۰۱/۵ ۱۱۹/۱ ۷۱/۳ ۴۳/۵ ۲/۶ ۴۲۹۸۰ ۱۹۴۲۰ ۴
۱۹۶/۵ ۲۲۵/۵ ۱۱۵/۶ ۴۹/۹ ۵۱/۸ ۱/۸ ۴۳۷۳۰ ۲۰۹۲۰ ۵
۲۱۴/۷ ۸۲۵/۳ ۹۴/۲ ۲۰۴/۵ ۵۰/۷ ۲ ۵۱۵۳۰ ۳۰۲۴۰ ۶
۲۸۰/۷ ۵۶۰/۲ ۱۰۵/۲ ۱۱۰ ۸۳/۷ ۲ ۴۵۲۱۰ ۲۰۳۲۰ ۷
۱۴۸ ۱۲۵ ۷۶/۶ ۳۸ ۳۹ ۱/۸ ۱۵۶۹۰ ۹۸۷۰ ۸
۱۸۳/۲ ۶۵/۴ ۸۱/۱ ۱۴/۱ ۴۱/۳ ۱/۹ ۱۲۸۲۰ ۴۵۱۰ ۹
۱۶۲/۷ ۱۲۱/۸ ۸۲/۳ ۴۲/۹ ۴۴ ۱/۹ ۲۷۶۹۰ ۱۱۴۲۰ ۱۰
۲۰۱/۲ ۲۸۷/۹ ۹۶/۲ ۶۸/۵ ۴۷/۵ ۲ ۳۷۸۱۱ ۱۸۲۸۶ ميانگين
۱۴۸ ۶۵/۴ ۷۶/۶ ۱۴/۱ ۳۷/۵ ۱/۸ ۱۲۸۲۰ ۴۵۱۰ حداقل
۲۸۰/۷ ۸۲۵/۳ ۱۱۹/۱ ۲۰۴/۵ ۸۳/۷ ۲/۶ ۵۱۵۳۰ ۳۰۲۴۰ حداکثر
۴۰/۳ ۲۳۲/۸ ۱۴/۳ ۵۳/۹ ۱۳/۵ ۰/۲ ۱۳۸۸۴/۷ ۷۶۱۳/۹ انحراف معيار

df=21, F=3.87, P<0.05). بنابر نتايج آزمون تـوکي تنها در بين روي شگاه بي دخون و م ل گن زه اخ تلاف معن ي دار اس ت و رويشگاه بساتين با هيچ يک از رويشگاه ها اختلاف معنـي داري ندارد. آهن در دامنـه وسـيعي از پـراکنش غلظـت ديـده شـد.
به طوري که از حداقل ۶۴۲۵ ميکروگـرم بـر گـرم در رويـشگاهمل گنزه تا حـداکثر ۵۱۵۳۰ ميکروگـرم بـر گـرم در رويـشگاهبيدخون برخوردار بود. نتـايج تجزيـه واريـانس نيـز اخـتلاف معني داري را در بين رويشگاه هـا نـشان مـي دهـد (ANOVA,
df=21, F=4.39, P<0.05). آزمون توکي بيان کننده آن است کـهغلظ ت آه ن در روي شگاه ه اي بي دخون و ب ساتين ب هط ور معني داري از ميزان آن در رويشگاه ملگنزه بالاتر است. کادميوم در جنگل هاي مانگرو استان بوشهر داراي تفاوت اندکي بود و از نظر آماري اختلاف بـين رويـشگاه هـا از ايـن نظـر در سـطح ۵ درصد معني دار نبـود. دامنـه پـراکنش کـادميوم از ۶/۰ تـا ۴۵/۳ ميکروگرم بر گرم بود کـه حـداقل آن در رويـشگاه مـلگنـزه وحداکثر آن در رويشگاه بساتين ديده شد و بـه طـورکلي غلظـت
۱۹
