اکولوژي کاربردي/ سال دوم / شماره چهارم / تابستان ۱۳۹۲

بررسي آثار سد حنا بر تغييرات سطح كشت و كاربري اراضي

فاطمه هاديان*، رضا جعفري، حسين بشري و نفيسه رمضاني

(تاريخ دريافت: ۲۶/۱/۱۳۹۲ ؛ تاريخ پذيرش: ۱۹/۸/۱۳۹۲)

چكيده
723900819912

اين مطالعه با هدف بررسي تأثير احداث سد حنا (بهره برداري در ۱۳۷۵) بر تغييرات كاربري و پو شش اراضي با استفاده از تصاوير مـاهواره لندست صورت گرفته است. براي اين منظور سه تصوير ماهواره اي لندست در دوره ۳۵ ساله (متعلق به سالهـاي ۱۳۵۵، ۱۹۹۸ و ۲۰۱۱) بـا اعمال تصحيحات هندسي، اتمسفري و توپوگرافي مورد استفاده قرار گرفت. مناطق تحت تـأثير سـد براسـاس تـصاوير مـاهواره اي و نظـر كارشناسان خبره منطقه بهعنوان محدوده مورد مطالعه انتخاب شد . سپس با استفاده از روش طبقهبندي نظارت شده حداکثر احتمال، کـاربري و پوشش اراضي تعيين و صحت آنها در بازديدهاي زميني ارزيابي گرديد . مطابق نتايج، صحت کاربري و ضريب کاپا براي تمامي نقـشه هـا بهترتيب بالاتر از ٪۸۳ و ٪۷۹ به دست آمد . نقشه طبقه بندي شده مربوط به سال ۱۹۹۸ نشان داد که حدود ۷۰۴ هکتار از مراتع و زمـين هـاي کشاورزي بهدليل ساخت سد حنا تخريب شدهاند. بهدليل ساخت اين سد در سال ۱۹۹۶ ، زمين هاي کشت آبي در سال هـاي شـروع آبگيـري سد (سال ۱۹۹۸) حدود ۰۰۱٪ افزايش، در حالي که در سال ۲۰۱۱، سطح آنها نسبت به ۱۹۹۸ و ۱۹۷۶ به ترتيب تا %۶۹ و ۶۳٪ کاهش يافـت . هم چنين يک کاهش ۱۰ درصدي در وسعت مراتع از ۱۹۷۶ (۱۹۵۹۰۶ هکتـار) تـا ۲۰۱۱ (۱۷۶۸۲۷ هکتـار) مـشاهده گرديـد. نتـايج نقـشه طبقه بندي ۲۰۱۱ نشان داد که ۴۲۵ هکتار از مخزن آب بهدليل شرايط خشک سالي شديد و بهره برداري بيش از حد كشاورزي در سـال هـاي اخير به اراضي بدون پوشش تبديل شده است. به طور کلي يافتههاي تحقيق حاضر بيانگر آن بود که سدسازي در كوتاه مدت باعث افـزايش سطح اراضي كشت آبي شده است ولي بعد از ۱۵ سال يک کاهش شدي د در سطح اين اراضي مشاهده گرديد که مي تواند بهعلـت افـزايش جمعيت و مصرف آب در بخش مسکوني، تجاري و صنعتي در منطقه باشد.

واژه هاي كليدي : سد، اصفهان، حنا، كاربري اراضي، تخريب اراضي، تصاوير ماهوارهاي

۱۰۱
مقدمه
سدسازي به عنوان يكي از راهبردي ترين روش هـا بـراي مهـار وجلوگيري از هدر رفـت آب، توليـد بـرق، جلـوگيري از سـيل،ازدياد سطح کشت و تأمين آب شرب در اكثـر کـشورها مطـرحشده است . پس از اين که آثار زيانبار اين سازهها در بين جوامععلمي، طرفداران محيط زيست، کشاورزان و مـردم روسـتاهاييکه به سبب قرار گرفتن در مخـازن سـدهاي بـزرگ مجبـور بـهمهاجرت ميشدند بـه تـدريج آشـکار شـد، نهـضت هـايي عليـهسدسازي شکل گرفت (۴ و ۲۱). از اثرات منفي آن ميتـوان بـهتغييــر در جريــان آب رودخانــه و سيــستم هيــدرولوژيك وژئومورفولوژي منطقه، راكد ماندن مقدار زيادي آب و در نتيجـهتغيير در بسياري از پارامترهاي شيميايي و فيزيكي مانند افزايششوري در اثر تبخير، تشديد فرسـايش، از بـين بـردن سـاختمانخاك، بروز آلودگي هـاي زيـست محيطـي، اخـتلال در چرخـهنيتروژن و ساير عناصر مهم و كاهش تنوع زيست محيطي اشارهنمود كه به طور مستقيم بر حيات كليه موجودات زنده در حـوزهسد و نيز تغييرات اكوسيستم پايين و بالادسـت رودخانـه تـأثيرميگذارد و اين امر موجب تخريـب پوشـش گيـاهي در منطقـهمي گردد (۲۶، ۲۲و۳۴).
با در نظر گرفتن تأثيرات مثبت و منفي سـدها در طبيعـت،مشخص ميشـود كـه تـأثيرات منفـي كـه سـدها بـر طبيعـتميگذارند در بسياري از موارد بيـشتر از فوايـد آنهـا اسـت وآسيب هاي زيست محيطي سدها، و نيز تبعات منفي اقتـصاديو اجتماعي آنها مانند مهاجرت ساكنين روستاها به شهر به دليل زير آب رفتن سطح وسيعي از يـك منطقـه در نتيجـه احـداثمخزن سد، مواردي هستند كه جنبـههـاي مفيـد سـدسـازي راتح ت ال شعاع ق رار م ي دهن د (۲۲). يك ي از مه م ت رين و محسوسترين اثراتي كه سدها بر طبيعت ميگذارند، تغييـر درنوع كاربري زمينهاي اطراف آن ميباشد. ايجاد مخـزن سـد،تبديل اراضي مرتعي به زمينهـاي كـشاورزي و كارخانجـاتصنعتي و تبديل كشت هاي ديم به كشت آبي با نيـاز آبـي بـالانظير برنج و نيشكر از جمله اين تغييـرات اسـت. ايـن مـوارد
۱۰۲
باعث ميشود كه در پايين دست سدها دسترسي به منابع آبـيمحدودتر شده و استفاده مفرط از آبهاي زيرزمينـي موجـبافت سطح آب و افزايش روند بيابان زايي در منطقه گـردد (۱۰ و۱۴). سدها اساساﹰ ديـوارهاي بـر روي رودخانـه بـه حـسابمي آيند که باعث تقسيم اکوسيستم رودخانه اي شده و اين امـرباعث عدم تبـادل ژنـي و در نتيجـه كـاهش تنـوع زيـستي درموجودات آبزي نيز مي گردد (۱۳و۱۷). روتلا و همكاران (۲۷) در هند با استفاده از تصاوير ماهوارهاي تـأثيرات سدسـازي رادر منطقه سد تهري(Tehri) طي يك دهه مـورد مطالعـه قـراردادند و نشان دادند كه با احداث سـد حـدود ۲۶۷۸ هكتـار اززمينهـاي كـشاورزي و ۳۳۴۷ هكتـار از سـاير كـاربري هـاياطراف سد دچار تغيير شده اند (۲۷). متكان و همكـاران (۱۵) با استفاده از تصاوير ماهواره لندست تغييرات كاربري اراضـيرا در حوزه سد طالقان در يك بازه زماني ۲۰ ساله با اسـتفادهاز ۳ تصوير لندسـت در قبـل، همزمـان و چنـد سـال بعـد ازاحداث بررسي كردنـد. نتـايج آنهـا نـشان داد كـه سـدسـازيموجب تخريب پوشـش گيـاهي منطقـه شـده اسـت و سـطحاراضي كشاورزي و ديم به دليـل مهـاجرت و بازگـشت مـردمداراي نوسان بوده اما افزايش قابل توجهي در مناطق مسكونيبه دليل ساخت تفرجگاهها در اطراف سد مـذکور ايجـاد شـدهاست(۱۵). ويجيساندارا و داياوانـسا (۳۳) تـأثيرات سـد هـايبزرگ بر كاربري اراضي را در استراليا بـا اسـتفاده از تـصاويرماهوارهاي مطالعه نمودند. نتايج ايشان بيـانگـر ايـن بـود كـهسدهاي بزرگ نقش مهمي در تغييرات كاربري اراضي در يكمنطقـه دارنـد (۳۳). فـرخ زاده و رسـتم زاده (۱۴) بـه بررسـي تأثيرات سد ستارخان در شهر اهر پرداختند و نتايج مطالعه آنها نشان داد كه تأسيس اين سد آثار زيانبار مستقيم و غيرمـستقيمبر اراضي كشاوزي، باغات و مراتع منطقه داشته است.
با بررسي آثار اكولـوژيكي منفـي كـه در نقـاط مختلـف بـاتأسيس سدها به وجود آمده است، چنين ميتوان بيان نمود كـهاحداث سد در يك منطقه علاوه بر فوايـدي كـه در ذخيـره آبمورد نياز دارد داراي اثرات منفي در محـيط زيـست و كـاربري اراضي ميباشد كه بـسته بـه پتانـسيل منـاطق، متفـاوت و قابـلبررسي است (۲۶). با توجه به ايـن كـه يكـي از اهـداف عمـدهپروژه هاي سدسازي تأمين آب بخش كشاورزي و ازدياد سـطحزير كشت مي باشد، اين تحقيق با هدف بررسي تعيين وسعت وروند تغييرات پوشش و کاربري اراضي بهطـور عـام و کـاربريکشاورزي به طور خاص به دليل تأسيس سـد حنـا در يـك بـازهزماني۳۵ ساله (۲۰۱۱- ۱۹۷۶) در محدوده تحت تـأثير سـد بـااستفاده از تصاوير ماهواره اي لندست انجام گرفت.

