بوم شناسی کاربردي/ سال دوم / شماره پنجم / پاييز ۱۳۹۲

برآورد تمايل به پرداخت ساکنان شهرستان چالوس جهت حفاظت از درياچه ولشت با استفاده از روش ارز شگذاري مشروط با انتخاب دوگانه يک و نيم بعدي

۱*۲۱
احمد سام دليري ، حميد اميرنژاد و سيد ابوالقاسم مرتضوي

(تاريخ دريافت: ۲/۹/۱۳۹۱ ؛ تاريخ پذيرش: ۱۵/۱۰/۱۳۹۲)

چكيده
1008888771144

در اين پژوهش ارزش حفاظتي درياچه ولشت شهرستان چالوس و ميزان تمايل به پرداخت (WTP) ساکنان اين منطقه با اسـتفاده از روشارزشگذاري مشروط (CV) و پرسشنامه انتخاب دوگانه يک و نيم بعدي تعيين و انداز هگيري گرديد. براي انـدازه گيـري ميـزان تمايـل بـهپرداخت از مدل لاجيت (Logit) استفاده و براساس روش حداکثر درستنمايي، پارامترهاي اين مدل برآورد گرديد. نتايج نشان مي دهد کـه۶۷ درصد افراد بررسي شده در اين مطالعه حاضر به پرداخت مبلغي براي حفاظت از منبع آبي مورد نظر هستند و متوسط تمايل به پرداختماهانه براي ارزش حفاظتي اين منابع ۲۶۱۷۵ ريال است. ارزش کل حفاظتي سالانه اين درياچه ۶۹۹۴ ميليون ريال برآورد شده است. بر پايه نتايج مدل رگرسيوني، متغيرهاي ميزان پيشنهاد، درآمد خانوار، رضايت از کيفيت آب درياچه و سطح تحصيلات سرپرست خانوار مه مترين عوامل مؤثر بر ميزان تمايل به پرداخت خانوارها براي حفاظت از اين درياچه است.

واژه هاي كليدي : ارزش حفاظتي، ارزش گذاري مشروط(CV)، روش يک و نيم بعدي، تمايل به پرداخت(WTP)، درياچه ولشت