کادميوم در رويشگاههاي بساتين و بيدخون بـالاتر از رويـشگاهملگنزه بود . غلظت مس از ۱/۱۴ تا ۲۸/۹۸ ميکروگرم بـر گـرمدر بين نمونههاي رسوب سطحي مانگرو به دسـت آمـد. تجزيـ ه واريانس اختلاف معني داري را در سطح ۵% از نظر غلظـت فلـزمس در بين رويشگاههاي مانگرو نشان داد (ANOVA, df=21, F=6.649, P<0.05). هـمچنـين نتـايج آزمـون تـوکي در مـوردگروه بندي رويشگاه ها حاکي از تفکيک رويشگاه ها به دو دسـتهبود و غلظت مـس رويـشگاه بـساتين بـه انـدازه معنـي داري از
۲۰
جدول۲. غلظت فلزات سنگين در رسوبات سطحي رويشگاه بساتين (1- (µg g
Zn V Pb Ni Cu Cd Fe Al نمونه
۲۵۹/۳ ۲۰۷/۵ ۱۲۲/۴ ۳۲/۴ ۴۹/۷ ۱/۹ ۱۲۶۶۰ ۴۲۸۴ ۱
۲۷۷/۵ ۴۱۷/۸ ۱۵۱/۴ ۶۲/۸ ۵۶/۵ ۱/۹ ۴۲۷۶۰ ۱۸۵۷۰ ۲
۲۸۴/۱ ۳۲۲/۵ ۱۹۱/۶ ۵۸/۴ ۷۱/۱ ۳/۵ ۲۲۵۳۵ ۱۱۹۲۰ ۳
۹۵/۵ ۷۸۱/۴ ۴۲/۸ ۱۸۱/۷ ۱۸/۶ ۱/۹ ۵۰۶۲۰ ۲۸۴۸۰ ۴
۳۰۴/۷ ۲۳۰/۷ ۱۵۹/۵ ۸۲/۵ ۹۱/۶ ۱ ۴۵۲۷۰ ۲۰۱۴۰ ۵
۳۰۶/۲ ۲۰۱ ۱۶۰/۱ ۷۴/۶ ۹۸/۳ ۱ ۴۲۸۳۰ ۱۷۹۸۰ ۶
۲۵۴/۵ ۳۶۰/۲ ۱۳۸ ۸۲/۱ ۶۴/۳ ۱/۹ ۳۶۱۱۲/۵ ۱۶۸۹۵/۷ ميانگين
۹۵/۵ ۲۰۱ ۴۲/۸ ۳۲/۴ ۱۸/۶ ۱ ۱۲۶۶۰ ۴۲۸۴ حداقل
۳۰۶/۲ ۷۸۱/۴ ۱۹۱/۶ ۱۸۱/۷ ۹۸/۳ ۳/۵ ۵۰۶۲۰ ۲۸۴۸۰ حداکثر
۷۹/۹ ۲۲۲/۵ ۵۱/۶ ۵۱/۷ ۲۹/۴ ۰/۹ ۱۴۹۵۳/۳ ۸۱۵۴/۹ انحراف معيار
(µg g-1) ملگنزه طحي رويشگاه
در رسوبات س زات سنگين ل ۳. غلظت فل جدو Zn V Pb Ni Cu Cd Fe Al نمونه
۱۸۹/۷ ۴۵۹ ۷۰/۳ ۷۴/۳ ۳۰/۲ ۱/۹ ۳۱۹۲۰ ۱۴۸۴۸ ۱
۴۴/۹ ۱۴۸/۲ ۳۵/۲ ۲۰/۲ ۱۴/۱ ۰/۶ ۱۴۸۲۴ ۵۹۵۴ ۲
۱۲۰/۱ ۲۴۰ ۷۹/۹ ۳۹/۱ ۲۹/۳ ۱/۹ ۱۱۵۰۰ ۶۴۲۰ ۳
۵۷/۲ ۳۱۹/۶ ۵۹/۸ ۵۴/۴ ۳۴/۳ ۰/۹ ۶۴۲۵ ۱۷۹۵ ۴
۵۱/۷ ۱۵۴/۷ ۳۴/۲ ۲۵/۱ ۲۱/۳ ۱/۵ ۱۴۸۴۱ ۸۶۲۸ ۵
۶۸/۶ ۳۹۴/۲ ۴۰/۵ ۳۸/۳ ۲۸/۷ ۱/۳ ۳۰۲۱۰ ۱۲۴۶۳ ۶
۸۸/۷ ۲۸۶ ۵۳/۳ ۴۱/۹ ۲۶/۳ ۱/۳ ۱۸۲۸۶ ۸۳۵۱ ميانگين
۴۴/۹ ۱۴۸/۲ ۳۴/۲ ۲۰/۲ ۱۴/۱ ۰/۶ ۶۴۲۵ ۱۷۹۵ حداقل
۱۸۹/۷ ۴۵۹ ۷۹/۹ ۷۴/۳ ۳۴/۳ ۱/۹ ۳۱۹۲۰ ۱۴۸۴۸ حداکثر
۵۶/۳ ۱۲۷/۴ ۱۹/۵ ۱۹/۹ ۷/۳ ۰/۵ ۱۰۳۷۹ ۴۷۲۵ انحراف معيار