مواد و روشها
موقعيت جغرافيايي منطقه
محدوده مورد مطالعه شامل اراضي اطراف سد حنا بـه مـساحت۲۱۰۸۲۴ هكتار بين طول جغرافيايي ´۴۵ °۵۱ تا ´۰۲ °۵۲ شرقيو عرض جغرافيايي´۰۲ °۳۱ تا ´۲۷ °۳۱ شمالي است، كه در دو استان اصفهان و فارس واقع شده است. اراضي متأثر از سد حنـابا توجه به بازديدهاي زمينـي، تـصاوير مـاهوارهاي، نقـشههـايتوپوگرافي و نظرات كارشناسـان اداره منـابع طبيعـي شهرسـتانسميرم انتخاب گرديد (شکل۱).
سد خاکي حنا در ۲۸ کيلومتري جنوب شرقي سـميرم قـراردارد که ارتفاع ديواره آن از پي ۳۵ متر و گنجايش مخزن آن ۵۰ ميليون مترمکعب و از سال ۱۹۹۶(۱۳۷۵) مورد بهرهبرداري قرارگرفته است . درياچه ايـن سـد بعـد از تأسـيس، محـل زنـدگي

1623822-2227915

شكل۱. موقعيت مكاني منطقه مورد مطالعه،(سد حنا در مركز تصوير مشخص مي باشد)

بسياري از پرنـدگان آبـزي گرديـده اسـت بـه طـوري كـه طبـقسرشماري سال ۲۰۰۸ (۱۳۸۷) ۳۵ گونه پرنده آبزي متعلق به ۷ راسته و ۱۳ خانواده ، در اين درياچـه ثبـت گرديـده و بـالاترينجمعيت پرنده با جمعيـت ۴۲۶۹ عـدد در سـال ۲۰۰۷ (۱۳۸۷) ذكر شده است. حنا از دهستانهاي شهرستان سميرم به حـسابميآيد و در سال ۱۹۶۸(۱۳۴۶)، ۱۹۴۵ نفر جمعيت داشته اسـتکــه در ســال ۱۹۹۶(۱۳۷۵) جمعيــت آن ۴۱۵۳ نفــر و طبــق سرشماري سال ۲۰۱۱ (۱۳۹۰) جمعيت شهر بالغ بر ۵۳۹۷ نفـرمي باشد (۱۲).
اقليم منطقه براساس آمار ايستگاه حنا(تبخيرسـنجي ) طبـقروش گوسن جزء مناطق استپي سرد و در روش کوپن معتدلسرد با تابستانهاي گر م و خشك ميباشد (۷). ميانگين بارشاين منطقه در حدود ۳۳۴ ميليمتر ميباشد كـه در آن از سـال۱۹۷۶ (۱۳۵۵) دوره هاي خشك سالي و ترسالي متعددي وجود داشته است، براساس شاخصSPI در سالهاي آبي ۱۹۸۸-۱۹۸۷، ۱۹۹۳-۱۹۹۲، ۲۰۰۸-۲۰۰۷ و ۲۰۱۰-۲۰۰۹ خشك سالي بـسيارشديد و ۱۹۸۶-۱۹۸۵، ۱۹۹۴-۱۹۹۳، ۲۰۰۱-۲۰۰۰ و ۲۰۰۴-۲۰۰۳ بارش بسيار زياد در منطقه وجود داشته اسـت. بنـابراين بعـد ازتأسيس سد مقادير مختلفي از بارش در منطقه مشاهده ميشـودكه در سالهاي آبي ۲۰۰۸-۲۰۰۷ و ۲۰۰۹-۲۰۰۸ دورههايي بـابارش بسيار كم به وجود آمده ولي در سالهاي بعـد تـا حـديافزايش يافته است، مقدار بارش منطقه در سالهاي مورد بررسـي
۱۰۳
ميلي متر و در سال ۲۰۱۱ به ميزان ۲۶۶ ميلي متر بوده است، بنابرايندر سالهاي ۱۹۹۸ و ۲۰۱۱ وضعيت منطقه خـشك سـالي و سـال۱۹۷۶ وضعيت منطقه ترسالي بوده است (شكل۲).
ميباشد (۶ و ۹). از نظر پوشش گياهي گونههاي مختلـف گـون شــد (۲۴و۳۱). جهــت تــصحيح توپــوگرافي از نقــشه

