بوم شناسی کاربردي/ سال دوم / شماره پنجم / پاييز ۱۳۹۲

استفاده از تئوري مدارهاي الکتريکي جهت شناسايي کريدورهاي مهاجرتي بين پناهگاه هاي حيات وحش موته و قمشلو در استان اصفهان

۱*
شيما ملکوت يخواه ، سيما فاخران و عليرضا سفيانيان

(تاريخ دريافت: ۱۱/۸/۱۳۹۲ ؛ تاريخ پذيرش: ۱۱/۱۲/۱۳۹۲)

چكيده
1008888771144

مدلسازي ارتباط بومشناختي در سيماي سرزم ين براي فهم گستره وسيعي ازفرآيند هاي بـوم شـناخت ي اهميـ ت دارد. بـه منظور مـدل سـاز ي ارتباطات بوم شناختي در بين زيستگاه ها و کاربرد اين مدل ها در برنامه ريزي حفاظت، کمي نمودن اثر الگوهاي مکاني سيماي سـرزم ين بـردرجه ارتباطات زيستگاهي ضرورت دارد. اخيراﹰ از مفاهيم تئوري مدارالکتر يکي برا ي مدلسازي ارتباطات، پ يشيبني الگوهـاي حرکـت و شناسايي کر يدورها استفاده شده است. مدارالکتريکي شبکهيا از گرههاست که به وسيله رسيستور ها (بخش هاي الکتريکي هادي جريان) بـهيکديگر متصل شده و ميزان جر يان عبور ي از بين گرهها به وسيله اختلاف پتانسيل و مقاومت رس يستور ها تعيين مي شود. کاربرد تئوري مدار در مسائل بومشناختي به دليل شباهت ميان ارتباطات الکتريکي و ارتباطات بو مشناختي اسـت . همـان طـور کـه افـزايش تعـداد يـ ا پهنـا ي رسيستورها (در صورت ي که به شکل موازي به يکديگر متصل شده باشند)، جر يان عبور ي از مدار را در مقايـ سه بـا زمـاني کـه تنهـا يـ ک رسيستور بار يک وجود دارد افزايش م ي دهد، افزايش تعداد يا وسعت زيستگاه هايي که جمعيت ها يا زيستگاه ها را به هم مرتبط مي نمايد ن يـز احتمال حرکت در ميان آنها را افزايش م يدهد. تئوري مدار، سيماي سرزم ين را بهعنوان سطحي رسانا درنظر مي گيرد که هر پيکسل موجود در آن را به يک گره تبديل نموده و با اتصال آن به گرههاي مجاورمدار ي الکتر يکي تشک يل م يدهد. نتايج حاصل از اين تئوري، نقشه هـا ي جريان و ولتاژ است که به فرآيندهاي بومشناختي مانند حرکت افراد ارتباط داده ميشود. در ا ين مطالعه از تئوري مدارهاي الکتريکي براي بررسي ارتباطات زيستگاهي آهوي اينرا ي(Gazella subgutturosa subgutturosa) و قوچ و ميش اصفهاني (Ovis orientalis isphahanica) بين پناهگاه هاي حيات و حش موته و قمشلو دراستان اصفهان استفاده و براساس نقش ههاي جريان، الگوي حرکت و ارتباطات عملکردي براي گونه هاي هدف و همچنين نواحي مهم ارتباطي در منطقه مطالعه شناسايي گرديد.