رويشگاه مل گنزه بالاتر بود، اما اختلاف معني داري بين رويشگاهبيدخون با دو رويشگاه ديگر وجود نداشت. فلز نيکل از حداقل۱/۱۴ ميکروگرم بر گرم تا حداکثر ۵۴/۲۰۴ ميکروگرم بـر گـرمبه دست آمد که هر دو دامنه در رويشگاه بيدخون مـشاهده شـد.
نتايج تجزيه واريانس اختلاف معني داري را براي نيکـل در بـينسايت هاي مانگرو در استان بوشهر نـشان نـداد. بـا ايـن وجـودغلظت اين فلز در رويشگاه بساتين بـيش از دو رويـشگاه بـود.
پراکندگي غلظت سرب در جنگل مانگرو استان بوشـهراز دامنـهحداقل ۱۵/۳۴ تا حداکثر ۶/۱۹۱ ميکروگرم بر گرم بود. حـداقلغلظت سرب در ملگنزه و حداکثر آن در خور بساتين به دسـت
آمــد. نتــايج تجزيــه واريــانس اخــتلاف معنــي دار را در بــين رويشگاه ها ارايه کرد (ANOVA, df=21, F=11.983, P<0.05). هم چنين نتيجه آزمون توکي بيان کننده اخـتلاف در غلظـت فلـزسرب در بين هر سه رويشگاه بود. وانـاديوم گـستردگي بـسياربالايي را در رسوبات سطحي منطقه نـشان داد. بـه طـوري کـه ازدامنه غلظت ۳۸/۵۷ ميکروگرم بر گرم تا ۲۶/۸۲۵ ميکروگرم بـرگرم پراکندگي نشان داد. حداقل و حداکثر غلظـت وانـاديوم دررويشگاه مانگرو بيـدخون ديـده شـد . نتـايج تجزيـه واريـانساختلاف معني داري را ميان ميانگين اين فلز در بين رويشگاه هاي مورد بررسـي نـشان نـداد. بـا ايـن وجـود ميـانگين غلظـت دررويشگاه بساتين بيشتر از دو رويشگاه ديگر بود. حداقل غلظتروي ۹۱/۴۴ ميکروگرم بر گـرم در رويـشگاه مـلگنـزه و حـداکثر۱۵/۳۰۶ ميکرو گرم بر گرم در رويشگاه بـساتين ديـده شـد . نتـايجتجزيه واريانس اختلاف معنـيداري از غلظـت فلـز روي در بـينرويـشگاه هـا نـشان داد (ANOVA, df=21, F=13.291, P<0.05). آزمون تـوکي نيـز اخـتلاف معنـي دار بـين رويـشگاه بـساتين وبيدخون را با رويشگاه ملگنزه نشان داد. شکل ۲ نمودار مقايسه سه رويشگاه مانگرو استان بوشهر را از نظر غلظت ۸ فلز سنگين مورد مطالعه نشان مي دهد.