1319022-1923114

شكل۲ . مقادير بارش ساليانه منطقه حنا (ايستگاه تبخيرسنجي شهر حنا) به ميلي متر طي سال هاي ۱۹۷۶ تا ۲۰۱۱

در سال ۱۹۷۶ ميـزان ۴۶۶ ميلـيمتـر، در سـال ۱۹۹۸ ميـزان ۳۱۱ توپوگرافي روي كليه تصاوير اعمال شـد. در تـصحيح هندسـي
در منطقه حنا تعداد ۳۰۷ گونه گياهي متعلق بـه ۲۰۹ جـنسو ۵۱ تيره گياهي شـناخته شـده اسـت و بـه علـت حفـظ تنـوعژنتيكي و حيات وحش به عنوان يك منطقه شكار ممنوع معرفـيشده است (۸). اين منطقه پناهگاه جانوراني مانند گرگ و روبـاهابتدا باند هاي ۱۵ متري سنجندهTM با خطاي ۳۸/۰ پيك سل بـهنقشه توپوگرافي با مقياس ۲۵۰۰۰:۱ ثبت داده شد و از آن برايزمين مرجع نمودن تصاوير لندسـت بـا روش ثبـت تـصوير بـهتصوير استفاده گرديد (جدول۱) (۲۳). با توجه به اينكـه چنـدتصوير ماهوارهاي متعلق به زمانهاي مختلف استفاده شده بـود،تصحيح اتمسفري Dark subtraction نيز روي آنهـا در نـرم افـزارThe Environment For Visualizing Images )ENVI) اعمـال
(Astragalus spp ) پوشش غالب منطقه را تشكيل ميدهند ضمن اين كه بسياري از گياهان منطقه مصرف دارويي و صنعتي دارند.

خصوصيات تصاوير مورد استفاده
جهت مطالعه تغييرات كـاربري اراضـي منطقـه حنـا از تـصاويرماهواره لندست ۴ و ۵ اسـتفاده گرديـد (جـدول ۱). بـه منظـوركاهش تغييرات بازتاب گياهان كه از شرايط فنولوژيكي گياهـانمنطقه ناشي ميگردد، سعي شد كه تصاوير مورد استفاده از نظـرفصلي تقريبﹰا در وضعيت يكساني قرار داشته باشند (۳۰).

پيش پردازش تصاوير ماهواره اي
به منظور پـيشپـردازش تـصاوير ( جـدول۱) ابتـدا ابعـاد تمـامپيكسلها به ۶۰ متر تغيير يافت. سـپس تـصحيح هـاي هندسـي ، اتمسفري و هم چنين به علت کوهستاني بـودن منطقـه، تـصحيح۱۰۴
توپوگرافي با مقياس ۲۵۰۰۰:۱ براي تهيه نقشه رقومي ارتفـاع (DEM)(Digital Elevation Model) با اندازه پيكسل ۶۰ متري استفاده گرديد و اين تـصحيح بـا اسـتفاده از مـدل لامبـرت درنرم افزار Erdas Imagine صورت گرفت (۲۹).

تهيه نقشه كاربري اراضي
در اين تحقيق جهت انتخـاب كـلاس كـاربري، بـا اسـتفاده ازاطلاعات جانبي، نقشههاي توپـوگرافي و بازديـد زمينـي يـكليست از نوع پوشش و كاربري اراضي در منطقه تهيه شـد كـهمشخصات آنها در جدول ذيل آمده اسـت (جـدول ۲). جهـت
طبقــه بنــدي كــاربري اراضــي تــصاوير مــاهواره اي از روش طبق ه بن دي نظ ارت ش ده و ح داكثر احتم ال در ن رم اف زار Erdas Imagine استفاده گرديد كه اين روش بر پايـه انتخـابنمونههاي تعليمي توسط كاربر و كـار صـحرايي اسـتوار بـود
جدول۱. داده هاي ماهوارهاي مورد استفاده
40386-266231

ماهواره سنجنده ميلادي زمان جمعآوري شمسي (Pass/Row (WRS2) ) زميني (قدرت متر) باند تعدادها زاويه آزيموتخورشيد زاويه ارتفاع تفكيك خورشيد
.*
۵۷/۲۱ ۱۰۹/۹۵ ۴ ۵۷ ۱۷۵/۳۸ ۱۳۵۵/۰۳/۲۱ ۱۹۷۶/۰۶/۱۱ MSS لندست ۴
۵۹/۲۶ ۱۲۸/۲۶ ۸ ۳۰ و +۱۵ ۱۶۳/۳۸ ۱۳۷۸/۰۶/۰۴ ۱۹۹۹/۰۸/۲۶ ETM+ لندست ۷*
۶۴/۳۸ ۱۰۲/۷۸ ۷ ۳۰ ۱۶۳/۳۸ ۱۳۷۷/۰۳/۲۲ ۱۹۹۸/۰۶/۱۲ TM لندست ۵
۶۶/۵۰ ۱۰۹/۰۴ ۷ ۳۰ ۱۶۳/۳۸ ۱۳۹۰/۰۳/۱۰ ۲۰۱۱/۰۵/۳۱ TM لندست ۵
تفکيـک مکـاني بـالاي بانـد پانكروماتيـك، صـرفﹰا جهـت تـصحيح هندسـي مـورد اسـتفاده قـرار گرفـت سنجنده ETM+ ۱۵ متر است- در اين مطالعه از باندهاي حرارتي استفاده نشده است.

جدول۲. طبقات كاربري اراضي موجود در منطقه مورد مطالعه : اين تصوير بهعلت دارا بودن قدرتقدرت تفكيك باند پانكروماتيك
كد كاربري توضيحات نوع پوشش و كاربري اراضي
انواع گونههاي گون (Astragalus spp ) و گونههاي گندمي چندساله( نظير Bromus
۱ tomentellus و Stipa barbata) و يكساله در اين مراتع غالب مي باشند. مرتع
۲ شامل اراضي زير كشت محصولات آبي (گندم) و باغات (سيب) كشت آبي و باغات
۳ شامل اراضي زير كشت محصولات ديم مانند گندم و جو كشت ديم
۴ اراضي با خاك بدون پوشش گياهي يا بسيار فقير خاك بدون پوشش
۵ مخزن سد حنا با عمق زياد آب آب عميق
۶ زمين هاي باتلاقي در اطراف درياچه سد حنا زمين هاي مرطوب
۷ تأسيسات و مناطق مسكوني مناطق صنعتي و مسكوني
+:

(۲۵). انتخاب نمونههاي تعليمي جهت طبقهبندي نظارت شدهصعب العبور بودن از نرم افزار Google Earth كمك گرفتـه شـد.
با اسـتفاده از آنـاليز تـسلدكپ(Tasseled cap)، آنـاليز مؤلفـهاصـلي (Principle Component Analysis) و بازديـد زمينـي ونرم افزار Google Earth انتخاب شدند.

