00

به نام خداوند جان و خرد
مجله آموزش پرستاري
فصلنامه علمي – پژوهشي انجمن علمي پرستاري ايران
دوره دوم – شماره 2 (پياپي 4) – تابستان 1392

صاحب امتياز: انجمن علمي پرستاري ايران
مدير مسؤول و سردبير: دكتر فاطمه الحاني
مدي ر اجرايي: دكتر مجتبي ويسمرادي
شماره پروانه انتشار وزارت ارشاد اسلامي: 4823/94 مورخ 20/2/91
شماره استاندارد بينالمللي: 2322-3812
شماره بين المللي نشريه الكترونيكي: 4428-2322 e-ISSN

شوراي نويسندگان (به ترتيب حروف الفبا):
دكتر محمد اسماعيلپور بندبني، استاديار دانشكده پرستاري و پيراپزشكي گيلان
دكتر فاطمه الحاني، دانشيار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر منير انوشه، دانشيار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر زهره پارسا يكتا، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر حميد پيروي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر محمدعلي چراغي، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر محمدعلي حسيني، استاديار دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي
دكتر سيده فاطمه حق دوست اسكويي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر محمدرضا حيدري، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه شاهد
دكتر ناهيد دهقان نيري، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر ناهيد رژه، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه شاهد
دكتر سادات سيدباقر مداح، استاديار دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي
دكتر نعيمه سيدفاطمي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر آذر طل، دكتراي آموزش بهداشت و ارتقاي سلامت دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر عباس عبادي، استاديار دانشكده پرستاري دانشگاه علوم پزشكي بقيهاﷲ
دكتر عباس عباس زاده، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
دكتر شهرزاد غياثونديان، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر علي فخرموحدي، استاديار دانشكده پرستاري و پيراپزشكي سمنان
دكتر مسعود فلاحي خشكناب، دانشيار دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي
دكتر انوشيروان كاظم نژاد، استاد گروه آمار زيستي دانشگاه تربيت مدرس
دكتر عيسي محمدي، دانشيار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر ندا مهرداد، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر حسن ناويپور، استاديار گروه پرستاري دانشگاه تربيت مدرس
دكتر عليرضا نيكبخت نصرآبادي، استاد دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر مجتبي ويسمرادي، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي تهران
دكتر مجيده هروي، استاديار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه شاهد
دكتر فريده يغمايي، دانشيار دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي

ويراستار انگليسي: دكتر مجتبي ويس مرادي
ويراستار فارسي: دكتر فاطمه الحاني
حروفچيني و صفحه آرايي: فرشته حيدري
طراح جلد: اصغر سوراني
ناشر: انجمن علمي پرستاري ايران
نشاني: تهران – ميدان توحيد – دانشكده پرستاري و مامايي تهران
كدپستي: 1419733171، صندوق پستي: 398/14195، تلفن و نمابر: 66592535
e-mail: info@jne.ir , Website: http://jne.ir

آموزش پرستاري دوره 2 شماره 2 (پياپي 4) تابستان 1392، 9 -1
تأثير اجراي طرح مشاوره و راهنمايي تحصيلي توسط استاد راهنما بر ميزان اضطراب دانشجويان كارشناسي پرستاري