بحث و نتيجهگيري
در مورد پراکنش گسترده غلظت فلزات سـنگين در مانگروهـايآلوده نتايج مشابهي را تام و وونگ (۲۶) ارايه کردند که طـي آنفلزات سنگين از مقدار بسيار کم تا بسيار زياد در محيط پراکندهشده بود . همان طورکه نتايج نـشان داد غلظـت اکثـر فلـزات دررويشگاه بيدخون که نزديکترين منطقه مانگرو به منطقـه ويـژهپارس جنوبي است، بالاتر از ساير سايت هاي مانگرو بود. علاوه بر منطقه بيدخون، مانگروهاي رويشگاه بـساتين کـه در حـدوديک کيلومتري از رويـشگاه مـانگرو بيـدخون بـه کـانون بـالقوهآلودگي دورتر است غلظـت بـالايي از فلـزات را نـشان داد. در بعضي از موارد غلظت فلزات در رسوبات خور بساتين بالاتر ازخور بيدخون بود. هر چند دو خور نزديک به فعاليت هاي پارس جنوبي احتما ﹰلا آلودگي يکساني دريافـت مـيکننـد امـا غلظـت فلزاتي مانند مس، نيکل، سـرب، وانـاديوم و روي کـه احتمـا ﹰلامنشأ انساني دارد، در بساتين بالاتر از بيدخون بـود. ايـن اتفـاقاحتما ﹰلا به دو علت است؛ نخست آن که به دليـل ايـنکـه انتهـايخور بساتين يک محيط مخفـي بـراي تخليـه فاضـلاب بـوده واحتمال تخليه فاضلاب صنعتي و خانگي به درون خور مـي رود.
دومين دليل احتمالي اين اتفاق مسدود شدن دهانه خور بـساتينبه علت عبور جاده ساحلي از روي آن اسـت کـه باعـث مختـلشدن سيکل جزرومدي در اين خور شده است. ضـيايي نـژاد وهمکاران (۶) نيز مسدود شدن خور بساتين را تهديـدي بـزرگ معرفي کرد ه اند که مي توانـد تأييدکننـده ايـن نتـايج نيـز باشـد.
غلظت هاي کم فلزات سنگين در رويشگاه ملگنزه بهعلـت ايـنبود که اين منطقه به دور از فعاليت هاي مشهود توسعه مي باشـد.
ولي با اين وجـود غلظـت بعـضي از فلـزات بـه ويـژه نيکـل وواناديوم در اين رويشگاه نيز بالا بود. از آنجايي که وانـاديوم در بسياري از مطالعات مانند ظهيري (۷)، زارع مـايوان و همکـاران(۴) و دانه کار و همکاران (۲)، بهعنوان شاخص آلـودگي نفتـيمطرح است، بنابراين غلظت بالاي نيکل و واناديوم بـه احتمـالزيـاد بـه نـ شتهـا و ريـزش هـاي پيوسـته نفـت در آب هـاي خليجفارس نسبت داده مي شود. طبق نتايج عبـدالهي مـامودان و همکاران (۸) نيز بيشترين غلظت فلز کادميوم در خور بساتين باميزان ۳۶/۱ ميکروگرم بر گرم مشاهده شد که مشابه يافتـه هـاي پژوهش حاضر است. علاوه بر کادميوم، فلز نيکل نيز در مطالعهعبدالهي مـامودان و همکـاران (۸) بـالاترين ميـزان را در خـوربساتين داشت که اين نتيجه نيز مـشابه نتيجـه پـژوهش حاضـرمي باشد.
همان طورکه در بخش نتايج ذکر شـد ميـانگين هـاي غلظـتفلــزات کــادميوم، وانــاديوم و نيکــل در رســوبات ســطحي رويشگاه هاي مانگرو استان بوشهر اختلاف معني داري نداشـت.