ارزيابي صحت طبقه بندي
ارزيابي صحت نقـشه كـاربري اراضـي بـا اسـتفاده از ۵۰ نقطـهكنترل زميني در هر يك از طبقـات انجـام شـد (۵). بـه منظـورارزيابي صحت نقشه ۲۰۱۱ از بازديد زميني و نقاط برداشت شده به كمكGPS استفاده گرديـد و در نقـاط كوهـستاني بـهدليـلارزيـابي صـحت تـصاوير ۱۹۹۸ و ۱۹۷۶ بـه ترتيـب بـا كمـك نقشههاي توپـوگرافي ۲۵۰۰۰ و ۲۵۰۰۰۰ منطقـه در سـالهـاي۱۹۷۳ (۱۳۵۲) و ۲۰۰۱(۱۳۸۰) انجام گرفت.

آشكارسازي تغييرات
جهت آشكارسـازي تغييـرات از برنامـهChange Detection در نرمافزارENVI به دليل اطلاعـات كـاملي كـه از تغييـرات انـواعكاربري اراضي به يكديگر ارائه ميكند، اسـتفاده شـد. تغييـر ات كاربري اراضـيسـه دوره زمـاني (۱۹۹۸-۱۹۷۶) ۲۲ سـاله،
۱۰۵
(۲۰۱۱-۱۹۹۸) ۱۳ سـاله و (۲۰۱۱-۱۹۷۶) ۳۵ سـاله بررسـي و روش مقايسه بعد از طبقهبندي براي بررسـي تبـديلات اراضـيمورد استفاده قرار گرفت (۱۰و۳۲).

نتايج
پوشش و کاربري اراضي
تعداد طبقات پوشـش و كـاربري اراضـي در منطقـه در سـال۱۹۷۶ به ۵ طبقه شامل مرتـع، اراضـي كـشت آبـي و باغـات،اراضي زير كشت ديم، خاك بدون پوشش و مناطق مـسکوني کلاسبندي شـد . بعـد از تأسـيس سـد (۱۹۹۸) يـك كـاربريجديد (آب عميق) در منطقه به وجود آمد. با گذشت چند سال از تأسيس سد (۲۰۱۱) يك سري منـاطق بـاتلاقي در اطـرافدرياچه سد نسبت به سال ۱۹۹۸ به منطقه اضافه شده است كهدر اثر كاهش سطح آب درياچـه بـوده و يـك طبقـه كـاربريجديدي را به وجود آورد. در نقشه طبقهبنـدي شـده كـاربرياراضي منطقه، صحت کلي كاربري بالاي ۸۳% و ضريب كاپايکلي بالاتر از ۷۹/۰ براي سالهاي مطالعـاتي مـشاهده گرديـد(جدول۳).
۱۰۶
جدول ۳. نتايج ماتريس خطاي نقشه طبقهبندي شده مطالعاتي

سال ۱۹۷۶ سال۱۹۹۸ سال ۲۰۱۱
175260-117194

(صحت درصد) كاربر ضريب كاپا صحت كاربر ضريب كاپا صحت كاربر ضريب كاپا
۰/۸۰ ۸۳/۷۸ ۰/۶۴ ۷۲/۴۱ ۰/۷۱ ۷۸/۲۶ مرتع
۰/۸۴ ۸۷/۱ ۰/۷۷ ۸۲/۰۵ ۰/۷۹ ۸۳/۷۸ كشت آبي و باغات
۰/۶۵ ۶۶/۶۷ ۱ ۱۰۰ ۰/۹۵ ۹۶/۴۳ كشت ديم
۰/۷۴ ۷۹/۰۷ ۰/۹۲ ۹۲/۸۶ ۰/۹۳ ۹۴/۴۴ خاك بدون پوشش
۰/۸۳ ۸۵/۷۱ ۰/۷۲ ۷۶ —- —- آب عميق
۰/۷۸ ۸۱/۴۸ —- —- —- —- زمين هاي مرطوب
۰/۹۲ ۹۳/۳۳ ۰/۸۱ ۸۴ ۰/۹۰ ۹۲/۳۱ مناطق صنعتي و مسكوني
ضريب كاپاي كلي
صحت كلي ضريب كاپايكلي
صحت كلي ضريب كاپايكلي صحت كلي
۰/۸۱ ۸۴/۱۶ ۰/۷۹ ۸۳/۰۳ ۰/۸۴ ۸۷/۸۶