واژه هاي كليدي : ارتباطات سيماي سرزمين، لايه مقاومت، مدار الکتريکي، کريدور

۱. گروه محيط زيست، دانشکده مناب عطبيعي، دانشگاه صنعتي اصفهان
* : مسئول مكاتبات، پست الكترونيكي: shimamalakouti@yahoo.com
۷۷
مقدمه
ارتباط م يان لکههاي ز يستگاهي و جمعيتها عامل مهمي اسـتکه بر گستره وسيعي از فرآيندهاي بوم شناختي نظير جريـ ان ژن، پويايي ابرجمع يتها، افـزايش گـستره پـراکنش گونـ ههـا، بقـاءجمعيتها وحفظ تنوع ز يستي تأثيرگذار بوده(۳) و يک ويژگـ ي بسيار مهم سيماي سرزمين به شمار مي رود (۱۲). ارتباط سـ يماي سرزمين(landscape connectivity)، ميـ زان توانـا يي سـاختار وترکيـ ب سـيماي سـرزمين در تـسهيل نمـودن حرکـت افـراد و جمعيتها در ميان لکههـا ي زيـ ستگاهي اسـت و درارتبـاط بـانيازهاي ز يـ ستگاهي گونـههـا يي کـه در آن زنـدگي و حرکـتميکنند تعر يف م يشود(۲). زماني کـه توانـايي گونـه هـا بـرا ي حرکت در ميان لکههاي ز يستگاهي کاهش پيـ دا کنـد، گونـه هـامنزوي شده و در نتيجه آس يبپذيري آنها نسبت به آشفتگي هاي محيطي ب يشتر شده واحتمال انقراض افزايش آنهـا مـي يابـد (۳). زيـست شناسـان حفاظـت معتقدانـد کـه ارتباطـات، زيـستايي جمعيتهاي ح ياتوحش را افـزايش داده و تـأثيرات ناشـي از انزوا بر جمعيت ها و جوامع را به حداقل مي رساند(۲).
جهت پ يشيبني و شناسا يي ارتباطات زيستگاهي روش هـا ي متعدي توسعه يافته است که از داده هاي سيماي سرزمين استفاده مي نم ايند. اين روشها شامل: استفاده ازشـاخصهـا ي الگـوي سيماي سرزمين(۱۰)، شبيه سـاز ي حرکـات افـراد (Individual movements simulation) (۵ و ۷) و روش هاي تحليلي ارتباط شبکه (Analytical measures of network connectivity) (۱۳) مي باشد. ازجمله رويکردهاي تحليلي که اخيراﹰ براي کمي نمودن ارتباطات ز يستگاهي مورد استفاده قرارگرفته است، تئوري مدارالکتريکي(Circuits cape theory) مي باشد. اين تئوري در ابتـدابراي آنال يز ارتباط در شـبکههـا ي شـ يميايي، عـصب ي، اقتـصاد ي واجتماعي و به تازگي برا ي مدلسـاز ي جر يـ ان ژن در سـيماي سرزمين غ يريکنواخت مورد استفاده قرارگرفته اسـت (۹ و ۱۰).
مدارالکتريکي شبکهيا متـشکل از گـرههـا (Nodes) بـوده کـهبه وسيله رس يستورها (بخش هاي الکتر يکي هدا يت کننده جريـ ان الکتريکي) به يکديگر متصل شدهاند. براساس قانون اهم، زماني
۷۸
که ب ين دو گـره ولتـاژ(V) برقرارشـود، کـل جريـ ان عبـوري از مدارالکتريکي به ميزان ولتاژ برقرار شده و مقاومت رسيستورهـابستگي خواهد داشت(۱۲). کاربرد تئـوري مـدار الکتري کـي در مسائل بومشـناخت ي بـه دليـ ل شـباهتي اسـت کـه ميـ ان ارتبـاطبومشناختي و ارتباط الکتريکي وجود دارد(۱۱). در اين تئـوري گرههاي الکتر يکي به عنوان لکه هاي زيستگاهي، حرکـت جر يـ ان به منزله حرکت افراد و رسيستورهـا ي م يـ ان گـرههـا بـ هعنـوانمسيرهـا يـ ا کر يـ دورهـا ي زيـ ستگاهي درنظرگرفتـه مـي شـوند . همانطور که افزا يش تعداد رسيستورهاي مواز ي باعث افـزايش جريان عبور ي از ميان گرهها م ي شود، افزايش تعداد يـ ا وسـعتلکههاي ز يستگاهي مرتبط کننده جمعيتهـا و ز يـ ستگاه هـا ن يـ ز احتمال حرکت و ارتباط در ميان آنها را افزايش م يدهد. تئوري مدار س يماي سرزم ين را به عنوان سطحي رسانا در نظر مـ ي گيـ رد که هر پيکسل آن به يـ ک گـره الکتري کـي تبـديل و بـا اتـصالگـره هـاي مجـاور بـه يکـديگر يـک مـدار الکتريکـي تـشکيل مي شود(۱۳).
