بوم شناسی کاربردي/ سال دوم / شماره پنجم / پاييز ۱۳۹۲

ارزيابي ظرفيت برد گردشگري منطقه حفاظت شده قيصري در استان چهارمحال و بختياري

آرمان شيخ*، علي جعفري۱، نبي اله يارعلي۱ و احد ستوده

(تاريخ دريافت: ۲/۹/۱۳۹۱ ؛ تاريخ پذيرش: ۱۵/۱۰/۱۳۹۲)

چكيده
723900819912

مناطق حفاظت شده يکي از مهمترين مقصدها ي گردشگر ي طبيعي هستند که نياز به برنامهريزي و مديريت بـه منظـور اطم ينـان از پا يـداري خدمات آنها در بلند مدت م ي باشد. هر مقصد گردشگر ي توانايي محدودي در جذب گردشگر دارد که اين محدوديتها را غالبـاﹰ بـا مفهـوم ظرفيت برد بيان م يکنند. انواع ظرف يت برد شامل فيزيکي، واقع ي يا اکولوژ يک و م ؤ ثر يا مد يريتي مي باشد. در ا ين مقاله، ايـ ن نـوع ظرف يـت بردها برا ي منطقه حفاظت شده ق يصري با مساحت ۱۰۰۰۰ هکتار واقع در استان چهارمحال و بختياري محاسبه گرديد. براي ايـ ن کـار ابتـدا پهنههاي مستعد گردشگري گسترده و متمرکز براساس اصول زون بندي مناطق حفاظت شده مشخص شدند . در مرحله بعد براسـاس حـداقل مساحت لازم برا ي هر فرد، ظرف يت برد فيزيکي و براساس اعمال محدوديت هاي مختلف زمان ي، اقليمي، خاکي و پوشش گياهي بـه صـورت درصد بر ظرف يت برد ف يزيکي، ظرف يت برد واقعي محاسبه شد. نتايج حاصل نشان داد که پهنه گردشگر ي متمرکز بـا مـساحت ۱۲۹۲ هکتـار داراي ظرفيت برد فيزيکي ۲۰۷۹۲۲۷ نفر و ظرفيت برد واقعي ۱۸۴۶۵ نفر و پهنه گردشگري گسترده با مساحت ۲۳۷۸ هکتـار دارا ي ظرف يـ ت برد ف يزيکي ۲۴۷۸۸۳۲ نفر و ظرف يت برد واقعي ۱۲۱۵ نفر گردشگر در طول سال م يباشد. همچنين با توجـه بـه تـوان مـديريتي و امكانـات موجود در حال حاضر امكان عملي نمودن فقط ۱۰ درصد ظرفيت برد واقعي يعني ۱۹۶۸ نفر در سال در همه پهنههاي گردشگري متمرکـز و گسترده تحت عنوان ظرفيت برد مؤثر وجود دارد.

واژه هاي كليدي : گردشگري طبيعي، ظرفيت برد فيزيکي، ظرفيت برد واقعي، ظرفيت برد مؤثر، منطقه حفاظت شده قيصري