جدول ۴ ميانگين غلظت فلـزات سـنگين در رسـوبات مـانگرو
۲۱

شکل ۲. مقايسه ميانگين غلظت فلزات سنگين در رويشگاه هاي مانگرو استان بوشهر
۲۲
جدول۴. مقايسه ميانگين غلظت فلزات سنگين رسوبات سطحي (1-(µg g جنگل هاي مانگرو در استان بوشهر با ساير مطالعات و برخي استانداردهاي موجود
Zn V Pb Ni Cu Cd Fe Al
۲۴۳ – ۱۰۰ – ۶۱ – – – استراليا۱۹
۵۱/۲۴ – ۱۲/۲۸ ۷/۴۴ ۷/۰۶ ۰/۱۸۱ – – سنگاپور۱۰
۱۲۰/۲۳ – ۳۰/۹۸ ۱۱/۶۵ ۳۲ ۰/۲۶۶ – – سنگاپور۱۰
۱۰۵ – ۷۸/۲ ۲۷/۳ ۵۶/۳ ۱۰ ۹۸۲۵ – پاناما۱۱
۱۴/۷ – ۳۴/۵ ۱۰۲ ۸/۴ ۷/۳ ۳۲۲۵ – کاستاريکا۱۵
۱۷۶/۶ – ۶۷/۷ ۳۳/۴ ۷۱/۴ ۰/۵۹ – – چين۲۳
۱۳۹ – ۵۰ ۳۷/۴ ۴۴ ۰/۳۳ – – چين۲۹
– ۱۱۹ ۳۹ ۱۳۳ – ۳/۵ – – ايران۷
– – ۴۹/۰۶ ۵۹ ۴۷/۶۴ ۱/۳۶ – – ايران۸
۱۵۰ – ۶۰ – ۳۵ ۰/۵ – – استاندارد اوليه چين۹
۳۵۰ – ۱۳۰ – ۱۰۰ ۱/۵ – – استاندارد ثانويه چين۹
۱۲۴ – ۳۰/۲ ۱۵/۹ ۱۸/۷ /۶۸ استاندارد اوليه آژانس محيط زيست امريکا۲۷
۲۷۱ – ۱۱۲ ۴۲/۸ ۱۰۸ ۴/۲۱ – – استاندارد ثانويه آژانس محيطزيست امريکا۲۷
۱۸۱/۴۶ ۳۱۱/۳۳ ۹۴/۸ ۶۴/۱۴ ۴۶/۰۴ ۱/۷۲ ۳۰۷۳۶/۷۲ ۱۴۵۱۱/۸۹ مطالعه حاضر
– به معني در دسترس نبودن داده است
مناطق ديگر و برخي استانداردهاي موجود ارا يه شده است. فلـز آلومينيوم و آهن استانداردي نداشته زيرا ايـن فلـزات در بيـشترمطالعات بهعنوان فلـزات شـاخص زمينـي بـه کـار رفتـه اسـت(۷،۱۸،۲۴و۲۵). غلظت کـادميوم در ايـن مطالعـه از بـسياري ازمطالعات گذشـته بيـشتر اسـت (۸،۱۰،۲۳ و ۲۹)، امـا در برخـي مطالعات غلظـت بـالاتر کـادميوم نـسبت بـه غلظـت هـاي ايـنپژوهش را ارايه شده است (۷،۱۱و۱۴).