نتايج حاصل از اين تئور ي نقشههاي جر يان و ولتاژ اسـت . شدت جر يان الکتر يکي نشان دهنـده احتمـال حرکـت افـراد در سيماي سرزم ين مي باشد. به علاوه بـا اسـتفاده از نقـشه جريـ ان ميتوان کر يدور ها و نواحي ارتباطي مهم در سيماي سـرز مين را نيز شناسا يي نمود . ولتاژ ن يز که نشان دهنده م يزان اخـتلاف شـار جريان الکتر يکي ب ين دو گره در يک مدار است، مي تواند بـرا ي پيشيبني احتمال رسيدن فرد ي از يک نقطه از مدار به مقـصد ي معين يا به عبارتي پ يشيب نـي ميـ زان موفـق بـودن انتـشار افـراداستفاده شود (۱۲). برتري اين مدل نـسبت بـه ديگـر مـدل هـا ي تحليلي متداول که به بررسي ارتباطات زيستگاهي ميپردازند در شناسايي مسيرهاي متعدد براي انتشار گونه هاسـت (۱۰). فايـدهاين خصوصيت اين است کـه اگـر زمـان ي يـ ک يـ ا تعـداد ي از مسيرهاي انتـشار و مهـاجرت از دسـت برونـد، اهميـ ت ديگـرمسيرهاي پ يشيبني شده باقيمانده افزا يش پ يدا م يکند. مهـم تـراين که مدلهاي ارتباط ي حاصل از اين تئور ي تا حد زيادي بـهچگونگي حرکت واقعي گونههـا در سـيماي سـرزمين نزد يـ ک مي باشد. تاکنون مطالعات متعددي از ايـن تئـوري بـراي
بررسي ارتباطات و شناسايي کريدور ها استفاده نموده انـد از ج مله مطالعه راور و همکاران که از اين تئـوري بـرايبررسي ارتباطات ميان جمعيت فيل ها در آفريقاي جنوبيو ارزيابي کارايي شـبکه منـاطق حفاظـت شـده اسـتفادهنمودند(۱۷).
(Gazella gazelle subgutturosa)و قـوچ و مـيش اصـفهاني اصفهان داران و سه راهي گلپ ايگان مـي رسـد . محـدوده ارتفـاع
در ايـن مطالعـه بـراي اولـين بـار در ايـران، از تئـوري مدارهاي الکتريکي جهت شناسايي مسيرهاي ارتباطاتي بالقوه و استقرار کريدورهاي ارتباطي براي دو گونه آهـوي ايرانـي
مواد و رو شها
ناحيه مطالعه
ناحيه مورد مطالعه در خارج از شبکه مناطق حفاظت شده استاناصفهان، ب ين پناهگاههاي ح يات وحش موته و قم يشلو در شمال غربي استان اصفهان واقع شده است و مساحتي در حدود ۲۳۱۰ کيلومترمربـع دارد. در بخ ش شـمال و جنـوب بـه ترتيـب بــه پناهگاههاي حيات وحش موتـه و قمـشلو، از بخـش شـرق بـهجادههاي اصفها ن- نائ ين، حسنيجه – افجان و کمربندي خم ي نـي شهر – نجف آباد، و از غرب بـه جـاده هـا ي دل يجـان – اصـفهان،
(Ovis orientalis isfahanica) بين دو پناهگـاه ح يـ ات وحـشموته و قميشلو در استان اصفهان اسـتفاده شـده اسـت. قـوچ وميش اصفهان ي گونهيا است که در ليست قرمز اتحاديه جهـان ي از طبيعــت(IUCN) در رده آســيب پــذير(VU) قــرار گرفتــه وپراکنش جهان ي آن به فلات مرکزي ا يـ ران محـدود اسـت(۱۶).