راضيه اميني1، مينا جوزي2، مريم مقيميان3، پروانه خراساني4

چكيده

مقدمه: تحصيل در سطوح دانشگاهي با توجه به تفاوت در ماهيت آموزشي و تغيير در نقـش افـراد از دانـش آمـوزي بـهدانشجويي همواره مي تواند با خطرات و آسيب هاي رواني همچون اضطراب همراه باشد. درگير شدن اساتيد در امـور تحصـيلي و رواني دانشجوي ان مي تواند راهكاري مناسب جهت يافتن پتانسيل ها در دانشگاه و همچني ن كشف زودرس مشكلات دانشجويي و خنثي نمودن آن ها قبل از آن كه به يك معضل عمومي تبديل گردند، شود.
روش: اين مطالعه از نوع نيمه تجربي با هدف تعيي ن تأثير اجراي طرح مشاوره و راهنمايي تحصيلي توسط استاد راهنمـابر اضطراب دانشجويان به صورت دو گروهي و قبل و بعد از مداخله انجام گرديد. ابتدا به كمك پرسشنامه استاندارد كتل سـطحاضطراب دانشجويان اندازه گيري و سپس برنامه مشاوره و راهنمايي توسط اساتيد راهنما براي گروه آزمون اجـرا گرد يـد. سـپسمجدداً سطح اضطراب در هر دو گروه (كنترل و آزمون) اندازه گيري گرديد.
يافته ها: گروه هاي مورد مطالعه از نظر اطلاعات دموگرافيك با يكديگر همگون بودند. آزمون t مستقل نشان داد كه بين ميانگين اضطراب دانشجويان قبل از مداخله در دو گروه تفاوت معنادار وجود ندارد (56/0=p). همچنين آزمون t مسـتقل نشـان مي دهد كه بين ميانگين اضطراب دانشجويان بعد از مداخله در دو گروه تفاوت معنادار وجود دارد (001/0=p).
نتيجه گيري: يافته هاي پژوهش صورت گرفته حاكي از آن است كه راهنمايي تحصيلي منجـر بـه اتصـال محكـم بـيندانشجو و استاد و در نتيجه كمك به حل مشكلات احتمالي موجود در برنامه هاي آموزشـي و جلـوگيري از اتـلاف زمـان و رفـعنواقص موجود در برنامه ها خواهد گرديد.

كليد واژه ها: اضطراب، مشاوره تحصيلي، دانشجويان پرستاري

تاريخ دريافت: 4/3/1392 تاريخ پذيرش: 20/5/1392

– كارشناس ارشد مديريت پرستاري و عضو هيأت علمي گروه پرستاري، دانشكده پرستاري و مامايي، دانشگاه آزاد اسلامي، واحد نجف آباد، نجف آباد، ايران (نويسنده مسؤول)
R_amini@pnu.iaun.ac.ir :پست الكترونيكي
– كارشناس ارشد آموزش پرستاري كودكان و عضو هيأت علمي گروه پرستاري، دانشكده پرستاري و مامايي، دانشگاه آزاد اسلامي، واحد نجف آباد، نجف آباد، ايران 3 – كارشناس ارشد آموزش پرستاري بهداشت روان و عضو هيأت علمي گروه پرستاري، دانشكده پرستاري و مامايي، دانشگاه آزاد اسلامي واحد نجفآباد، نجف آباد، ايران
4 – كارشناس ارشد آموزش پرستاري بهداشت جامعه، دانشكده پرستاري و مامايي، دانشگاه علوم پزشكي اصفهان، اصفهان، ايران
مقدمه

