بررسي آثار ناشي از توسعه شهر بر مطلوبيت پهنههاي حفاظتي با رويكرد سيمايسرزمين
(مطالعه موردي: حوزه آبخيز كرگانرود)

مهدي شيخ گودرزي*، افشين عليزاده شعباني، عبدالرسول سلمان ماهيني، جهانگير فقهي
چكيده

شهرنشيني يكي از مهمترين تغييرات جهاني بوده و رشد سريع شهرهاي دنيا فشارهاي سنگيني را بر سرزمين ومنابع آن وارد كرده است. با درنظرگرفتن ويژگي ها و كاركردهاي متعدد اكولوژيك اكوسيستم هاي هيركـانـي و لـزومحفظ و صيانت از آن، تحقيق حاضر با هدف بررسي روند توسعه شهري در محدوده آبخيز كرگانرود و آثار نـاشـي ازادامه اين روند بر مطلوبيت نهايي پهنههاي با ارزش حفاظتي انجام گرفت. بدين منظور ابتدا سطح مناطق توسعه نيافته آبخيز به دو اكوسيستم جنگل و مرتع تقسيم شد. سپس براي هركدام از تي پهاي پوششي، پارامترهاي مورد نياز مدل CAPS (معيارهاي بوم شناختي و توانايي مديريت سرزمين) محاسبه و با رويه تركيب خطي وزندار با يكديگر تركيب شدند. بهطور كلي با اجراي CAPS، تعداد 14 زون از مساحت 14546 هكتاري حوزه (معادل91 درصد سطح حـوزه) بهعنوان پهنههاي قابل حفاظت شناسايي شد كه از اين ميان سهم عرصههاي جنگلي 31 درصد و سهم مراتع 6 درصد است. شبيهسازي توسعه شهر نيز با تدوين سه سناريوي رشد تاريخي، مديريتشده و بومشناختي بهكمك سلولهاي خودكار SLEUTH، براي دوره 2050-7002 صورت گرفت. تلفيق نتايج شبي هسازي و ارزيابي سرزمين نيز با رويكـرداتصال آزاد انجام شد. نتايج حاصل، بيانگر روند عمومي كاهش در مطلوبيت نهايي لكه هاي حفاظتي تحت تأثير نوع وميزان توسعه شهر است. مطابق نتايج دست هبندي ميانگينها، تغيير مطلوبيت ناشي از رشد شهر در سناريوي تاريخـيدر گروه اول، و سناريوهاي مديريتشده و بومشناختي در گروه دوم توسعه قرار ميگيرد، بدينمعني كه با تغيير رويه و اصلاح روند جاري توسعه، ميتوان تا حدود قابلملاحظهاي بهحفظ مطلوبيت حفاظتي اندوختههاي طبيعي منطقه كمك نمود.

كلمات كليدي: مطلوبيت حفاظتي ،CAPS، توسعه شهر، سلولهاي خودكار SLEUTH، حوزه آبخيز

پهنههاي…
مقدمه
شهرنشيني يكي از مهمترين تغييرات جهـانـي اسـت.
شبيهسازي روند توسعه شهري استفاده گرديد.
مواد و روشها
معرفي منطقه مورد مطالعه سيستمهاي پيچيده را شناسايي و در قالب قوانيـن سـادهارائه كرد. با درنظر گرفتن موارد فوق، سلولهاي خـودكـارSLEUTH بهعنوان ابزار مدلسازي روند توسعه شهري در تحقيق حاضر مورد استفاده قرار گرفت( 41).
است. به كمك سلولهاي خـودكـار مـيتـوان پـويـايـي اولويتبندي حفاظتي مـنـاطـق، بـهكـمـك مـدلهـاي