آهوي ا ينرا ي ن يز هب عنـوان ي کـي از بـزرگ تـر ين علـف خـواراندشتهاي استپ ي ا يران در رده آسيب پذيرIUCN قرار دارد. اين گونه در ۱۵ منطقه حفاظتي ا يران وجود دارد که پناهگاه حيـ ات وحش موته يکي از بزرگ ترين جمعيت هاي آن را در خود جاي داده است (۱). مطالعات م يـ ندا ي گـسترده و مـشاهدات طـولان ي مدت نشان داده است که آهوي اينرا ي و قوچ و ميش اصـفهان ي در فصل تابستان از پناهگاه حيـ ات وحـش قميـ شلو بـه سـمتپناهگاه ح يات وحش موته و در فصل زمستان ازپناهگاه حيـ ات وحش موته به قميشلو مهاجرت ميکنند(۵). متأسفانه هيچ گونـهحفاظتي از ناحيه مهاجرت ي واقع در حد فاصل اين دو منطقه بهعمل نم يآيد و گسترش کاربريهاي انسان ي به ويژه فعال يت هاي کشاورزي عامل تهديد مه مي است که سبب کاهش وسـعت يـ ا نابودي ز يستگاه هاي مطلـوب و مـسيرهاي مهـاجرتي دو گونـهميباشد. لذا شناسا يي کر يدورهاي ارتباط ي برا ي دو گونه هدفو حفاظت از آنها در اين ناح يه م ي تواند اقدام مؤثري در کاهشتضاد م يان کاربر يها و مسيرهاي مهاجرتي و حفاظت از اين دو گونه مهم و با ارزش حفاظتي بالا باشد.
ناحيه در حدود ۳۰۰۰ -۱۶۰۰ متر مي باشـد . از نظـر توپـوگرافي منطقه شامل ارتفاعات بلند در شمال ناحيه در مـرز مـشترک بـامنطقه موته، مناطق تپه ماهوري و نواحي دشت ي در بخ ـشهـا ي جنوبي آن است. وجود نواحي دشتي (که بيشتر وسعت منطقه را تشکيل م ي دهند)، نواح ي تپه ماهوري و تيپهاي گ ياهي موجود در منطقه، زيستگاههاي مطلوب ي بـرا ي آهـو ي ايرانـ ي و قـوچ وميش اصف نها ي فراهم نموده است. بـراسـاس مطالعـات ميـ ندا ي مشخص شدهاست که مسير مهـاجرت ايـ ن گونـههـا در فـصلزمستان از منطقه موته به سمت منطقه قمـشلو و در تابـستان ازقمشلو به سمت موتـه مهـاجرت مـيباشـد . علـت عمـده ايـ ن مهاجرت ها تفاوت در اقليم دو منطقه مي باشد. دماي پا يين تـر و بيشتر بودن تعداد روزهاي يخبندان در منطقـه موتـه نـسبت بـهمنطقه قمشلو سبب مهـاجرت آهـو و قـوچ و مـيش بـه منطقـهقميشلو در زمستان مي شود چـرا کـه، پوشـش گ يـاهي بـ هدليـ ل پوشش برف سنگين کاهش يافته و لذا گونه ها مجبور بـه تغ ييـ ر زيستگاه م يشوند. عمده مهاجرتهاي مشاهده شده نيز در ا يـ ن فصل بوده است. مهاجرت گون هها در فصل تابستان، نيز منوط به بارندگي کم در ساير فصول و عدم وجود پوشش گياهي مناسب در منطقه قمشلو است. در غيـ ر ا يـن صـورت مهـاجرتي از ا يـن منطقه به سمت موته انجام نميشـود (۵). براسـاس مـشاهداتمي ندا ي، تغ يي ترا ي در مرز منطقه مطالعه انجام شد و مرز جديدي براي منطقه تعريف گرد يـد(شـکل ۱). هـدف از ايـ ن مرزبنـدي
۷۹
جديد، تعيين چارچوب ي منظم است که لازمه ورود منطقه مطالعهبه مدل ارتباطي م يباشد. عمـد ه تغ ييـ رات انجـام شـده در مـرزمنطقه در بخشهاي جنوب شرقي و شمال غربي ناح يه مشاهدهميشود. زيرا بخش شمال غربـي ناح يـ ه محـدوده پـراکنش بـزکوهي است که جزء گونههاي هدف در اين مطالعه نمـي باشـد .
بخش جنوب شرقيمنطقه ن يز سابقاﹰ بخش ي از محدوده پـراکنشآهوي ا ي نرا ي بوده اسـت ولـ ي فعال يـت هـا ي نظـام ي و کـاربر ي کشاورزي سبب نابودي ز يستگاهها و عدم حضور اين گونـه دراين بخش گرديده است.