نظر به اين كه عصـر حاضـر كـه عصـر رقابـت درعرصه آموزش مي باشد مشاهده مي گردد كه بروز اضطراب از همان سـنين شـروع مدرسـه و حتـي تـا مقـاطع بـالا وتخصصي همواره يكي از موانع جدي در فرآيند آمـوزش ويادگيري بوده است كه البته صرفاً محـدود بـه ايـ ن زمـانخاص نبوده بلكه در همه اعصار به شكل هايي بروز نمـودهاست (1) و حتي در موارد بسياري به عنـوان يـك سـد دربرابر فراگيران در جهت دستيابي به اهداف آموزشـي بـودهاست (2). به نظر مي رسد با توجه به ويژگي فرآيند آموزش كه همواره با بحث رقابت همراه بـوده اسـت. بـروز برخـيحالات اضطرابي و استرس در شـرايط خـاص و بـا ميـ زان مشخص نه تنها مي تواند ايجاد انگيزه نمايد كـ ه خـود بـهعنوان يك عامل محـرك در جهـت كسـب هـدف اصـليمي تواند به فراگير كمك نمايد (3).
ليكن آنچه به عنوان يك معضل ذهـن بسـياري از صاحب نظران آموزش را درگير نموده است اختلالاتي است كه در نتيجه بروز اضطراب با شدت بيش از حد معمـول ودر مدت زمان طولاني در عملكرد برخي از فراگيران ايجاد و مانع حركت رو به جلـو آنـان و بـروز نارضـايتي از خـوداضطراب و فرسودگي مي گردد (6-4).
دوران تحصـ يل دانشـ گاهي بـ راي بسـ ياري از دانشجويان، به ويژه گروه هـ اي خـاص آموزشـي همچـوندانشجويان گروه پزشكي، به سبب ماهيت حرفه اي ممكن است با بروز برخي اختلالات رواني همراه باشد. (افسردگي، اضطراب، اسـترس هـاي شـديد، تغييـ ر در سـبك زنـدگي، مشكلات شغلي، احساس بدرفتاري از سوي دست اندركاران آموزشي و اجرايي در دانشگاه و …، از جمله عواملي هستند كه مي توانند در بروز آسيب هاي روان شناختي و به تبـع آنافت عملكرد تحصيلي دانشجوي ان مؤثر باشند (7).
اگـر اسـترس تجربـه شـده توسـط دانشـجويان در گروه هاي پزشكي بـه ويـژه پرسـتاري و پزشـكي برطـرفنشود، مي تواند از طريق تأثير منفي بر سلامت دانشجويان، مراقبت جامع از بيمار را بـه خطـر انـدازد و بـه دنبـال آنمي تواند تبديل به موانع بـه يـادگيري و عملكـرد مطلـوبگردد.
به عبارتي اضطراب در سطوح شديد بر طرز فكـر وعملكرد دانشجو تأثير مي گذارد.
از طرفـي اس تفاده كنن دگان از خ دمات پرس تاري پزشكي انتظار دارنـد كـه ارا يـه دهنـدگان خـدمات از نظـرمهارت و عملكرد داراي قابليت كافي باشند.
در مورد گروه هاي خـاص آموزشـي ماننـد پزشـكيپرستاري با توجه به فشـار كـار و بـالا بـودن انتظـارات ازدانشجويان و با عنايت به اين كه دانشجو در موقعيت هـ اي ويژه شغلي و در محيط پر تنش شغلي قـرار مـي گيـرد كـ ه گاهاً بدون داشتن تجربـه و آگـاهي كـافي ناچـار بـه قـرارگرفتن در چنين موقعيتي است، تمامي اين عوامل زمينه را براي بروز اضـطراب در دانشـجويان پزشـ كي و پرسـتار ي اي جاد مي نمايد (11-8).