1.Cellular Automata
2.Conservation Assessment and Prioritization System
مراكز جمعيتي جدا و كوچك گذشته تبديل به عارضههاي بزرگ و پيچيده بهلحاظ فيزيكي، اقتصادي و محيطزيستي شدهاند. در حالي كه تا001 سال قبل حدود 15 درصـدجمعيت جهان در نواحي شهري زندگي ميكردند، امـروزهاين مقدار به حدود 05 درصد رسيده و تا 002 سال آينـدهدر حاليكه پيشبيني ميشود جمعيت دنيا 6 برابر شـود،جمعيت شهري 001 برابر خواهد شد ( 8). رشـد سـريـعشهرهاي دنيا فشارهاي سنگيني بر سرزمين و منابع اطراف آن وارد كرده و در نهايت منجر به ايجاد مشكـلات جـدياجتماعي و محيطزيستي در اين نواحي شـده اسـت. دربيشتر موارد اين تغييرات سريع كاربري اراضي، بدون درك روشن از اثرات آن اتفاق افتاده است. نمونه اي از ايـن نـوعتوسعه در شهر هشتپر مشاهده ميشود. هشتپر يـكـي ازشهرهاي ساحلي استان گيلان است كه طي دهههاي اخير خصوصاً طي سالهاي1385 -5731 (با رشد سـالـيـانـه18/2 درصدي) همگام با توسعه محور حمل ونقل جادهاي و افزايش مطلوبيتهاي اقتصادي، با رشد چشمگير نـواحـيشهري و افزايش ميزان جمعيت در محدوده خـود روبـه رو است ( 1). از اينرو از آنجا كه توسعه فضاهاي شـهـري درآينده امري اجتنابناپذير است، لزوم درك و شـنـاخـتصحيح اين روند بهمنظور اجراي مديريتي كارآمد در زمينه حفاظت از محيطزيست شهري، ضروري است. مدل ها ابزار مناسبي براي ترجمان پيچيدگي فرآيندهاي تـوسـعـه دربياني ساده ميباشند. يكي از پركاربردتـريـن مـدلهـا درحيطه مدلسازي تغييرات كاربري اراضي، مدلهاي بر پايه سلولهاي خودكار ( CA1) هستند( 27). رويكرد بهكاررفته در اين دسته از مدلها به رويكرد پايين به بـالا مـوسـوماز سوي ديگر بهمنظور جلوگيري از تخريب عرصههـايطبيعي و يا به حداقل رسانيدن آن تحت تـأثـيـر عـوامـلانسانساخت، لازم است بخشهايي از سرزمين بـهعـنـوانمناطق حفاظتشده شناسايي و انتـخـاب شـده و مـوردحفاظت قرار گيرند. مناطق حفاظت شده سـرزمـيـنهـايـيهستند كه از نظر حفاظت داراي ارزش استراتژيك بوده وبهمنظور حراست، ترميم و احياي حيات جانوري و گياهـيو جلوگيري از انهدام تدريجي آنها انتخاب ميشوند ( 6). بااستفاده از روشهاي متفاوتي ميتوان به انتخاب قـطـعـاتسرزمين جهت حفاظت پرداخت. با بررسي رويـكـردهـايمتفاوت ارائه شده براي انتخاب گونهها و مناطق با اهـدافحفاظتي (رو شهاي الگوريتم ژنتيك، الـگـوريـتـم مـذابشبيهسازي شده، گونههاي كانوني (2) ؛C-Plan وGap (91)؛ Biorap (11) و CAPS 25()) مشخص ميشود كه اين روشها در سطوح مختلفي كاربرد داشـتـه، از دقـتمتفاوتي برخوردار بوده و بر مبناي تركيـبـي از شـرايـطاكوسيستم، گونه و روابط آنها بنا شدهاند (2 و 11 و 91).در بين روشهاي فوق تنها روش CAPS2 قادر به كـاربـردتوأم عوامل مربوط به شكل، تركيب قـطـعـات و روابـطاكولوژيك در سطوح مختلف يك مجموعه است( 2 و .)25 با درنظر گرفتن كاركـردهـاي مـتـعـدد اكـولـوژيـكاكوسيستمهاي هيركاني موجود در آبخيز و ويژگيهاي آنبهعنوان بخشي از ميراث طبيعي برجاي مـانـده از دورانرليك و لزوم حفظ و صيانت از آن، تحقيق حاضر با هـدفبررسي روند توسعه شهري در محدوده آبخيز كـرگـانرود (شهر هشتپر) و آثار ناشي از ادامه اين روند بـر تـغـيـيـرمطلوبيت نهايي پهنههاي با ارزش حفاظتي انجام گـرفـت.
9498942621892

1
شكل

مطالعه

مورد

محدوده

جغرافيايي

موقعيت

1

شكل

مطالعه

مورد

محدوده

جغرافيايي



قیمت: تومان


پاسخ دهید