روش کار
جهت شناسا يي ارتباطات ممکن براي گونه هاي هدف با استفاده از تئور ي مدارها ي الکتر يکي دو گـروه لايـ ه رسـتر ي بـه عنـوانداده هاي ورودي به مدل در نر مافزار 9.3 Arc GIS تهيه گرديد.
۱. لايه رستر ي ز يـ ستگاه هـا ۲. لا يـ ه رسـتري گـره هـا ي اصـلي
.(Focal nodes)
۸۰

شکل۱. موقعيت منطقه مطالعاتي، حدفاصل بين پناهگاه هاي حيات وحش موته و قمشلو در شمال غرب استان اصفهان

تهيه نقشه زيستگاه ها
نقــشه زيــستگاه هــا نــشان دهنــده مقاومــت (resistance) يــا رسانايي(conduciveness) هر پيکسل سيماي سرزمين نسبت به عبور جر يان م يباشد(۱۴). دراين بررس ي لا يه ر سـتر ي ز يـ ستگاه از نوع مقاومت انتخاب گرديد که بـراي ته يـ ه آن از مـدل هـا ي مطلوبيت ز يستگاهي آهـوي ا يرانـ ي و قـوچ و مـيش اصـفهان ي به عنوان لايه اصلي استفاده شد.

تهيه لايه مقاومت منطقه مورد مطالعه
ايده استفاده از مدل هـاي مطلوبيـت زيـستگاهي بـراي محاسـبهمقاومــت از ايــن جهــت اســت کــه در ســيماي ســرزمين،پيکسلهايي با خصوصيات زيستگاهي مطلوب (مثلاﹰ تراکم کـمجمعيت انساني و عدم حضورجاده ها) مقاومت کمـي در برابـرعبور گونه دارنـد در حـالي کـه پيکـسلهـايي بـا خـصوصياتزيستگاهي ضعيف (مانند اراضي کشاورزي، تراکم زياد جمعيـتانساني و جادهها) مقاومت زيادي در برابر حرکت گونـه نـشانميدهنـد (۱۹). و ايـن بـدين معنـا اسـت کـه ميـان مقاومـت ومطلوبيـت زيـستگاه رابطـ هاي معکـوس وجـود دارد. بنـابراين مي تـوان از لايـه مربوطـه جهـت تهيـه لايـه مقاومـت اسـتفادهنمود(۴). براي مدل سازي مطلوبيت زيـستگاه از روش شـاخصمطلوبيت زيستگاهي(Habitat Suitability Index) استفاده شـد . براي ايـن منظـور بـراي ايـن منظـور ابتـدا بـر مبنـاي نظـراتکارشناســي، مــشاهدات ميــداني و مــرور منــابع(۸،۹ و۱۶) متغيرهايي زيستگاهي تأثير گذار بـر حرکـت گونـ ههـاي هـدف،شامل: ارتفاع، شيب ، فاصله تا جاده، پوشـش گيـاهي(بـه عنـوانمتغيـر هـايي زيـستگاهي) و کـاربري انـساني (شـامل کـاربري کشاورزي و صـنايع بـه عنـوان تعارضـات انـساني) انتخـاب وطبقـه بنـدي گرديـد. سـپس بـا اسـتفاده ازشـاخص مطلوبيـت (Suitability Index ) ميزان مطلوبيت هرطبقـه بـراي هـر گونـهدر محدوده ۱ – ۰۱/۰ تعيين شد. در مرحله بعد بـراي بـه دسـتآوردن شــاخص مطلوبيــت نهــ ايي زيــستگاه، براســاس نــوعمتغيرهاي مورد استفاده و با استفاده از فرمـول هـاي ارائـه شـدهتوسط مکـي و همکـاران(۵)، مـدل هـاي مطلوبيـت زيـستگاهيبراي هر دو گونه هدف بهدست آمـد. پـس از طبقـهبنـدي هـرکدام از متغيرهاي زيستگاهي و تعيين شاخص کيفـي مطلوبيـت(Suitability Index) بـر اي هـر طبقـه، مـدل نهـايي مطلوبيـتزيستگاه براي گونه هاي هدف، با اسـتفاده از فرمـول هـاي ارائـهشده توسط مکي و همکاران به دست آمـد، سـپس بـا معکـوسنمودن ارزش رسـترهاي مطلوبيـت زيـستگاهي، لايـه مقاومـتناحيه مطالعه زيستگاهي نيز تهيه گرديد(۱۹ و ۲۰).