مقايسه غلظت کادميوم بـا اسـتانداردهاي موجـود نـشان داد
(به دليل نداشتن استاندارد روشـن در کـشور طبـق اسـتاندارهايمعتبر جهاني اظهار نظر شده است ) که کـادميوم در جنگـل هـايمانگرو استان بوشهر نيز از ميزان بحراني برخـوردار اسـت و ازاس تانداردهاي اولي ه و ثانوي ه چ ين (۹) ب الاتر ب وده ول ي از استاندارد ثانويه سازمان حفاظـت محـيط زيـست آمريکـا کمتـراست. غلظت مـس در مطالعـه حاضـر از بـسياري از مطالعـاتمشابه در ساير نقاط دنيا بيشتر اسـت (۱۰،۱۵و۲۹)، ولـي نتـايجتحقيقات (۸،۱۱و۲۳ )، ميزان بالاتري را نسبت به نتايج به دسـتآمـده در ايـن مطالع ه ارايـه دادنـد. مقاي سه غلظـت مـس ب ا استانداردهاي رسوبات سازمان حفاظت محيط زيست آمريکـا وچين نشان داد که غلظت مس در اين مطالعه از اسـتاندارد اوليـهسازمان حفاظت محيط زيـست آمريکـا و چـين بـالاتر ولـي ازاستاندارد ثانويه آنها پايين تر اسـت. ايـن موضـوع چنـين نـشانمي دهد که هرچند غلظت مس در اين مطالعه بالا سـت ولـي بـهحد اضطراري نرسيده است. نيکل در جنگلهاي مانگرو اسـتانبوشهر از چند مطالعه بالاتر است (۷و۱۵) و از بيـشتر مطالعـاتمشابه انجام شـده کمتـر اسـت (۸،۱۰،۱۱،۲۳و۲۹). مقايـسه بـااستاندارد سازمان حفاظت از محيط زيست امريکا نشان داد کـه
۲۳
غلظت نيکل از استاندارد اوليه و ثانويه مذکور بـالاتر اسـت کـهتأييدکننده وضعيت بحراني اين فلز مـي باشـد . همـان طورکـه درجدول ۴ ديده مي شود، تنها مطالعه اي در استراليا ميزان بـالاترياز غلظت سرب را ارايه داده است (۱۹) و در ساير مطالعات اينميزان کمتري از غلظت سرب در مطالعه جاري را نشان مي دهـد (۷،۸،۱۰،۱۱،۱۵و۲۳). با مقايسه غلظت سرب بـا اسـتانداردهايموجود مـشخص شـد کـه سـرب از اسـتاندارد اوليـه سـازمانحفاظت محيط زيست امريکا و چين بالاتر بوده و از اسـتانداردثانويه آنها پايين تر است که اين نـشاندهنـده بـالا بـودن سـربدرمنطقه مي باشد ولي به حد اضطرار نرسيده است . فلز سـنگينروي در جنگل هـاي مـانگرو اسـتان بوشـهر نيـز از بـسياري ازمطالعات انجام شده در ساير نقاط دنيا بيشتر اسـت. در مقايـسهاين فلز با استانداردها مشخص مي شود که غلظت فلـز روي بـهميزان قابل توجهي بالاتر از استانداردهاي اوليه سازمان حفاظـت

منابع مورد استفاده
محيط زيست امريکا و چين مي باشد ولي از ميزان استانداردهايثانويه آنها اندکي کمتر است (۹ و ۲۷). بنابراين طبق استاندارهايحاضر فلز روي در جنگل هاي مـانگرو بوشـهر از ميـزان بـسياربالايي برخوردار بوده و در وضعيت هشدار قرار دارد.

سپاسگزاری
از شركت ملي پالايش و پخش فرآورده هاي نف تي ايران بهخـاطرحمايت و پشتيباني مالي اين تحقيق تشکر مي شود. از آزمايشگاهخاک شناسي دکتر حبيبي دانشکده منابع طبيعـي دانـشگاه تهـرانبه خاطر آناليز نمونه هاي رسوب تشکر مي شـود . و هـم چنـين ازاستادان گروه شيلات و محيط زيست دانشگاه تهـران بـهخـاطرمساعدت هاي علمي آنها تشکر مي شود.
۱. دانهکار، ا .، ا . هاشمي، ب. محمودي و ن. حميدي . ۱۳۸۵. طرح مديريت و توسعه جنگل هاي استان هرمزگان. اداره کل منابع طبيعـياستان هرمزگان، بندرعباس. ص۲۱۰
۲. دانهکار، ا . و ع. ماشينچيان . ۲۰۰۴. طرح پژوهشي مناسب ترين شيوه احيأ جنگل هاي مانگرو ايران، آسيب ديده از جنگ خليج فارس.