۵۱
مقدمه
اكوتوريسم به عنوان زمينه اي براي توليد منافع اقتصادي از مناطقحفاظت شده و در عين حال حفاظت از منـابع طبيعـي و تنـوعزيستي موجود در آنها مطرح است. اما به هر حال نوشدارويـيبراي استفاده پايدار از اين منابع نمي باشد، چرا كه در عمل منافعحاصل ميتواند بسيار كمتـر از حـد مـورد انتظـار و در عـوضآسيب ها يا هزينه ها بيش از حد مورد انتظار باشـند(۱۸). ايجـادتعادل بين منافع و هزينه هاي اكوتوريسم در مناطق حفاظت شدهبه عوامـل مختلفـي بـستگي دارد. از جملـه ايـن عوامـل ميـزانجذابيت، قابل دسترس بودن و استقبال گردشگران از اين مناطقبه منظـور كـسب حـداكثر درآمـد از يـك طـرف و مـديريت وبرنامه ريزي ورود گردشگران در حد پتانسيل هاي طبيعي منـاطقبراي به حداقل رساندن آسيب بـه منـابع طبيعـي آنهـا از طـرفديگر مي باشد(۱۹).
بنابراين، توجه به برنامهريزي براي دست يابي بـه پي امـدهاي مثبت گردشگري و در عين حال کاهش پيامدها ي منفي را غير قابل اجتناب ميسازد. از اين رو مديران مقصدهاي گردشگري به ويژه مناطق حفاظت شده، با اتخاذ محدوديت ها يي براي تعـدادگردشگران ورود ي سعي در ارائـه راه حـلهـاي مناسـب بـراي توسعه پايدار گردشگري برآمده اند. اگر چه در مـورد عنـوان درنظر گرفته شده براي ايـ ن محـدوديت هـا ي عنـي “ظرفيـ ت بـرد” اختلاف نظر ي وجود ندارد اما در مورد تعريف، نحوه محاسبه يا برآورد و کاربردي نمودن اين مفهوم اختلاف نظرهـاي فراوانـي وجود دارد و به همين خاطر روش ها و پارادا يمهاي مختلف ي دراين زم ينه ارائه شـده اسـت. ي کـي از تعـاريف، ظرف يـ ت بـرد رابه عنوان “حدود ر شدي که يک منطقه م يتواند داشته باشد بدوناين که اهداف ظرفيت ز يست مح يطي را خدشـه دار سـازد” بيـ ان کرده است (۲۲). تعريف د يگر(۱۶) ظرفيت برد را “حداکثر تعدادبازديدکنندگان در يک زمـان معـين از يـک منطقـه تفرجـي کـه ميتوانند هر ساله بدون کاهش پارامترهاي فيزي کـي و طبي عـي و هم چنين کاهش توانايي هاي منطقه براي پـشتيباني فعال يـت هـاي تفرجي و بدون آسيب رساني محسوس در تجربيات بازديدکنندگان
۵۲
حضور داشته باشند” بيان م ي کند. هم چنين ظرف يت برد به صورت “سطوحي از فعاليت هاي بشر ي در يک منطقه که مي تواند بدونکاهش ارزش منطقه و يا تأثير منف ي بر جوامع محلي و يا کاهشکيفيت تجربه بازديدکنندگان انجام شـود” تعريـ ف شـده اسـت.
تعريف خلاصهتري ظرف يت برد را به عنوان “برآوردي از تحمـليک مکان کـه بـراي فعال يـت هـاي تفرجـي مجـاز اسـت” بيـ ان مي کند(۲۰). هم چنين ظرف يت برد در سطح اکوسيستم بـه عنـوان”سطح يا حد ي که در آن يک فرآيند يا متغ ير مح يطي درون يک اکوسيستم مع ين ميتواند تغ ييـ ر يابـد بـدون ا يـن کـه سـاختار وعملکرد آن اکوسيستم از حدود قابل قبول مشخصي فراتـر رود” تعريف شده است(۱۷).
بحـث ظرفيـت بـرد و كـاربرد آن بـه وي ژه در برنامـه ريـزي گردشگري طبيعي در ايران سابقهاي كمتر از يـك دهـه داشـته و تعداد مقاله هاي چاپ شده در اين زمينه انگشت شمار مي باشـند .
در ابتدا انواع ظرفيت برد براساس فعاليت هاي تفرج ي گونـاگونو نيز نوع تفرجگاه ها و قابليت آنها مـورد بررسـي قـرار گرفتـهاست(۱۳). محققان سپس با ارائه يک بحث مفصل در خصوصمفـاهيم، مؤلفـه هـا و چـارچوب روش شـناختي بـرآورد کمـي ظرفيت برد و نيز جا يگاه آن در برنامـه ر يـزي راهبـردي توسـعهگردشگري، يک روش کمي را براي محاسبه سـه نـوع ظرفيـ ت برد فيزيکي، واقع ي و مؤثر در دره عباس آباد- گنجنامه همـدانبه کار بردند (۷). محققان د يگر نيز با پيروي از آنهـا بـه محاسـبهظرفيت برد گردشگري معبد آناهيتاي كنگاور (۹) و بعضي مناطق کويري ايران(۴) را برآورد نمودهاند. هـم چنـين تـلاش هـايي درزمينه تلفيق مفاهيم ظرفيـت در فرآينـد برنامـه ريـزي و مـديريت شهري تهـران شـده اسـت(۸). در تحقيـ ق اخيـ ر بـا اسـتفاده ازشاخص تول يد زباله، ظرفيـ ت بـرد شـهر تهـران در ناح يـه هـاي مختلف مورد مقايسه قرار گرفته است و به اين نت يجه رس يده کهدر ه يچ ناح يه اي ظرف يت برد نهايي شاخص هاي تول يـ د زبالـه درحد مطلوب نيست. بعضي از محققان بـه ارز يـابي ظرفيـت بـرد اجتماعي– رواني گردشگري در منطقه گردشگري تخت سـليمان پرداخته اند(۶). اما محاسبه ظرفيت برد در مناطق حفاظـت شـده کشور به ندرت مورد توجه قـرار گرفتـه اسـت(۳). در ايـ ن تحق يـ ق ظرفيت برد زون تفرج متمرکز منطقه حفاظت شده گنو بـراي ايجـادمجتمـع اقـامتي محاسـبه شـده اسـت و بـا در نظـر گـرفتن اثـرات گردشگران بر تنوع زيستي منطقه ۱۱۷ نفر در روز برآورد شده است.
براي محاسبه ظرفيـت بـرد تـاکنون روش هـا يـا الگـوواره هـايمتعددي ارائه شـده اسـت. روش حـدود تغييـرات قابـل قبـول
(Limit of Acceptable Change)، روش مـ ديريت آثـ ار بازديدکننـده (Visitor Impact Management)، روش حفاظـتمنــابع و تجربيــات بازديدکننــده (Visitor Experience and Resources Protection)، روش مـديريت فعاليـت بازديدکننـده(Visitor Activity Management Process) و روش طيــف فرصت هـاي تفرجـي(Recreation Opportunity Spectrum) از جملـه ايـن روش هـا هـستند(۲). امـا يکـي از کـاربردي تـرين روش هاي برآورد ظرفيت برد، دستورالعملي پيـشنهادي اتحاديـهجهاني حفاظت از طبيعت و منابع طبيعي(۱۴) است کـه جهـتمحاسبه ظرفيت برد در مناطق حفاظت شده ارائه شده است.

1507998-2813132

بختياری

و

محال

چهار

استان

در

قيصری

منطقه

موقعيت

ردل
ا

بروجن

شهرکرد

فارسان

لردگان

کوهرنگ

کيار

قيصری

منطقه

بختياری

و

محال

چهار

استان



قیمت: تومان


پاسخ دهید