نقشه گره هاي اصلي
اين رس تر نقاط يا پليگونهايي( معمولاﹰ زيستگاه هـاي اصـلي) را نـشان مـ يدهـد کـه درجـه ارتبـاط زيـستگاهي ميـان آنهـامدل سازي مي شود(۱۳). در اينجا از پليگونهايي پناهگـاههـايحيات و حش موته و قمشلو جهت تهيه اين لايه اسـتفاده شـد.
از آنجايي کـه برنامـه مـدار الکتريکـي از داده هـا يي بـا فرمـتASCII استفاده مي کند، پس از تهيه لايه هـا در محـيطArc GIS
9.3، فرمت آنها به فرمت موردنظر تبديل شد.

اجراي برنامه مدارهاي الکتريکي
اين برنامه با تبديل پيکسلهاي رستر زيستگاهي به گره و اتصال هرکدام از آنها به نزدي کترين گرههاي مجاور شبکهاي تـشکيل داده و شدت جريان عبوري از بين گرهها(ارتباط يا احتمال انتشار افراد) را محاسبه ميکند. تعداد گره هاي مجاور که براي اين منظـور انتخـابشد ۸ عدد بود. جريان الکتريکـي ميـان گـره هـا براسـاس ميـانگينمقاومت يا ميانگين ميزان رسانايي که بين گره هاوجود دارد محاسـبهميشود. به دليل اين که رسترانتخابي زيستگاهها نشان دهنده مقاومـتناحيه مطالعه بود، محاسبه ارتباط نيـز بـر مبنـاي ميـانگين مقاومـتتعيين گرديد . تئوري مدار براي محاسبه ارتباط ميان گرهها از يکـياز ۴ روش زير استفاده مينمايد:
۱. Pair wise: در اين روش، ارتباط بين هردو گره (پيکسل هـا ) محاسبه م يشود. در ا ين روش، به شکل اختياري يـ ک گـره بـهخروجــی(Ground) و گــره ديگــر بــه يــک منبــع جريــان ۱ آمپري(Source) وصل شده و جريان عبوري از دو گره محاسـبهو فرآيند بين تمامي جفت گرهها تکرار مي شود.
۲. One – to – all: در اين روش، يک گره بـه منبـع جريـ ان ۱ آمپري و بقيه گره ها به زم ين متصل شده و فرآيند براي تک تک گره ها تکرار مي شود.
۳. All-to-one: در ا ين مدل يک گره به زم ين و بق يه گرههـا بـهيک منبع جريان ۱ آمپري متصل ميشود. اين روش، جـايگزين بخو ي بـرا ي روش اول اسـت . بـه خـصوص زمـاني کـه هـدفنقشهسازي نواح ي ارتباط ي مهم در ميـ ان لکـههـا ي ز يـ ستگاهي متعدد مي باشد.
۴. Advanced mode: در اين روش کـاربر ايـن اختيـار را دارد کـههرتعــداد ورودي (Source) و خروجــي(Ground) بــراي جريــان الکتريکي در سيماي سرزمين تعيين نمايد (۱۳). در ايـن مطالعـه ازمدل سوم براي محاسبه جريـان الکتريکـي اسـتفاده شـد . چـرا کـهنواحي مهم براي ارتباطات زيستگاهي را بهتـر از سـه مـدل ديگـرنشان داده. به علاوه سريع تر اجرا شده و به حافظه کمتري نياز دارد.
۸۱
نتايج
مدل هاي مطلوبيت زيستگاه براي گونه هاي هدف
در شکل ۲، مدلهاي نهـايي مطلوب يـ ت ز يـ ستگاه بـراي آهـوي اينرا ي و قوچ وميش اصفهاني نشان داده شده است. همان طورکه از رو ي شکل مشخص است، مطلوبترين نواح ي ز يستگاهي بارنگ سبز و نواحي با مطلوبيت پايين با رنـگ قرمـز نـشان دادهشده است . حداقل م يزان مطلو بيت بـرا ي هـر دو گونـه نيـ ز بـهکاربريهاي انسان ي موجود در منطقه مربـوط مـي باشـد کـه بـهشکل لکه هايي با رنگ قرمز تيره مشخص شد هاند