۱. گروه اقتصاد كشاورزي، دانشگاه تربيت مدرس، تهران
۲. گروه اقتصاد کشاورزي، دانشگاه علوم کشاورزي و منابع طبيعي، ساري
* : مسئول مكاتبات، پست الكترونيكي: hamidamirnejad@yahoo.com
۱
مقدمه
اکوسيستم هاي آبي از پربارترين و پوياترين منابع اكولـوژيكي وبستر فعاليتهاي عظيم اقتصادي و اجتماعي در جهان به شـمارميروند. منابع ارزشمند اكولوژيكي، تنو عزيستي و فعاليتهـاي اقتصادي اين مناطق را به يكي از حساس ترين و ارزشـمندترينمناطق در جهان تبديل نموده است(۴).
اکوسيستم آبي منافع اقتـصادي بـسياري اعـم از ملمـوس وغيرملموس براي بشر فراهم ميکند که مي توان اين ارزش هـا رابه ارزش هاي مستقيم (Direct values)، ارزش هـاي غيرمـستقيم(Indirect values)، ارزش انتخــاب (Option value) و ارزش وجودي (Existence value) تقسيم بندي نمود. ارزش مستقيم به استفاده مستقيم از منابع مربوط ميشـود کـه در مـورد درياچـهمي توان به ماهيگيري، شکار پرندگان، استفاده از موجودات آبزي چون باکتري ها و جلبک ها براي توليد مواد دارويـي و آرايـشيو… اشاره کرد . افزون بر اين ارزش ها، درآمدهاي بالقوه تفريحي و توريستي (شنا، قـايق سـواري و…) نيـز جـزء ارزش مـستقيماست. ارزش غيرمستقيم به منافعي که افراد بـه طـور غيرمـستقيمبهدست آورده و يا به عنوان نتيجهاي از فعاليت هاي اوليـه منـابعموجـود اسـت، مربـوط مـ يشـود . خـدمات زيـس تمحيطـي و اکولوژيکي (مانند: چرخه تغذيه، ايجاد زيستگاه، تنظيم آب و هوا، کنترل سيلاب، جذب و دفع مواد مغذي، جذب و حفظ رسوبات، دفع آلودگي و..) در زمره ارزش هاي غيرمستقيم مي باشد.
ارزش انتخاب تمام ارزش هاي مـستقيم و غيرمـستقيم قابـلتحقق در آينده يا ارزش نسبت داده شده به توانـايي اسـتفاده ازکالا وخدمات در آينده مانند اکتشافات آتي مربوط به مـصارفطبي و منابع جديد اکولـوژيکي را شـامل مـي شـود (۲). ارزش وجودي ارزشي است که مردم تنها براي موجوديـت آن منبـع وفعاليت هاي زيست محيطي قايلند، حتي اگر هرگـز آن را نديـدهيا استفاده نکنند.
ارزش هاي غيراستفادهاي در ارتباط با منافع ناشي از آگـاهياز حفظ منابعطبيعي و جنبههاي زيست محيطي آنها مـيباشـد .
اين ارز شها با هيچ جنبـهاي از اسـتفاده از منبـع توسـط افـراد
۲
ارتباطي ندارند. به عبارتي اين ارزش ها شامل ارزش هايي است كه مورد استفاده قرار نمي گيرند و جنبه حفاظتي دارند كه شـامل ارزش هاي وجودي، ميراثـي (Bequest value) و نـوع دوسـتانه مـي باشـد. بـه ايـن ارزش هـا، ارزش هـاي مـصرف انفعـالي (Passive value) نيز مي گويند.
در زمينه ارزشگذاري کارکردها، کالاها و خدمات زيـستمحيطي اکوسيستمهاي طبيعي در کشور مطالعات زيـادي انجـامشده است . اسماعيلي و غزالي (۱) در تحقيقي به بررسي ميـزانتمايل به پرداخت خانوارها براي حفاظـت از رودخانـه کـر بـا استفاده از روش ارزش گـذاري مـشروط و پرسـشنامة انتخـاب دوگانه پرداختند . نتـايج نـشان داد کـه ۵۷ درصـد افـراد تحـتبررسي حاضر به پرداخت مبلغي براي حفاظت از رودخانه کـرهستند. متوسط ارزش حفاظتي سالانه رودخانه کـر معـادل ۲۸۶ ريال براي هر خانوار برآورد شد.