آشكارسازي تغييرات كاربري در منطقه سد حنا بررسي تغييـرات كـاربري بـا اسـتفاده از روش مقايـسه پـس از
طبقه بندي(Post-classification technique) حاكي از آن اسـتكه در سالهاي مورد مطالعـه (۱۹۷۶، ۱۹۹۸ و ۲۰۱۱) بيـشترينسطح منطقه به مراتع اختـصاص داشـته اسـت. امـا وسـعت آنداراي يك روند كاهشي بوده است بهطوري كه در سال ۱۹۷۶ تا۲۰۱۱ از ۱۹۵۹۰۶ به ۱۷۶۸۲۷ هكتار رسيده است درحاليکه بروسعت خاكهاي بدون پوشش و زمينهاي آيش و رها شده درمنطقه اضافه گرديده است. وسعت مناطق مسكوني شهر حنـا ازسال ۱۹۷۶ تا ۲۰۱۱ از ۴/۶ به ۱۰۱ هكتار افزايش يافتـه اسـت ونيز يك منطقه مسكوني جديد بنام گلافشان در شمال سـد حنـاديده ميشود كه از سال ۲۰۰۰ به بعد جهت اسـكان عـشاير درمنطقه به وجود آمده كه باعث تبديل اراضي مرتعي به كشاورزي شدهاند. اين منطقه مسكوني در تصاوير سالهاي ۱۹۷۶ و ۱۹۹۸ ديده نميشود. وسعت زمينهـاي ديـم از سـال ۱۹۷۶ تـا سـال۲۰۱۱ در حدود ۱۹۸۷ هكتار كاهش داشته است (اشكال ۶-۳ و جدول ۴).
همان طوركهجدول ۴ و شكل ۶ نشان داده شـده اسـت،
با تأسيس سد حنا تغييرات نـوع پوشـش و كـاربري زيـادي بـهوجود آمده است و حـدود ۶۶۱ هكتـار از وسـعت زمـينهـايداراي پوشش گياهي و مفيد (كشاورزي و مرتع) به مخـزن سـدتبديل شده است. براساس نتايج اين مطالعه مشخص گرديد كـه
جدول۴. تغييرات مساحت كاربري اراضي( برحسب هكتار) در دوره مورد مطالعه
سال ۱۹۷۶ سال ۱۹۹۸ سال ۲۰۱۱ تغييرات ۱۹۹۸-۱۹۷۶ تغييرات ۲۰۱۱-۱۹۹۸ تغييرات ۲۰۱۱-۱۹۷۶
مسكوني ۶/۴۸ ۵۵/۸ ۱۰۱/۱۶ +۴۹/۳۲ +۴۵/۳۶ +۹۴/۶۸
ديم ۲۰۶۳/۸۸ ۹۹۴۷/۸۸ ۷۶/۶۸ +۷۸۸۴ -۹۸۷۱/۲ -۱۹۸۷/۲
كشت آبي ۶۵۳۵/۰۸ ۱۳۴۶۵/۴۴ ۴۱۴۱/۰۸ +۶۹۳۰/۳۶ -۹۳۲۴/۳۶ -۲۳۹۴
خاك ۶۳۶۶/۶ ۲۱۴۳/۴۴ ۲۹۳۷۲/۷۶ -۴۲۲۳/۱۶ +۲۷۲۲۹/۳۲ +۲۳۰۰۶/۱۶
مرتع ۱۹۵۸۵۱/۹ ۱۸۴۵۰۷/۶ ۱۷۶۸۲۶/۶ -۱۱۳۴۴/۳ -۷۶۸۰/۹۶ -۱۹۰۲۵/۳
آب – ۷۰۳/۴۴ ۲۱۹/۲۴ +۷۰۳/۴۴ -۴۸۴/۲ +۲۱۹/۲۴
مرطوب – – ۸۶/۰۴ – +۸۶/۰۴ +۸۶/۰۴
اعداد مثبت به معني افزايش مساحت و منفي نشاندهنده كاهش مساحت ميباشد.

شكل۳. مساحت كاربري اراضي ( برحسب درصد) در سال ۱۹۷۶

شكل۴. مساحت كاربري اراضي ( برحسب درصد) در سال ۱۹۹۸

وجود منبع آب دايمي در منطقه ابتدا باعـث شـخم زدن منـاطقمرتعي (۷۸۵۸ هكتار ) و تبديل آنها بـه منـاطق كـشاورزي شـدهول ي پ س از چن د س ال ب ا ك اهش ذخي ره آب س د در اث رخشك سالي كه برخي از سالهاي اخير (۱۳۸۶ و ۱۳۸۷) نيـز
۱۰۷

1624587-1744045

شكل۵. مساحت كاربري اراضي ( برحسب درصد) در سال ۲۰۱۱
381765270502

شکل۶. تغييرات پوشش/كاربري اراضي منطقه مطالعاتي: الف) سال ۱۹۷۶، ب) سال ۱۹۹۸ و ج) سال ۲۰۱۱

بسيار شديد بوده است و نيز كاهش حجم آب مخـزن (بـه دليـلتجمع رسوب در مخـزن و تبخيـر آب) بـسياري از زمـينهـايكشت شده به زمينهاي رهاشده و باير تبديل شده كه در برخينقاط گياهان مهاجم و سمي در آن مناطق ظاهر شدند.
بنابراين ميزان سطح زمينهاي كشاورزي در سال ۱۹۹۸ ابتدا
۱۰۸
۱۰۰% درصد افزايش يافته و در سال ۲۰۱۱ دوباره ۶۹ % درصد كاهش داشته است كه اين ميزان حتي نسبت بـه سـطح اراضـيزير كشت در سال ۱۹۷۶ نيز ۳۷% درصد كمتر ميباشد. تخريب پوشش گياهي مراتع و تبديل زمينهاي كشاورزي به زمينهـايباير و بدون پوشش گياهي در منطقه نيز باعـث افـزايش خـاكبدون پوشش شده به طوري كه از سـال ۱۹۷۶ تـا ۲۰۱۱ افـزايش۶/۴ برابري (از ۶۳۶۷ به ۲۹۳۷۳ هكتار ) ديده ميشـود (اشـكال
۶-۳ و جدول ۴).
تأسيس سد در منطقه باعث تخريب و زير آب رفتن حـدود۷۰۳ هكت ار از اراض ي ش ده اس ت و در من اطق اط راف ني زتخريبهايي را بـه دنبـال داشـته و باعـث فرسـايش و كـاهشقابليتهاي آنها گرديده است، به طوري كه در سال ۲۰۱۱ نـسبتبه ۳۵ سال گذشته، زمين هاي بدون پوشش و باير حدود ۲۳۰۰۶ هكتار افزايش نشان ميدهند. در منطقه تأسيس سد در دوره ۱۳ ساله (۲۰۱۱- ۱۹۹۸) سطح آب عميـق درياچـه در حـدود ۴۸۴ هكتار كاهش يافته است كه ۴۲۵ هكتار به خاك بدون پوشش وزمين هاي مرطوب تغيير يافته اند (اشكال ۶-۳ و جدول ۴).