علاوه بر اين تغييرات اخير در فرآيند آموزشـي ايـنحرفه ها و شيفت بيش از پيش محتواي آموزشي به سـمتبالين و پژوهش محور شدن آمـوزش در علـوم پزشـكي وپرستاري و اجراي روش هـ اي نـوين آموزشـي و ارزشـيابيهمگـي از جملـه عـواملي هسـتند كـه باعـث گرديـده در بسياري از موارد دانشجويان به دليل سردرگمي و ناآگـاهيدچار درجاتي از اضطراب گردند.
اگر استرس تجربه شده توسط دانشجويان پرستاري برطرف نشود، مي تواند از طريق تـأثير منفـي بـر سـلامتدانشجويان پرستاري، مراقبت جـامع از بيمـار را بـه خطـراندازد و به دنبال آن مي تواند تبديل به موانع به يادگيري و عملكرد مطلوب پرستاري گردد.
يكي از راهكارهاي بسيار پر اهميت در جهت كنترل اضطراب و پيشگيري از ايجاد نـاتواني در دانشـجويان بـهسبب بروز برخي از تنش ها و استرس هـ ا هـدايت و كمـكدانشجو فراگير به سمتي است كـه شـايد بـراي خـود ويكاملاً شناخته شده نيست. به عبارتي با توجه بـه ايـن كـه موقعيت جديد آموزشي براي دانشجو به ويژه در گروه هـ اي خاص آموزشي همچـون پزشـكي پرسـتاري كـاملاً مـبهممي باشد قرار دادن دانشجو در مسيري كه توسط فردي كه تسلط كافي به فرآيند آموزشي دارد هدايت مي شـود باعـثخواهد شد كه دانشجو در پرتو چنين فـرد هـدايت كننـده ومشاور بتواند به امنيـت خـاطر برسـد و نـه تنهـا در حـوزهآموزشي كه در حوزه هاي فردي اجتماعي نيز تحـت تـأثير مشاور به درستي به مسـير واقعـي هـدايت و در نتيجـه ازتنش هاي دروني وي كاسته و زمينه هاي ايجاد اضـطراب وبه دنبال آن بروز افت هاي تحصـيلي آموزشـي در دانشـجوكم شود. در واقع به نظر مـي رسـد كـه هـدايت تحصـيليتوسط فردي مجرب نه تنها زمينه پيشگيري از افـ ت هـ اي تحصيلي را فراهم مي نمايد كه از سـوي ديگـر منجـر بـهشناسايي استعدادهاي ويژه در بين فراگيران خواهد گرديـد . حضــور اســاتيد راهنمــا و اعضــا هيــأت علمــي در كنــار دانشجويان در تمامي مراحل تحصيلي مي توانـد بـه شـكلچشــمگيري در كــاهش مســايل تحصــيلي آموزشـ ي دانشجويان نقش داشته باشد (15-12).
با عنايت به توضـيحاتي كـه در ابتـداي مقدمـه درارتب اط بـا وج ود اض طراب در فراگيـران و بـه خصـوص دانشـجويان گـروه هـاي خـاص آموزشـي همچـون گـروه پرستاري و پزشكي بيان گرديد و نظر به اهميت هـدايت وراهنم ايي دانش ـجويان در جهــت ك م ك ر دن مســايل و مشكلات اموزشي و رواني آنـان مطالعـه حاضـر بـا هـدف تعيين تأثير اجـراي طـرح مشـاوره و راهنمـايي تحصـيليتوسط استاد راهنما بر ميزان اضطراب دانشجويان پرستاري انجام گرفته است.