سلامي و رفيعي (۴) ميزان تمايل به پرداخت خانوارها برايحفاظـت از تـالاب بـين المللـي انزلـي را بـا اسـتفاده از روش ارزش گذاري مشروط و الگوي لوجيت بـا بهـره گيـري از روش حداکثر راستنمايي برآورد نموده اند. نتايج نشان داد که متغيرهاي مبلـغ پيـشنهاد، ميـزان تحـصيلات سرپرسـت خـانوار، تـازگي اطلاعات، اهميت محـيط زيـست، جنـسيت، شهرنـشيني، تعـداد دفعات بازديد و اخلاق گرايي بر تمايل پرداخت جهت حفاظـت از اين تالاب بين المللي مؤثر است. بر مبنـاي ايـن نتـايج مقـدار انتظاري تمايل به پرداخت ماهانه هر خانوار براي ارزش حفاظتي اين تالاب بـراي خانوارهـاي داراي تمـايلات وظيفـ هگرايانـه و پيامدگرايانـه بـه ترتيـب ۸/۱۸ و ۲/۱۴ هزارريـال بـرآورد شـد.
اميرنژاد و همکاران (۳) در تحقيقي به بررسي ميـ زان تمايـل بـهپرداخت خانوارها براي حفاظت از تالاب بين المللي ميانکاله بـا استفاده از روش ارزش گـذاري مـشروط و پرسـشنامة انتخـاب دوگانه پرداختند. نتايج نشان مي دهد که ۳/۶۸ درصد افراد تحت بررسي در اين مطالعه، حاضر به پرداخت مبلغي براي حفاظـت تالاب ميانکاله هستند. متوسط تمايـل بـه پرداخـت ماهانـة هـر خانوار براي ارزش حفاظتي اين تالاب ۸۷/۶ هزار ريال به دست آمده است. ارزش حفاظتي سالانه ايـن تـالاب بـه طـور تقريبـيمعادل ۹/۲۰ ميليون ريال در هکتار برآورد شده است.
لوميس و همکاران (۱۳)، با اسـتفاده از مـدل ارزشگـذاریمشروط با پرسشنام ه انتهای بسته، تمايل به پرداخت خانوارها را بـرای افــزايش در خــدمات اکوسيـستمی رودخانــه پــلات درکلورادو اندازهگيری کردند . خدمات اکوسيستمی مـورد نظـر دراين تحقيق شـامل: رقيـق سـازی فاضـلاب هـای وارد شـده بـهرودخانه، کمک به افزايش تـوان خودپـالايي رودخانـه، کنتـرلفرسايش رو دخانه، بهبود در محيطزيست ماهيان و ساير آبزيـانو نيز بهبود وضعيت گردشگری ميباشد. نتايج نشان داد تمايـلبه پرداخت خانوارها برای افزايش خدمات اکوسيستمی ماهانـهبرابر ۲۱ دلار يا به عبارتی ۶/۵ دلار برای هر مايـل از رودخانـهميباشد. هم چنين کل تمايل به پرداخت خانوارها بـرای بهبـودکيفيت رودخانه سالانه برابر ۵۴/۱۸ ميليون دلار مي باشد.
هلمز و همکاران(۱۱) در مطالعهای بـه بررسـی هزينـه هـا ومنافع طرح هـای بازسـازی کنـاره رودخانـه “تنـسی ” در غـربکارولينای شمالی پرداختند. نتايج نـشان داد ارزش حـال منـافععمومی ناشی از بازسازی کامـل برابـر ۲۸۳۵۳۷۳ دلار يـا ۵۴/۴ دلار برای هر خانوار در هر مايل رودخانه بوده است. اين نتايجمشابه نتايج لوميس و همکاران در سال ۲۰۰۰ بوده است. اندرو (۵)، در مطالعهای در ايالت پنسيلوانيا آمريکا بـه بررسـی ارزشافزايش در کيفيت آب توسط ايجاد حصاره ايي در کنار رودخانه در حــوزه “برانــدی وايــن” پرداخــت . در ايــن مطالعــه از پرسـشنامه هـای انتهـای بـاز و انتخـاب دوگانـه در يـک طـرح نمونهگيری ب ه صـورت همزمـان اسـتفاده شـد. نتـايج نـشان دادمتوسط تمايل به پرداخت سالانه خانوارها مبلغی از ۳۴ دلار تـا۴۸ دلار ميباشد. با ضرب اين مقدار در کـل تعـداد خانوارهـا،ارزش سالانه حفاظت کنا رههـای رودخانـه ۵/۴ تـا ۳/۶ ميليـوندلار برآورد شد. وبر و استيوارت (۱۶)، در مطالعه ای با اسـتفادهاز روش مدلسازی انتخاب از مـصاحبه شـوندگان خواسـتند تـاســناريوهای مختلــف بــرای پــرو ژههــای بازســازی رودخانــه