بحث
احداث سدها بر روي رودخانـههـا باعـث تغييـرات زيـادي دراكوسيستم منطقه ميشـود . براسـاس مطالعـات صـورت گرفتـهساخت يك سد محدوده وسيعي از اكوسيستم رودخانه را تحتتأثير قرار داده و اكثر ذخيره آب آن در كشاورزي بـا گياهـان بـانياز آبي بالا مصرف ميگردد (۲۸). در محـدوده مطالعـاتي سـدحنا طي ۳۵ سال گذشته، سطح مراتـع از ۱۹۵۹۰۶ بـه ۱۷۶۸۲۷ هكتار كاهش يافته است (جدول۴). علاوه بر اين سطح بسيارياز مراتـع ابتـدا بـه زمـين كـشاورزي تبـديل شـده و سـپس بـا رهاسازي اين اراضي کشاورزي گونههاي مرتعي که اکثرﹰا جـزوگونه هاي فرصت طلب(Opportunistic species) بوده و انطبـاقبهتري با خاکهاي دستخورده دارند و جزو گياهـان يکـساله،مهاجم و غير خوشخوراک ميباشند دوباره به اين اراضي هجومآورده و مراتعي با بازده پايين را تشکيل دادهاند. اين گونـههـايمرتعي در برخي موارد قابليت گونههاي بومي چندساله قبلـي رادر امر حفاظت خاک نداشته و هم چنين ارزش علوفهاي مناسبينيز ندارند . بنابراين ميتوان شخم زدن مراتع را به عنوان يكـي ازمهمترين علل تخريب مراتع در منطقه حنا به دليـل وجـود يـكمنبع آب كافي جهت فعاليتهاي كش اورزي دانست . در كنار سدنيز يك منطقه جديد مسكوني (گـل افـشان ) تأسـيس شـده كـهحاصل يكجانشيني عشاير مـيباشـد و بـسياري از زمـينهـايمرتعي به كشاورزي آبي تبديل شده است كه هم اكنون بـسيارياز آنها به خاك بدون پوشش تبـديل شـدهانـد . ايـن عـشاير درگذشته دامدار بودهاند و تجربهاي در امر كـشاورزي نداشـتند وبنابراين در اين حرفه موفق نبودند و اين امر نيز نقش مهمـي درروند تخريب منطقـه داشـته اسـت. هولچـك و همكـاران (۱۸) افزايش جمعيت و نياز به مواد غذايي بيشتر را دليل اصلي شخمزدن مراتع و تبديل آنها به زمين هاي كشاورزي مي دانند.
محققين مختلف نيز افزايش سطح زمينهاي زيـر كـشت رادر اثر تخريب مراتع بيان مي كننـد (۱۵، ۱۶و۲۰). علـت كـاهشسطح زير كشت اراضي كشاورزي در اين منطقه اين است كه بااحداث چاهها در اراضي پشت سد و هـم چنـين تخـصيص آبسد جهت كشاورزي در سال هاي ابتدايي بهرهبرداري از سد كـهمصادف بود با سياستهاي افـزايش سـطح اراضـي كـشاورزيتوس ط س ازمان ك شاورزي وق ت آن زم ان، وس عت اراض ي كشاورزي نيز افزايش يافت اما با كـاهش ميـزان ذخيـره آب درپشت سد و افت سطح آبهاي زيرزميني و كاهش آب دهـي ودر برخي موارد خشك شدن چاههـا ايـن رونـد بـرعكس شـد.
ضمن اينكه روشهاي نادرست آبياري و استفاده از تأسيـساتمختلف جهت افزايش سـطح زمـينهـاي زيـر كـشت موجـبفرسايش و در مواردي شور شدن خاك و در نتيجه تسريع در ازدست رفتن قابليت زمينها و تبديل به مناطق رهاشـده و بـدونپوشش گياهي منطقه حنا شده است (۱۴). در گذشـته و قبـل ازاحداث سد، اهالي بيشتر براساس ميزان و زمان آب موجـود بـهکشاورزي ميپرداختند. ميزان سطح درياچه حنـا در چنـد سـالاخير كاهش يافته است كه ايـن كـاهش بيـشتر بـهدليـل تجمـعرسوب در درياچه سد ميباشـد . حجـم آب مخـزن ۵۰ ميليـونمترمکعب (در زمان بهرهبرداري،۱۹۹۶) گزارش شده بـود، ولـيدر حال حاضر طبق نظـر كارشناسـان بـه ۱۲ميليـون مترمکعـب رسيده است (۳) (اشكال ۶-۳ و جدول ۴). مطالعات ديگر نشاندادهاند که افزايش ميزان حجم رسوبات و فرسايش و هم چنـين
۱۰۹
تغييرات ژئومرفولوژي يكي از مهمترين تأثيرات منفـي احـداث سدها م يباشد (۳۴).
اگرچه خشك سالي يكي از دلايل كاهش پوشـش گيـاهي وبروز فشار چرايي بيشتر در مراتع و تغيير نوع پوشش اراضي درمنطقه به شمار ميرود اما طبق بررسي آمار هواشناسـي در ايـنمنطقه دورههاي خشكسالي و تر سالي متعـددي طـي ۳۶ سـالاخير در منطقه وجود داشته اسـت، بـه طـور مثـال مـيتـوان بـه خشكسالي سالهـاي ۱۹۹۲ (۱۳۷۱) تـا ۱۹۹۳ (۱۳۷۲) اشـارهنمود كه قبل از احداث سد ميباشد، اما پس از احداث سـد بـاوجود چند دوره خشكسالي، افـزايش زيـادي در ميـزان خـاكبدون پوشش به وجود آمده است كـه بـا در نظـر گـرفتن آمـاربارش، نميتوان خشك سالي را تنها دليل اصلي تخريب پوشـشگياهي معرفي نمود (شكل۶ و جدول۴).
با احداث سد، زمانبندي كار كشاورزي تـا حـدودي تغييـريافته است و اهالي فکر ميکنند که در هر زمان (حتي فصول کمآبي) نيز ميتوانند اراضي را زير کشت ببرند. اين تفکـر “حبـابآب” باعث مصرف بيشتر، در زمان نامناسب و با گونههـايي کـهمصرف آب بالايي دارند ميشود. همچنين بسياري از زمينهـايكشاورزي ديم به كشت آبي تبديل شده است كه بعد از كـاهشحجم مخزن، بهدليل خشك سالي و نيز افزايش رسوب بعضﹰا بـهزمينهاي رها شده تبديل گشته كه گياهان نامرغوب مرتعـي درآنها به وجود آمـده انـد و يـا ايـن كـه بـه خـاك بـدون پوشـش تبديلشده و به دليل فرسايش آبي و بادي موجبات تخريب خاك منطقه را به وجود آورده اند. در برخي از زمين هاي كشاورزي نيز به دليل كمبود آب، چاههاي عميقي احداث شده كه اين امـر نيـزموجب افت بيشتر آب زيرزميني منطقه شده است. سدسازي درمنطقه با تأثيرات مستقيم و غيرمستقيم خود با يك رونـد سـريعباعث نابودي اكوسيستم منطقه شده است. از اثـرات مـستقيم آنميتوان به ساختمان سد و نيـز تخريـبهـايي كـه در عمليـاتعمراني در منطقه داشته اشاره نمود. از طرف ديگر سـد حنـا بـاتجمع آب باعث از دست رفتن ذخيره آب در اثـر تبخيـر شـدهاست. با توجه به ميزان تبخيـر و تعـرق پتانـسيل بـالاي منطقـه،۱۱۰
ميتوان اظهار داشت كه حجـم عظيمـي از ذخيـره آب سـد درمخزن با تبخيـر از دسـترس خـارج مـي شـود. از جملـه اثـراتغيرمستقيم زيانبار احداث سد حنا ميتوان به احداث شبكههاي آبياري و به وجود آمدن تأسيسات و سکونتگـاههـا در منطقـهاشاره كرد كه اين امر نيز موجب تسريع در تخريب منطقه شـدهاست. به وجود آمدن مناطق جديد صنعتي و مـسكوني در شـمالسد حنا و افزايش وسعت شهر حنا، منجر به تخريب ۴۵ هكتار ازاراضي مرتعي و كـشاورزي در ۱۳ سـال گذشـته (۲۰۱۱-۱۹۹۸) شده است (اشكال ۶-۳ ،جـدول۴) (۲ و ۱۴). ادديجـي و اجيبـاد(۱۹)، رمـ ضاني و همكـ اران (۱۰)، روتـ لا و همكـ اران (۲۷)، ويجيساندارا و داياوانسا (۳۳) نيز بيان نمودند كـه تأسـيس سـدباعث تغييرات كاربري، تخريب سطح مراتع و مناطق كشاورزيمي گردد (۱۰، ۱۹، ۲۷و۳۳).
پژوهشهاي انجام شده در كيفيت آب سد حنا نيز بيانگر آناست كه در مخزن سد نسبت به بالادست ميزانpH آب افزايش يافته و تبخير از سطح درياچه، زياد شدن عناصـر معـدني ماننـدفسفر را نيز در پي داشته است كه اين امر ميتواند براي بسيارياز آبزيان خطرناك باشد (۱). با توجه به ميزان رشد جمعيـت درشهر حنا و نيز كاهش ذخيره آب مـيتـوان گفـت كـه از ميـزانسرانه آب سطحي موجود ساكنان كاسته شده اسـت و در ادامـهفشار مضاعفي به آبهاي زيرزميني منطقه آمده و در آينـده نيـزاين وضعيت تشديد خواهد شد. تخريـب در اكوسيـستم منطقـهنيز ميتواند آثار منفي بارزي در وضعيت حيات وحـش و تنـوعجانوري در حوزه و مناطق پايين دست سد داشته باشد و بـا بـههم خوردن تعادل اكوسيستم، باعث نـابودي زنجيـره غـذايي دراثر تخريب در اكوسيستم گردد كه ايـن مـوارد نيازمنـد مطالعـهدقيق ميباشند. كاهش پوشش گيـاهي مراتـع و تبـديل آنهـا بـهخاك بدون پوشش، كاهش اثر حفاظتي و فرسايش خـاك را بـهدنبـال خواهـد داشـت. بنـابراين هـر سـاله حجـم بـسياري از خاكهاي حاصلخيز در اثر فرسايش بادي و آبـي كـه بـهدليـلتخريب پوشش گياهي است، از دسترس خارج ميشود. بنابراين ساختن سدها در مناطقي مانند منطقه شكار ممنـوع حنـا كـه ازنظر تنوع زيست محيطي داراي ارزش فراوان هستند داراي آثـارغيرقابلجبـران مـيباشـد (۱۱و۲۶) و بنـابراين بايـستي قبـل ازاحداث هر گونه مانعي بر سر رودخانـه، از ابتـدا ارزيـابيهـايزيستمحيطي دقيق توسط افرادي كـه خـود در سـاخت چنـينسدهايي ذينفع نيستند انجام شود.