معاونت دريايي سازمان حفاظت محيط زيست، ص ۱۰۱
۳. داوري، ع. و ا. دانه کار. ۱۳۸۸. تحليلي بر عملکرد زيستگاهي مانگرو براي موجودات خشکي و دريايي. مجموعـه مقـالات سـومينکنفرانس ملي روز جهاني محيط زيست، دانشگاه تهران-خرداد ۱۳۸۸، ص ۱۹۹
۴. زارع مايوان، ح.، ع . اسماعيلي ., ا. چرجابی., ا. توسلی., م. وهديان و ع . صلاحي. ۱۳۷۸. اندازه گيري آلودگي هـاي ناشـي از آتـشسوزي چاههاي نفت كويت در خاك هاي مناطق جنوب ايران. پژوهش و سازندگي۴۳، صفحات ۹۰-۹۲.
۵. ضيايي نژاد، س.،ه. ضيايي نژاد و س .گل مهدي . ۱۳۸۷. شناسايي عوامل تهديدکننده گونه هاي آبزي و زيستگاه هاي حساس سـاحليدر خليج نايبند حاصل از فعاليت هاي انساني . مجموعه مقالات دومين کنفرانس ملي محيط زيست دريا، صنعت و توسعه پايـدار.
منطقه ويژه اقتصادي پتروشيمي. اسفند ۱۳۸۷، ص ۳۶۰
۶. ضيايي نژاد، س.، ه . ضيايي نژاد و س . گل مهدي. ۱۳۸۷. شناسايي عوامل تهديدکننـده گونـههـاي آبـزي و زيـستگاه هـاي حـساسساحلي در خليج نايبند حاصل از فعاليت هاي انساني . مجموعه مقالات دومين کنفرانس ملي محيط زيست دريا، صنعت و توسعهپايدار. منطقه ويژه اقتصادي پتروشيمي. اسفند ۱۳۸۷، ص ۳۶۰
۷. ظهيري، ي . ۱۳۷۶. بررسي غلظت و منشأ عناصر سنگين در رسوبات بخش مرکزي خليج فارس. پايان نامه کارشناسي ارشد مهندسـيمحيط زيست، دانشکده محيط زيست، دانشگاه تهران.
۲۴
۸. عبدالهي مامودان، س.،م. زارع دوست، ز. رئوفي و ا. فقيري . ۱۳۸۷. بررسـي فلـزات سـنگين (کـادميوم، نيکـل، سـرب و مـس۹ در رسوبات س طحي خليج نايبند. مجموعه مقالات دومين کنفرانس ملي محيط زيست دريا، صـنعت و توسـعه پايـدار. منطقـه ويـژه
اقتصادي پتروشيمي، صفحه ۳۸۳
.9 CSBTS (China State Bureau of Quality and Technical Supervision). 2002. The People’s Republic of China National Standards GB 18668-2002. Marine Sediment Quality. p10.
.01 Cuong, D.T., S. Bayen, O.Wurl, K. Subramanian, K.K.S. Wong, N. Sivasothi and G.PH. Obbard. 2005. Heavy metal contamination in mangrove habitats of Singapore. Marine Pollution Bulletin 50: 1713–1744.
.11 Defew, L. H., Mair, J. M., Guzman, H. M. 2005. An assessment of metal contamination in mangrove sediments and leaves from Punta Mala Bay, Pacific Panama. Marine Pollution Bulletin 50 : 547–552
.21 FAO, 2004. The State of World Fisheries and Aquaculture (SOFIA). FAO, Rome.
.31 Gilbert, A.J and R. Janssen. 1998. Use of environmental functions to communicate the values of a mangrove ecosystem under different management regimes. Ecological Economics 25: 323-346.
.41 Guevara, R., A. Rizzo and R. Sanchez . 2005. Heavy metal inputs in northern Patagonia lakes from short sediment core analysis. Journal of Radioanalytical and Nuclear Chemistry 265(3): 481–493.