“ريوگران” در بخش مرکزی نيومکزيکو را رتبه بندی کنند. تمايل به پرداخت سالانه خانوار برای بازسازی کامل رودخانه به ميزان۶/۱۵۶ دلار و يا ۲۱/۹ دلار به ازای هر مايـل (۶/۱ کيلـومتر) از رودخانه به دست آمد.
بهطور کلی مطالعات انجام شده قبلـی در کـشور عمـدتاﹰ بـاروش دوگانه تک بعدی و سپس دوبعدی بوده و از روش هـایجديد مانند روش يک و نيم بعدی استفاده نشده است. به دليـلمشاهده ناسازگاري بين پيشنهاد مياني و پيشنهاد كمتـر در روش دوبعدی و در نتيجه احتمال شـكل گـرفتن انتظـارات هزينـه اي نادرست و تصور ورود به چانه زني، در اين تحقيق از روش يک و نيم بعدی استفاده شده است.
درياچه دايمي »ولشت« واقع در شمال غربي شهر مـرزن آبـاد در شهرستان چالوس به عنوان مهم ترين درياچه منطقه بوده که از جاذبههاي گردشـگري غـرب اسـتان مازنـدران اسـت . درياچـهولشت واقع در روستاي سما بخـش كلاردشـت بـا وسـعتي درحدود چهل هكتـار مهـ متـرين و زيبـاترين درياچـه شهرسـتان چالوس و يكي از درياچههای آب شيرين ايران است. طول اين درياچــه ۶۵۰ متــر و عــرض آن ۳۰۰ متــر و عمــق آن نيــز درگودترين نقطه در حدود ۳۰ متر است. آب درياچه بـسيار زلالبوده و براي ماهيگيري، شنا و قايقراني مناسب ميباشد. فاصـلهدرياچه با جاده چالوس بـه مـرزن آبـاد در حـ دود ۱۴ كيلـومتراست. شکل ۱ موقعيـت مکـانی درياچـه ولـشت در شهرسـتانچالوس را نشان م یدهد.
هـدف ايـن مطالعـه بـرآورد تمايـل بـه پرداخـت سـاکنانشهرستان چالوس جهت حفاظـت از درياچـه ولـشت و تعيـينعوامل م ؤثر بـر آن بـه منظـور اسـتفاده در تـصميمگيـري هـایاقتـصادی مربـوط بـه مـديريت يکپارچـه منـابع آبـی توسـط برنامهريزان و مسئولان شهری می باشد. استفاده شکل جديدي از ارزشگذاري مشروط تحـت عنـوان روش يـك و نـيم بعـدي، تعيين تعداد نمونه با روش پيشنهادی ميـشل و کارسـون و نيـزتعيين مقادير پيشنهادی با روش بويل و بيشاپ، از نکات قابـلتوجه در اين تحقيـق بـوده کـه در گذشـته کمتـر مـورد توجـهمطالعات داخلی قرار گرفته است.
۳
روش تحقيق
روش ارزشگذاري مشروط با انتخاب دوگانـه يـک و نـيمبعدي
هنگامي كه استفادهكنندگان از منـابع مايـل باشـند تـا در مقابـلاسـتفاده از آنهـا بهـايي را پرداخـت كننـد، منـابع داراي ارزشاقتصادي هستند . اين امر حـاكي از آن اسـت كـه وقتـي منـابعكميابند، داراي ارزش اقتصادي هستند. بـر ايـن اسـاس، ارزشاقتصادي عبارت است از حداكثر مقداري كـه يـك فـرد تمايـلدارد از بقيه كالاها و خدمات صرفنظر كند تا مقداري از كـالا،خدمات و يا موقعيت خاصي را به دست آورد . واحدهاي ارزشكه براساس قابليت جانشيني كالاها تعريف ميشوند را ميتوان به دو صورت ميل به پرداخت افـراد (WTP) بـراي يـك تغييـرسودمند و يا ميل به پذيرش جبران خسارت (WTA) براي تغيير معكوس بيان كرد.
در حـالتي كـه بـازاري بـراي كالاهـا وجـود نداشـته باشـد،نميتوان ب ا استفاده از تكنيكهـاي بـازار آنهـا را ارزش گـذاري نمود. بنابراين روش ارزشگذاري مشروط عموماﹰ بهعنوان يكي از ابزارهــاي اســتاندارد و انعطــافپــذير بــراي انــدازهگيــري ارزشهاي غيرمصرفي (Non-use values) و ارزش هاي مصرفي
۴
شکل ۱. موقعيت مکانی درياچه ولشت (منبع: سالنامه آماری استان مازندران، ۱۳۹۰)

ه
چ
ا
ي
در

محل
ت
ش
ول

ه

چ

ا

ي

در



قیمت: تومان


پاسخ دهید