روش مطالعه

اين مطالعه يك مطالعه نيمه تجربي اسـت كـه بـهصورت دو گروهي و قبل و بعد از مداخله بـا هـدف تعيـينتأثير اجراي طرح مشاوره و راهنمايي تحصيلي توسط استاد راهنما بـر ميـزان اضـطراب دانشـجويان پرسـتاري انجـامگرفته اسـت . ابـزار گـردآوري اطلاعـات در ايـ ن پـژوهشپرسشنامه مشخصات فردي شامل: سـن ، وضـعيت تاهـل ، وضـعيت سـكونت، وضـعيت خـانوادگي و … و پرسشـنامه استاندارد اضطراب ك تل مي باشد. مقيـ اس فـوق شـامل 40 گزينه و در اين پژوهش به منظـور تع يـي ن نمـره اضـطرابعمومي كاربرد دارد.
اين پرسشنامه شامل 40 سؤال است كـه مقيـاس اضـطراب تسـت 16 عـاملي شخصـيت كتـل را تشـكيل مي دهد. هر سؤ ال در يك مقيـاس سـه درجـه اي (2،1،0) نمـره گـذاري مـي شـود. تسـت 16 عـاملي كتـل داراي شاخص هاي روان سنجي قابل قبول است.
بنابراين، پرسشنامه اضطراب كتل از اعتبار و روايي لازم برخوردار است.
اين پرسشنامه در سال 1367 در يك نمونه ايراني شامل 977 دانشجوي دانشگاه تهران در دامنه سني 18 تا 30 سال، هنجاريابي شد و داراي نمـرات تـراز يـا هنجـار، براي اضطراب صفت (پنهان)، (حالت آشكار) و اضـطراب كلي است (16و17).
در پژوهش حاضر اعتبار اين پرسشـنامه بـه روش آلفاي كرونباخ محاسبه شد كه 74% به دست آمد.
روش كـار بـدين گونـه اسـت كـه ابتـدا بـه كمـك پرسشـنامه اسـتاندارد كتـل سـطح اضـطراب دانشـجويان اندازهگيري و سـپس برنامـه مشـاوره و راهنمـايي توسـطاساتيد راهنما براي گروه آزمون اجرا گرديد.
تعداد ساعاتي كه هر دانشجو در طول هفته مشاوره گرفت براي همه دانشـجو ي ان يكسـان و بـر طبـق برنامـهمشخص به صورت 4 ساعت در هفته براي هر دانشجو در نظر گرفته شد بدين صورت كه در اولين جلسه دانشجويان با اساتيد راهنما آشنا گرديده پس از تكميل فرم هاي مربوط به اطلاعات دموگرافيك در خصـوص فرآينـد راهنمـايي ومشاوره كاملاً توجيه گرديدند به صورتي كه معـين گرديـددانشجو در تمامي امـور آموزشـي- پژوهشـي – فرهنگـي – اجتم اعي و خ انوادگي از مش اوره اس تاد راهنم اي خ ودبهره مند گردد و اساتيد راهنما موظف گرديدند كه به كليـهمسايل مطرح شده دانشجو در حوزه هاي فـوق رسـيدگي ودر صورت نياز دانشجويان به بخش هاي تخصصـي ارجـاعداده شوند پس از گذشت يك نيمسال تحصيلي از اجـرا ي برنامه مجدداً سطح اضـطراب در هـر دو گـروه (كنتـرل وآزمون) اندازه گيري گرديد.
جامعه مورد مطالعـه در ايـ ن پـژوهش دانشـجويان پرستاري دانشكده پرستاري و مامايي دانشگاه آزاد اسلامي نجف آباد و جمعيت مورد مطالعه شـامل كليـه دانشـجويان پرستاري سال دو كه به طـور تمـام شـماري وارد مطالعـهشده اند (كليه دانشجويان پرستاري كه طرح اسـتاد راهنمـابراي آن ها اجرا مي گردد) و كليه دانشجويان سال سـوم درگروه كنترل قرار گرفتند. بـدين ترتيـب در ايـ ن پـژوهش ، جمعاً 126 نفر شركت داشتند كه در قالب دو گروه آزمون و كنترل قرار گرفتند. در گروه آزمون 70 نفر شركت داشـتندكه تا پايان مطالعه، چهار نفر از نمونه ها، به دلايل مسـايلتحصيلي و عقب ماندن از گروه كم شدند و در گروه كنترل تعداد 60 نفر حضور داشتند. نمونه هاي پژوهش را دختـران تشكيل مي دادند كه به دليل شـرايط پـذيرش دانشـجو دراين دانشگاه بوده است.
به منظور كاهش خطا در يافتـ ه هـ ا در طـول انجـامپژوهش در صورتي بروز تنش يـا اسـترس بزرگـي (مـرگنزديكان و …) براي هر يـك از نمونـه هـ ا در دو گـروه آننمونه از پژوهش خارج گرديد.
جهت تجزيه و تحليل داده ها از نـرم افـزارSPSS v.16 استفاده گرديد و در ابتدا با به كـارگيري رو ش هـ اي آمار توصيفي و استفاده از جداول، بـه توصـيف متغيرهـايمورد مطالعه پرداخته شد و سپس با استفاده از آزمون هـ اي آمار توصيفي و تحليلي، رابطه بين متغير هدايت تحصيلي و اضطراب دانشجويان بررسي گرديد. سطح معنـا داري كليـهآزمون ها كوچك تر و برابر 005/0 در نظر گرفته شد.
ملاحظـات اخلاقـي زيـر در ايـن پـژوهش مـدنظر پژوهشگران بوده است.
1- معرفي از معاونت پژوهشي دانشگاه آزاد اسلامي واحد نجف آباد به رياست دانشكده پرستاري و مامايي.
2 – در ابــزار گــردآوري داده هــا نــام و نــام خــانوادگ ي واحدهاي مورد پژوهش منظور نگرديده و به كليه واحدها مبنـ ي بر محرمانه بودن اطلاعات اطمي نان كامل داده شده است.