.51 Guzman, H.M. and C.E. Jimenez. 1992. Contamination of coral reefs by heavy metals along the Caribbean coast of Central America (Costa Rica and Panama). Marine Pollution Bulletin 24: 554–561.
.61 Hoff, R. 2002. Oil Spills in Mangroves. National Oceanic and Atmospheric Administration, NOAA Ocean Service, Office of Response and Restoration, 70pp
.71 Irabien, M. J. and F. Velasco . 1999. Heavy metals in Oka Rive sediments (Urdaibai National Biosphere Reserve,
Loring, DH. 1991. Normalisation of heavy-metal data from estuarine and coastal sediments. Northern Spain): Lithogenic and anthropogenic effects. Environmental Geology 37: 54–63 ICES Journal of
.81
Marine Science` 48:101-115.
.91 MacFarlane, G.R., A. Pulkownik and M.D. Burchett. 2003. Accumulation and distribution of heavy metals in the grey mangrove, Avicennia marina (Forsk.) Vierh: Biological indication potential. Environmental Pollution 123:139–151.
.02 Macintosh, D. J. and E.C.Ashton . 2002. A Review of Mangrove Biodiversity Conservation and Management. Final
Report. Centre for Tropical Ecosystems Research (Center Aarhus). 71pp
.12 Nagelkerken, I., S.J.M. Blaber, S. Bouillon, P. Green, M. Haywood, L.G. Kirton, J.-O. Meynecke, J. Pawlik, H.M. Penrose, A. Sasekumar and P.J. Somerfield. 2008. The habitat function of mangroves for terrestrial and marine fauna: A review. Aquatic Botany 89: 155–185.
.22 Naylor, R.L., R.J. Goldburg, J.H. Primavera, N. Kautsky, M.C.M. Beveridge, J. Clay, C. Folke, J. Lubchenco, H. Moony and M. Troell. 2000. Effect of aquaculture on world fish supplies. Nature 405: 1017–1024.
.32 Ruilian, Y., Y. Xing, Z.Yuanhui, H. Gongren and T. Xianglin. 2008. Heavy metal pollution in intertidal sediments from Quanzhou Bay, China. Journal of Environmental Sciences 20: 664–669
.42 Schropp, S.J., F.G. Lewis, H.L. Windom, J.D. Ryan, F.D.Calder and L.C. Burney. Interpretation of metal concentrations in estuarine sediment of Florida using aluminum as a reference element. Estuarine 13 227-235.
.52 Shine, J.P., R.V. Ika and T.E. Ford. 1995. Multivariate statistical examination of spatial and temporal pattern of heavy metal contamination in New Bedford Harbour marine sediments. Environmental Science and Technology 29:1781-1788.
.62 Tam, N.F.Y. and Y.S.Wong. 1995. Mangrove soils as sinks for waste waterborne pollutants. Hydro Biology 295: 231-242.
.72 USEPA-Region II, USACE-New York District, USDOE-BNL. 1999. Fast Track Dredged Material Decontamination Demonstration for the Port of New York and New Jersey. In: Report to Congress on the Water Resources and Development Acts of 1990 (Section 412), 1992 (Section 405C) and 1996 (Section 226). EPA 000-0-99000, .82 Wang, F. and J.S. Chen. 2000. Relation of sediment characteristics to trace metal concentration: a statistical study. Water Resource 34:694–698.
.92 Zhang, L. P., Y. Xin, F. Huan,Y.H. Jing, T. Ouyang and X.T. Yu. 2007. Heavy metal contamination in western Xiamen Bay sediments and its vicinity, China. Marin Pollution Bulletin 54: 974–982.
.03 USEPA 2010. Sediment Contamination Assessment Methods: Validation of Standardized and Novel Approaches.
http://epa.gov/ncer/. Site visited on 08.05.10.
۲۵



قیمت: تومان


پاسخ دهید