لايه هاي مقاومت
لايههاي مقاومت زيستگاهي بر اي آهو ي ا ينرا ي و قوچ و مـيش اصفهاني که از طريق معکوس نمودن ارزش مدلهاي مطلوب يت زيستگاهي به دست آمدند، در شکل۳ نشان داده شـده اسـت. بـادقت در شکل مشخص ميشود که لا يـههـا ي مقاومـت عکـسمدلهاي مطلوب يت ز يستگاهي است . طوري که بخـشهـا يي کـهمقاومت بس يار بالا يي دارند (کاربريهاي انسان ي)، در واقع هماننواحي ز يستگاهي بوده که در مد لهاي مطلوبيت زيستگاه، ميزان مطلوبيت آنها حداقل مي باشد(لکه هاي سبز تيره).
۸۲

ف
ال

ب

ف

ال

ب

شکل۲. مدل هاي مطلوبيت زيستگاه براي الف) آهوي اينرا ي، ب) قوچ و ميش اصفهاني

نقشه هاي شدت جريان
نتايج حاصل از اجراي تئوري مدار به شکل نقـشه هـاي شـدتجريان براي آهو و قوچ و ميش در شکل ۴ نشان داده شده است.
پليگونهاي سبز رنگ نشان دهنده پناهگا ههاي حيات وحش موته و قمشلو است که به عنوان ز يستگاههاي اصل ي برا ي آهو وقوچ و م يش تعيين شده اند. در اين مـدل هـا ارزش هـر پيکـسلنشان دهنده شدت جريـ ان عبـوري از آن پيکـسل (گـره ) يـ ا بـهعبارتي احتمال حرکت گونه از يک لکه زيستگاهي به لکههـا ي ديگر ميباشد. رنگهاي گـرم تـر (زرد و قرمـز ) شـدت جر يـ ان بيشتر (احتمال بالاتر انتشار) را نشان مي دهد که در بخ ـشهـا ي مختلفي از ناحيه مطالعه مشاهده ميشود. هر چه به سمت رنگآبي پ يش م يرويم از م يزان جر يـ ان و بـالتبع از احتمـال انتـشارکاسته م يگردد. ولي به دليل باريک بودن، بهعنوان گردنـه بطـري عمل نموده . در اين نواحي احتمال حرکت گونه هـا بـسيار بـالا است ولي پهناي کم ناحيه ارتباط را بسيار آسيب پذير ميکند
به اين مناطق براي آهـو بـين ارتفاعـات دهـق و کلنـگ دربخش مرکزي و ارتفاعات تخت چاه دينار و دم سياه در شـمالشرقي ناحيه و براي قوچ و ميش در نزديکي ارتفاعـات هـشتادسر، تخت چاه دينار در شمال غرب و کوه دهق در مرکز ناحيـهمي باشند. شناسايي نواحي کـه حرکـت جريـان يـا بـه عبـارتي حرکت گونهها از طريق ناحيه باريکي صورت مي گيرد، يکي از مهمترين نتايج حاصل از نقشههاي جريان براي گونه هاي هدف مي باشد. اين نواحي ارتباطي مهم که pinch point نام دارند، حـساستـرين وآسـيب پـذيرترين بخـش هـاي شـبکهارتباطي بوده، زيرا حذف يا کاهش زيستگاه ها در اين نواحي ميتواند باعث اختلال يا قطع ارتباط در کل ناحيه شود(۱۲) موقعيت ايـن نـواحي بـراي آهـوي ايرانـي وقـوچ و مـيش