يافتهها

اكثـر دانشـجويان در گـروه كنتـرل (81%) و گـروه آزم ون (48/98%) داراي س نين 24 و كمتـر از 24 س ـال مي باشند. اكثريت دانشجويان در گـروه كنتـرل (3/83%) و آزمون (4/86%) مجرد مي باشند. در گروه آزمـون (8/81%) و كنترل (3/88%) اكثريت دانشجويان در منزل شخصي يا پدري سكونت دارند (جدول شماره 1).
آزمون t مستقل نشـان مـي داد كـ ه بـ ين م يـانگين اضطراب دانشجويان قبـل از مداخلـه در دو گـروه تفـاوتمعنادار وجود ندارد (جدول شماره 2) (56/0=p).
همچنين آزمون t مسـتقل نشـان مـي داد كـ ه بـ ين ميانگين اضطراب دانشجويان بعـد از مداخلـه در دو گـروهتفاوت معنادار وجود دارد (جدول شماره 3) (001/0=p).
آزمون t زوج نشان مي دهد كه بين ميانگين اضطراب دانشجويان قبـل و بعـد از مداخلـه در گـروه آزمـون تفـاوت معن ادار وج ود دارد (ج دول ش ماره 4) (001/0=p). يعن ي اجراي طرح به طور معنادار در كاهش سطح اضـطراب مـؤثر بوده است. و در گروه كنترل تفـاوت معنـاداري بـي ن سـطحاضطراب قبل و بعد وجود ندارد (جدول شماره 4) (22/0=p).
محدوديت هاي تحقيق
1 – با توجـه بـه محـدود بـودن تعـداد اسـاتيد راهنمـا، پژوهش گران ناچ ار ب ه اج راي ط رح ب راي ي ك ورودي از
دانشجويان و در نتيجه نمونهگيري به روش تمام شماري شدند.
2- دانشجويان جديدالورود به علت آن كه احتمـالاً تحت تأثير عواملي همچون تغيير سطح آموزشي و مسـا يل مربوط به ورود به دانشگاه دچار تنش هـايي مـي شـوند و ازنظر پژوهشگران اين عوامل مـي توانـد بـه عنـوان عوامـلمخدوش كننده متغير وابسته باشد از پژوهش حذف شدند.
جدول 1- اطلاعات دموگرافيك واحدهاي مورد پژوهش در دو گروه آزمون و كنترل
نتيجه آزمون گروه آزمون گروه كنترل متغير
تعداد(درصد) تعداد(درصد) t=1/46 p=0/15 (98/48)65 (81)54 كمتر از 24 سال سن
(1/5)1 (19/1)6 بيشتر از 24 سال p=0/30 (86/4)57 (83/3)50 مجرد وضعيت تاهل
(13/6)9 (16/7)10 متاهل p=0/18 (81/8)54 (88/3)53 منزل پدري يا شخصي وضعيت سكونت
(15/20)10 (11/7)7 خوابگاه (3)2 – خانه دانشجويي
جدول 2- بررسي ميانگين و مقايسه شاخص هاي آماري اضطراب دانشجويان قبل از مطالعه در دو گروه

آماري

شاخص

روه
گ

آزمون

كترل
ن

م
ي
انگ
ي
ن

95
/
42

68
/
41

مع

انحراف
يار

7
/
8

1
/
8

t
مستقل

22
/
1

p

value

56
/
0

df

48

آماري

شاخص

روه

گ

آزمون

كترل



قیمت: تومان


پاسخ دهید