نتيجه گيري
در اين مطالعه تغييرات سطح پوشش و كاربري اراضـي قبـل ازتأسيس سد حنا و ۱۴ سال بعد از آن مورد بررسي قرار گرفـت.
اين مطالعه نشان داد كه تأسيس سـد نـه تنهـا باعـث بهبـود دروضعيت منطقه نشده است بلكه كاهش سطح مراتع و زمينهاي كشاورزي و افزايش سطح زمينهاي باير و بدون پوشش گياهيرا به دنبال داشته است. ضمن اين كه بـا كـاهش سـطح مراتـع واختلال در اكوسيستم آبي، خسارات زيادي از نظر تنوع زيـستيدر منطقه نيز در منطقه ايجادشده و ميشود. بنابراين بـا در نظـرگرفتن هزينههاي ساخت سد، احداث اين سد نه تنها آثار مثبتزيادي نداشته، بلكه در درازمدت باعث رشد منفـي اقتـصادي وروند قهقرايـي در ايـن منطقـه شـده و خـسارت هـاي ناشـي ازتخريبهاي زيستمحيطـي مثـل آلـودگي ناشـي از اسـتفاده از کودهاي شيميايي در سيستم هاي كشت آبي، شور شدن خ اكهـاو نيز از بين رفتن سطح مراتع و نيز به وجود آمدن مناطق باير وبدون پوشش و فرسايش يافته را در پي دارد. بـا بررسـي ميـزانبارش منطقه ميتوان دريافت كه اگرچـه خـشك سـالي يكـي از

منابع مورد استفاده
عوامل مؤثر تأثيرگذار بر پوشش اراضي به حساب مـيآيـد، امـاتأسيس سد، كاهش سطح اراضي مرتعـي و بـه دنبـال آن فـشارچرايي بيشتر را موجب شده است. به تبـع ايـن مـسئله كـاهشنفوذپذيري و فرسايش اتفاق افتاده كه اين عوامل از جمله دلايلتسريع بيابانزايي در منطقه در دورههاي خشك سالي ميباشـند .
در ابتدا ايجاد يك درياچه مصنوعي در منطقه باعـث بـه وجـودآمدن يك سكونت گاه جهت پرندگان آبزي در منطقه گرديد، امابه دليل تغييرات فيزيكي و شيميايي ناشي از رسوبگيري سـد ونيز كاهش سطح درياچه، حيات ايـن جـانوران نيـز در معـرضخطر قرارگرفته است . بنابراين احداث سد در منـاطق خـشك ونيمهخشک باعث افزايش هدر رفت آب و تخريب هرچه بيشترپوشش گياهي ميشود لذا در امـر توسـعه و آبـاداني کـشور درمناطق مختلف بايد موارد مثبت و منفي روشهـا و پـروژههـايبهکار گرفته شده با هم ديده شده و بدون هـيچ پـيش قـضاوتيبرآيند اين فعاليتها را قبـل از اجـرا بررسـي نمـوده و بهتـرينراهکار را انتخاب نمود.