شکل ۳. لايه مقاومت منطقه مورد مطالعه برای الف) آهوی ايرانی، ب) قوچ و ميش اصفهانی

شکل۴. نقشه شدت جريان الکتريکي براي الف) آهوي ايراني، ب) قوچ و ميش اصفهاني

اصفهاني در شکل۵ نشان داده شده است.
اگر مقايسهيا ميان نقشه هـا ي جريـان ولايـ ههـا ي مقاومـتزيستگاهي انجام شود، به خوب ي دليل باريـک شـدن مـسيرهاي عبور جريان در برخي از بخش هاي منطقه مـشخص مـي شـود .
براي آهوي ا ي نرا ي دليل اصـلي باريـک شـدن مـسيرهاي عبـورجريان ايراني، پهناي و وسعت کم زيستگاها ي مطلوب اين گونه مي باشد. براي قـوچ و مـيش اصـفهاني نـواحي ارتبـاطي مهـم
۸۳
در جنوب غربـي وشـمال غربـي ناحيـه مـشاهده مـي شـود . در جنوب غرب ي ناحيه وجود کاربريهاي انساني ازجملـه شـهرک صنعتي علويجه، اراضـي کـشاورزي، شـيبهـاي بـالاتر از ۴۰ درصـد و نـواحي مرتفـع (ارتفاعـات بـالاتر از ۲۵۰۰ متـر)کـه مقاومت بالايي دارند سبب باريکي بخـشي از مـسيرهاي عبـورجريان از اين بخش شده است. دربخش شمال غربي منطقه نيـز قرارگيري زيستگاه هاي مطلوب در بـين ارتفاعـات ايـن بخـش سبب تنگ نمودن مسير عبور جريان شده اسـت . عبـور جريـاناز اين بخشها به شـکل رگـههـاي قرمـز رنگـي کـه از مـابين ارتفاعات ناحيه(نواحي آبـي رنـگ ) عبـور کـرده انـد مـشخص مي باشد. بخش هاي آبي رنگ کـه بـراي آهـو وسـعت بيـشتريدارند، نشانگر شدت جريان پـايين يـا کمتـرين ميـزان احتمـالانتشار مي باشند. که اصلي ترين عامل آن وجود زيستگاه هـاي بـاکيفيت پايين (مقاومت بالا ) به عنـوان مـانع عمـده بـراي انتـشارگونه است . براي آهو با اين که بيـشتر وسـعت ناحيـه را شـيب مطلوب (۱۰ -۰ درصد ) تشکيل مي دهـد ولـي ارتفاعـات بـالايحــدود ۲۰۰۰ متــر، شــيب بيــشتر از ۱۰ درصــد و کــاربريکــشاورزي عامــل محدودکننــده مهمــي بــوده و از مطلوبيــتزيستگاه کاسته است.
۸۴
30784813048

ف
ال



قیمت: تومان


پاسخ دهید