سپاسگزاري
از مهندس عزت ال… مرادي كارشناس اداره كـل منـابع طبيعـيسميرم به دليل كمك در تعيين محدوده مطالعاتي متأثر از سـد وآقاي دكتر مهدي بصيري عـضو هيـات علمـي دانـشكده منـابعطبيعي دانشگاه صنعتي اصفهان به دليل بازخواني مقاله و نظـراتسازنده ايشان تشكر مي گردد.
۱. استكي، ع . ۱۳۸۲. تأثير احداث سد بر تغييرات دما، شوري، قليائيت و سختي آب در رودخانه حنا (سميرم). فصلنامه علمي شـيلاتايران ۱(۴۲):۲۰-۱.
۲. باريده، م. و غ . ح. الياسي. ۱۳۸۷. برآورد ميزان تبخير از درياچه سدهاي كشور با استفاده از طشت تبخير. سومين كنفرانس مديريت منابع آب، دانشگاه تبريز.
۳. بصيرپور، ع. ۱۳۹۰. گزارش كنترل پايداري سد حنا. دفتر كنترل پايداري سدها، ۴۰ صفحه.
۴. بصيري اصفهاني، م. ۱۳۹۰. طرح موضوع ناگفته هاي سدسازي. مجموعه مقالات همايش سدسازي، دانشگاه صنعتي اصفهان.
۵. جعفري، ر.۱۳۹۱. روشهاي ميداني در سنجش از دور. انتشارات نشر دانشگاهي، تهران.
۱۱۱
۶. خداقلي، م. ۱۳۸۳. طرح شناخت مناطق الولوژيک کشور “تيپ هاي گياهي منطقه سميرم”. موسسه تحقيقات جنگل ها و مراتع کشور.
۷. خداقلي، م.، ذ. اسكندري، م. سعيدفر و س. چاوشي. ۱۳۸۷. تأثير كود نيتروژنه و فسفره بر توليد گياهان مرتعي در ايستگاه تحقيقات مرتع سميرم. علوم و فنون كشاورزي و منابع طبيعي ۱۲(۴۴): ۳۴۵-۳۳۳.
۸. خواجه الدين، س. ج. و ح. يگانه. ۱۳۸۹. فلور منطقه شكار ممنوع حنا. مجله تاكسنومي و بيوسيستماتيك ۲(۱):۹۰-۷۳.
۹. دربندي ، م. ۱۳۶۰. آبادي هاي کشور جمهوري اسلامي ايران “سميرم”. سازمان جغرافيايي ارتش.
۱۰. رمضاني، ن.، ر . جعفري و ا. ايزانلو. ۱۳۹۰. بررسي تغييرات كاربري اراضي اسـفراين خراسـان شـمالي در ۴ دهـه گذشـته . مجلـه سنجش از دور و GIS ايران ۳(۲):۳۷-۱۹.
۱۱. شرقي، ع. ع.، ا. عبدلي، ح. رحماني، م. شهركي و ح . نظري. ۱۳۹۰، ارزيابي اثرات زيست محيطي مخزن سد شهيد رجايي بر فـون آبزي منطقه. اقيانوس شناسي ۲(۵):۲۷-۲۱.
۱۲. شمس، ب.، ج . منصوري، م. اميدي و م. خسروي. ۱۳۸۷. بررسي جامعه پرندگان مهاجر درياچه سد حنا در فصل پاييز ۸۷. اولـين همايش ملي تالاب هاي ايران، اهواز.
۱۳. فاخران اصفهاني، س. ۱۳۹۰. هشدار براي انقراض نسل رودخانهها در سال تنوع زيـستي. مجموعـه مقـالات همـايش سدسـازي،دانشگاه صنعتي اصفهان.
۱۴. فرخزاده، م. و ه . رستمزاده. ۱۳۸۶. ارزيابي اثر سدهاي بزرگ در تغيير كاربري اراضـي بـا اسـتفاده از سـنجش از دور و GIS: سـد ستارخان اهر. فصلنامه مدرس علوم انساني ۱۱(۱): ۶۶-۴۷.
۱۵. متكان، ع.ه.، خ. سعيدي، ع.ر. شكيبا و ا . حسيني اصل. ۱۳۸۹. بررسي تغييرات پوشش اراضي در ارتباط با احداث سـد طالقـان بـا استفاده از تكنيك سنجش از دور. فصلنامه تحقيقات كاربردي علوم جغرافيايي ۱۶(۱۹):۶۴-۴۵.
۱۶. مصداقي، م. ۱۳۸۲. مرتعداري در ايران. چاپ چهارم، انتشارات دانشگاه امام رضا، ۳۳۳صفحه.
۱۷. ملكيان، م. ۱۳۹۰. تأثيرات سدسازي بر تنوع ژنتيكي آبزيان. مجموعه مقالات همايش سدسازي، دانشگاه صنعتي اصفهان.
۱۸. هولچك، ج.ا، ر.د. پايپر و ك. ا. هريل و م. مصداقي. ۱۳۸۸. اصول و روش هاي مرتعداري(ترجمه). مركز نشر دانشگاهي، تهران.
.91 Adediji, A. and L. T. Ajibade. 2008. The change detection of major dams in Osun State, Nigeria using remote sensing (RS) and GIS techniques. Journal of Geography and Regional Planning 1(6):110-115.
.02 Bergkamp, G., M. McCartney, P. Dugan, J. McNeely and M. Acreman. 2000. Dams, Ecosystem Functions and Environmental Restoration. World Commission on Dams (WCD), USA:199P.
.12 Billington, D. P., D. C. Jackson and M. V. Melosi. 2005. The History of Large Federal Dams:Planning, Design, and Constration. U.S. Department of the Interior Bureau of Reclamation Denver Colorad:623P.
.22 Chopr, K., R. Leemans, P. Kumar and H. Simons. 2005. Ecosystems and Human Well-being: Policy Responses. World Health Organization: 64.
.32 Jafari, R., M. M. Lewis and B .Ostendorf. 2007. Evaluation of vegetation indices for assessing vegetation cover in southern arid lands in South Australia. The Rangeland Journal 29:39-49.
.42 Lunetta, R. S. and C. D. Edvidge. 1999. Remote Sensing Change Detection Environmental Monitoring Methods and Application. CRC Press., USA. 318.
.52 Mather, P. M. 2004. Computer Processing of Remotely-Sensed Images. John Wiley and Sons Pub., USA.
.62 McAllister, D. E., J. F. Craig, N. Davidson, S. Delany and M. Seddon. 2001. Biodiversity Impacts of Large Dams. The World Conservation Union:63P.
.72 Rautela, P., R. Rakshit, V. K. J. Rajesh, K. Gupta and A. Munshi. 2002. GIS and remote sensing-based study of the reservoir-induced land-use! land-cover changes in the catchment of Tehri dam in Garhwal Himalaya, Uttaranchal India . Current Science 83(3):308-311
.82 Reid, W. V. 2005. Ecosystems and Human Well-being: Synthesis, A Report of the Millennium Ecosystem Assessment. Island Press., Washington.
.92 Riano, D., E. Chavieco, J. Salas and I. Aguado. 2003. Assessment of different topographic orrections in landsat-TM data for mapping vegetation types. Lee Transaction on Geoscience and Remote Sensing 41(5):1056 – 1061.
۱۱۲
.03 Senseman, G. M., C. F. Bagleya and S. A. Tweddale. 1996. Correlation of rangeland cover measures to satellite imagery derived vegetation Indices. Geocarto International 11(3):29 – 38
.13 Song, C., C. E. Woodcock, K. C. Seto, M. P. Lenney and S. A. Macomber. 2001. Classification and change detection using landsat tm data: when and how to correct atmospheric effects?. Remote Sensing of Environment 74:230–244.
.23 Torahi, A. A. and S. Chand Rai. 2011. land cover classification and forest change analysis, using satellite imagery – a case study in dehdez area of zagros Mountain in Iran. Journal of Geographic Information System 3:1-11.
.33 Wijesundara, C. J. and N. D. K. Dayawansa. 2011. Construction of Large Dams and their Impact on Cultural Landscape: A Study in Victoria Reservoir and the Surrounding Area. Tropical Agricultural Research 22(1):211-219.
.43 Wildi, W. 2010. Environmental hazards of dams and reservoirs. Terre et Environnement 88:187–197.
۱۱۳



قیمت: تومان


پاسخ دهید